Sąd Najwyższy nie wznowi z urzędu sprawy zakończonej oddaleniem kasacji skazanego

Adwokat K.L., obrońca skazanego J.G., na podstawie art. 9 § 2 w zw. z art.

542 § 3 i art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zwrócił się do Sądu Najwyższego o „wznowienie z

urzędu postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 15

stycznia 2026 r. (I KK 424/25) o oddaleniu kasacji jako oczywiście bezzasadnej – z

uwagi na fakt, że wydający je Sąd nie był należycie obsadzony”.

Z pisma wynika, że bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art.

439 § 1 pkt 2 k.p.k. obrońca skazanego upatruje w fakcie orzekania w sprawie

kasacyjnej J. G. sędziego A.B., powołanego do pełnienia urzędu na stanowisku

sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz.

3). W tym względzie autor wystąpienia odwołał się do uchwały składu połączonych

I KO 45/26

2

Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z

dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, która w pkt 1 stwierdziła, że „nienależyta

obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (…) zachodzi także wtedy, gdy

w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu

Najwyższego na wniosek Krajowej Radzie Sądownictwa ukształtowanej w trybie

określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o oraz

niektórych innych ustaw”. oraz licznych orzeczeń najwyżej instancji sądowej,

wskazując „na konieczność wznowienia postępowania kasacyjnego przy tego

rodzaju uchybieniu”. Powołał również kilka orzeczeń Sądu Najwyższego, w których

uznano za możliwe wznowienie postępowania kasacyjnego.

Odnosząc się do przedmiotowego wystąpienia, należy przyjąć, że aktualizuje

ono zagadnienie dopuszczalności wznowienia postępowania kasacyjnego

zakończonego postanowieniem oddalającym kasację. Nie jest ono nowe, jednak w

ostatnich latach nabrało szczególnego znaczenia z powodu wpływu do Sądu

Najwyższego licznych pism sporządzanych przez skazanych, względnie obrońców,

sygnalizujących potrzebę wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego

zakończonego orzeczeniem Sądu Najwyższego oddalającym kasację. Podobnie jak

uczynił to obrońca skazanego J. G., zainteresowani twierdzą, że jest to konieczne z

powodu zaistnienia uchybienia określonego w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (nienależyta

obsada sądu) z tego powodu, że w składzie orzekającym Sądu Najwyższego

zasiadał sędzia (sędziowie) powołany do tego Sądu przez Prezydenta RP na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na podstawie wymienionej

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., tj. organu, który nie jest organem tożsamym z

organem konstytucyjnym, którego skład i sposób wyłaniania reguluje Konstytucja

RP, w szczególności w art. 187 ust. 1 (zob. pkt 1 uchwały składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22). Kwestionowanie przez

strony orzeczeń wydawanych nie tylko przez Sąd Najwyższy, ale również przez

analogicznie obsadzane sądy powszechne, jest efektem destruktywnych dla

wymiaru sprawiedliwości rozwiązań prawnych wprowadzanych po 2015 r., w

szczególności przez ustawę z dnia 8 grudnia 2017 r., nadającej polityczny

charakter Krajowej Radzie Sądownictwa, zatem i polityczny rys procesowi

obsadzania stanowisk sędziowskich.

I KO 45/26

3

Odnośnie do wspomnianego zagadnienia Sąd Najwyższy na przestrzeni lat

konsekwentnie wyrażał pogląd, że nie jest dopuszczalne wznowienie postępowania

kasacyjnego zakończonego postanowieniem o oddaleniu kasacji. Już w uchwale z

dnia 9 października 2000 r., I KZP 37/00, Sąd Najwyższy orzekający w całym

składzie Izby Karnej, rozważając, czy oddalenie kasacji, wniesionej od

prawomocnego wyroku, powinno następować w formie postanowienia, czy też w

formie wyroku, wskazał m.in. że „zakres rozstrzygania w postępowaniu kasacyjnym

został przez ustawodawcę ograniczony wyłącznie do kwestii zbadania podstaw

określonych w art. 523 k.p.k. Z istoty postępowania kasacyjnego wynika, że nie jest

ono postępowaniem zmierzającym do rozstrzygnięcia »o zasadności oskarżenia

wniesionego w sprawie karnej« w rozumieniu art. 6 ust. 1 KE, lecz postępowaniem

zmierzającym do zbadania zasadności skargi kasacyjnej, wniesionej już po

prawomocnym zakończeniu postępowania”. Następnie w wielu orzeczeniach Sąd

Najwyższy prezentował stanowisko analogiczne do wyrażonego w postanowieniu z

dnia 13 kwietnia 2016 r., III KO 130/15, że „postępowanie kasacyjne zakończone

postanowieniem Sądu Najwyższego oddalającym kasację w ogóle nie podlega

procedurze wznowieniowej. Jednolite i ugruntowane od lat stanowisko Sądu

Najwyższego w tym zakresie jest jednoznaczne. Odsyłając wnioskodawcę do

licznych, szczegółowo uzasadnianych judykatów (…), w tym miejscu należy jedynie

podkreślić, że wznowienie, określone przepisem art. 540 § 1 k.p.k. oraz w art. 542 §

3 k.p.k., następuje w odniesieniu do postępowania zakończonego prawomocnym

orzeczeniem. Do tej kategorii orzeczeń należą tylko orzeczenia Sądu Najwyższego

rozstrzygające merytorycznie o przedmiocie procesu, a więc np. orzekające (po

uchyleniu zaskarżonego orzeczenia) o umorzeniu postępowania, czy uniewinnieniu

(art. 537 § 2 k.p.k.). Nie należy do niej natomiast postanowienie Sądu Najwyższego

oddalające kasację, jako że postanowienie to – rozstrzygające jedynie o

niezasadności skargi (i niestwierdzeniu uchybień podlegających badaniu z urzędu

na podstawie art. 536 k.p.k.) – nie narusza prawomocności orzeczenia, które tą

kasacją zostało zaskarżone i które zakończyło postępowanie. W takim razie, w

świetle art. 544 § 2 k.p.k. oraz przepisów wymienionych powyżej, nie ulega

wątpliwości, że postępowanie o wznowienie postępowania zakończonego

postanowieniem Sądu Najwyższego oddalającym kasację jest niedopuszczalne”

I KO 45/26

4

(zob. także postanowienia SN: z dnia 12 kwietnia 2001 r., III KO 53/99; z dnia 27

czerwca 2001 r., III KO 115/00; z dnia 5 lipca 2007 r., V KO 15/07; z dnia 25

listopada 2010 r., V KO 87/10; z dnia 19 sierpnia 2015 r., IV KO 46/15; z dnia 29

grudnia 2017 r., IV KO 126/17; z dnia 28 sierpnia 2018 r., IV KO 75/18; z dnia 1

sierpnia 2019 r., II KO 66/19; z dnia 26 lutego 2020 r., V KO 108/19 i inne).

Analogiczny pogląd wyrażano również w piśmiennictwie prawniczym, np. A.

Sakowicz (w: K. T. Boratyńska, A. Górski, A. Sakowicz, A. Ważny, Kodeks

postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2005, nb. 4 do art. 544) stwierdził,

że „należy podzielić tezę, iż nie jest orzeczeniem kończącym postępowanie karne,

o jakim mowa w art. 544 § 1 i 2 k.p.k., orzeczenie SN, którym sąd ten oddalił

kasację. (…). Dlatego też nie można podzielić stanowiska odmiennego –

przyjmującego dopuszczalność wznowienia postępowania zakończonego

orzeczeniem oddalającym kasację przy uznaniu za wystarczające: prawomocności

orzeczenia kasacyjnego oraz stanu rzeczy osądzonej co do rozpoznawanej

podstawy kasacji” [pogląd ten cytowany Autor podtrzymał w kolejnych wydaniach

Komentarza, ostatnio w: A. Sakowicz (red.), Kodeks postępowania karnego.

Komentarz, Warszawa 2025, nb. 3 do art. 540; zob. także T. Grzegorczyk, Kodeks

postępowania karnego. Komentarz wraz z komentarzem do ustawy o świadku

koronnym, wyd. IV, Zakamycze 2005, teza 2 do art. 544; D. Świecki w: B.

Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki (red.), Kodeks postępowania

karnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2026, teza 10 do art. 542].

Niemniej jednak, już w okresie orzekania w Sądzie Najwyższym osób

powołanych przez Prezydenta RP do pełnienia urzędu na wniosek wadliwie

ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa, Sąd Najwyższy w składzie trzech

sędziów, przedstawił do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi Sądu

Najwyższego, zagadnienie prawne o treści:

„Czy oddalenie kasacji przez skład Sądu Najwyższego, w którym bierze udział

sędzia powołany do Sądu Najwyższego w wyniku procedury przeprowadzonej

przed Krajową Radą Sądownictwa, której skład ukształtowano w trybie określonym

przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3) jest

I KO 45/26

5

prawomocnym orzeczeniem kończącym postępowanie sądowe w rozumieniu art.

542 § 3 k.p.k.?”.

Sąd Najwyższy, procedując w powiększonym składzie siedmiu sędziów, co

ważne, utworzonym z sędziów powołanych do pełnienia urzędu w tym Sądzie na

wniosek Krajowej Radzie Sądownictwa, której sposób wyłonienia nie budzi

zastrzeżeń, postanowieniem z dnia 23 marca 2023 r., I KZP 17/22 (publ. OSNK

2023, nr 4, poz. 20), jednogłośnie odmówił podjęcia uchwały, uznając, że nie

zachodzą poważne wątpliwości co do wykładni przepisu art. 542 § 3 k.p.k.,

interpretowanego w powiązaniu z art. 540 § 1 k.p.k. W uzasadnieniu przeprowadził

jednak obszerne rozważania, które doprowadziły do tezowanej konkluzji, że

„orzeczenie o oddaleniu kasacji nie jest prawomocnym orzeczeniem kończącym

postępowanie sądowe w rozumieniu art. 540 § 1 k.p.k.”. Wskazał również na

implikację tego poglądu, zaznaczając, że „nie wchodzi w grę możliwość wznowienia

z urzędu w trybie art. 542 § 3 k.p.k. wobec ujawnienia się jednego z uchybień

wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. postępowania kasacyjnego zakończonego

wydaniem wskazanego postanowienia” (postanowienia o oddaleniu kasacji), co

odnosi się również do sytuacji, gdy takie orzeczenie zostało wydane z udziałem

sędziego powołanego do Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej na podstawie wspomnianej ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. Należy podkreślić, że cytowany judykat został wydany po szczegółowym

rozważeniu również argumentacji przemawiającej za odmiennym stanowiskiem, w

tym nawiązującej do kryzysu konstytucyjnego związanego z działalnością Krajowej

Rady Sądownictwa ukształtowanej po 2017 r.

Jest faktem, że pogląd wyrażony we wspomnianym postanowieniu już nie jest

powszechnie aprobowany, o czym świadczy fakt, iż później notowane są przypadki

wydawania przez Sąd Najwyższy orzeczeń wznawiających postępowanie

kasacyjne ze wskazaniem zaistnienia uchybienia wymienionego w art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k. Nie jest to wykluczone w sytuacji, gdy w sprawie I KZP 17/22 nie została

podjęta uchwała, której nadano moc zasady prawnej. Sędzia wydający niniejsze

zarządzenie uznaje jednak, że orzeczenia wznawiające postępowanie kasacyjne

nie nakazują odejścia od wspomnianego judykatu (i wieloletniej linii orzeczniczej

I KO 45/26

6

Sądu Najwyższego). Chociaż zawierają rzeczowe argumenty, to trudno przyjąć, że

w sposób bezdyskusyjny wykazują jego zupełną błędność. Jak zaznaczono,

zawiera on wszechstronne rozważania prawne, do których wypada odesłać

zainteresowane osoby. Nie jest też bez znaczenia, że został wydany przez

powiększony skład Sądu Najwyższego. Teza obrońcy J. G., że „jeśliby wznowienie

postępowania zakończonego orzeczeniem Sądu Najwyższego byłoby wykluczone,

to pozbawiona realnego sensu byłaby pierwsza z tez wspomnianej uchwały

połączonych Izb SN z 23 stycznia

2020 r.” o tyle nie przekonuje, że Sąd

Najwyższy wydaje także orzeczenia rozstrzygające merytorycznie o przedmiocie

procesu, nadto praktyka pokazuje, że z inicjatywy strony powołującej się na

uchwałę połączonych Izb SN z 23 stycznia

2020 r. wyłączano od udziału w

sprawie sędziów wadliwie powołanych do Sądu Najwyższego.

Wydaje się, że kwestia wymaga ponownego wnikliwego rozważenia, najlepiej

przez skład całej Izby Karnej, chociaż jest faktem, że istniejące w tej Izbie

uwarunkowania personalne obecnie stawiają pod znakiem zapytania możliwość

procedowania w takiej formule, co znowu jest wynikiem rozwiązań prawnych

wprowadzanych po 2015 r., w szczególności dotyczących Krajowej Rady

Sądownictwa. Nasuwa się też postulat jednoznacznego uregulowania zagadnienia

dopuszczalności wznowienia postępowania kasacyjnego w ramach prac

prowadzonych w zakresie zmian prawa karnego, w tym prawa procesowego.

Trzeba również zauważyć, że nie jest tak, iż dla strony postępowania

kasacyjnego jedyną opcją jest dążenie – po wydaniu orzeczenia przez wadliwie

obsadzony Sąd Najwyższy – do wznowienia tego postępowania. Nie jest bowiem

wykluczone wcześniejsze wykazanie inicjatywy zmierzającej do takiego

ukształtowania składu tego Sądu, by nie budził on zastrzeżeń. Po otrzymaniu

zawiadomienia o składzie Sądu strona może wszak wystąpić z wnioskiem o

wyłączenie sędziego od udziału w sprawie, a praktyka pokazuje, że taka decyzja

zazwyczaj była podejmowana, jest faktem że niekiedy po zastosowaniu uciążliwej

procedury wyłączania kolejnych sędziów od rozpoznania wniosku. Tymczasem, jak

wynika z akt sprawy I KK 424/25, po otrzymaniu zawiadomienia o składzie

orzekającym Sądu Najwyższego ani skazany, ani jego obrońca (autor pisma

I KO 45/26

7

postulującego wznowienie postępowania) nie wystąpili z wnioskiem o wyłączenie

sędziego A.B. od udziału w sprawie (uczynił to, niestety nieskutecznie, tylko

prokurator). Ta bezczynność nasuwa przypuszczenie o instrumentalnym

charakterze przedmiotowego wystąpienia.

Na koniec celowe będzie nadmienić, iż Sąd Najwyższy niejednokrotnie

wskazywał, że gdy strona (jej pełnomocnik) wystąpi o rozważenie wznowienia

postępowania z urzędu, utrzymując, iż w sprawie zachodzi któraś z bezwzględnych

przyczyn odwoławczych, w razie niepodzielenia tego poglądu jest dopuszczalne

wydanie przez sędziego zarządzenia o niestwierdzeniu podstaw do wznowienia

postępowania z urzędu (zob. np. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia

24 maja 2005 r., I KZP 5/05; postanowienia: z dnia 4 sierpnia 2005 r., II KZ 37/05; z

dnia 7 grudnia 002021 r., V KZ 39/21, nadto zarządzenie sędziego SN z dnia 27

kwietnia 2023 r., II KO 33/23). Wobec tego wypada przyjąć, że w taki sam sposób

można wyrazić stanowisko odnośnie do samej dopuszczalności (możliwości)

wznowienia postępowania w danej sprawie.

Mając powyższe na uwadze, zarządzono jak na wstępie.

Zbigniew Puszkarski

[WB]

[a.ł]