Zakaz ne peius nie stanął na drodze uchyleniu uniewinnienia R.W.

Sąd Rejonowy w Środzie Wielkopolskiej wyrokiem z dnia 20 maja 2025 r.,

sygn. akt II K 169/24 uniewinnił R.W. od popełnienia zarzucanego mu czynu z art.

286 § 1 k.k.

I KS 2/26

2

Powyższe orzeczenie zostało zaskarżone apelacją wywiedzioną przez

pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego, który podniósł zarzuty obrazy przepisów

prawa materialnego (art. 286 § 1 k.k.) i procesowego (art. 7 k.p.k. i art. 424 § 1 pkt

1 i 2 k.p.k.) oraz błędów w ustaleniach faktycznych. Po rozpoznaniu tego środka

odwoławczego, Sąd Okręgowy w Poznaniu, wyrokiem z dnia 30 października 2025

r., sygn. akt IV Ka 878/25, uchylił zaskarżone orzeczenie i sprawę przekazał

Sądowi Rejonowemu w Środzie Wielkopolskiej do ponownego rozpoznania.

Skargę na wyrok sądu odwoławczego wniósł obrońca oskarżonego,

zaskarżając go w całości i zarzucając „mogące mieć istotny wpływ na treść

zaskarżonego orzeczenia rażące naruszenie przepisów postępowania, a

mianowicie: art. 437 § 2 k.p.k. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające

na uchyleniu w całości wyroku wydanego przez Sąd Rejonowy w Środzie

Wielkopolskiej”. W konsekwencji obrońca oskarżonego wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w

Środzie Wielkopolskiej do ponownego rozpoznania.

Pisemne odpowiedzi na skargę złożone zostały zarówno przez prokuratora

jak i pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego, w których wnieśli oni o jej oddalenie.

Nadto pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego wystąpił o zasądzenie od

oskarżonego na rzecz oskarżyciela posiłkowego kosztów zastępstwa

adwokackiego w postępowaniu skargowym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniesiona w niniejszej sprawie skarga na wyrok sądu odwoławczego nie jest

zasadna, co implikowało jej oddalenie na podstawie art. 539e § 2 k.p.k.

W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zakres kontroli dokonywanej

przez Sąd Najwyższy po wniesieniu skargi na wyrok sądu odwoławczego, o którym

mowa w art. 539a § 1 k.p.k., ograniczony jest wyłącznie do zbadania, czy

stwierdzone przez sąd odwoławczy uchybienie daje podstawę do wydania

orzeczenia kasatoryjnego (zob. uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 25

stycznia 2018 r., I KZP 13/17, OSNKW 2018, nr 3, poz. 23). Natomiast

niedopuszczalne jest, aby Sąd Najwyższy w trybie art. 539a k.p.k. badał

I KS 2/26

3

merytorycznie prawidłowość przeprowadzonej kontroli odwoławczej w aspekcie

uchybień podniesionych w apelacji, jak również zasadność uchybień stwierdzonych

przez sąd drugiej instancji (zob. postanowienie SN z dnia 25 sierpnia 2023 r., II KS

28/23 i przywołane tam judykaty). Analiza treści podniesionego zarzutu, jak i

uzasadnienia skargi wskazują, że jej autor kwestionuje możliwość poczynienia

ustaleń co do zamiaru oskarżonego w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy.

Podważa tym samym merytoryczną ocenę orzeczenia sądu ad quem, co w

zasadzie przesądza o niezasadności wywiedzionej skargi. Celem tej instytucji nie

jest bowiem „dublowanie” przeprowadzonej już kontroli instancyjnej, a

wyeliminowanie bezpodstawnego wydawania przez sądy odwoławcze wyroków

kasatoryjnych w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie in meriti mogło zapaść w drugiej

instancji.

Zauważyć należy, że sąd ad quem jako powód wydania wyroku

kasatoryjnego wskazał zakaz ne peius określony w art. 454 § 1 k.p.k., który stanowi,

że sąd odwoławczy nie może skazać oskarżonego, który został uniewinniony w

pierwszej instancji lub co do którego w pierwszej instancji umorzono postępowanie

(punkt 5.3.1.4.1. formularza UK2). W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla

się, że wskazany zakaz, m.in. do którego odwołuje art. 437 § 2 k.p.k., aktualizuje

się dopiero wtedy, gdy sąd odwoławczy – w wyniku usunięcia stwierdzonych

uchybień stanowiących jedną z podstaw odwoławczych określonych w art. 438 pkt

1-3 k.p.k. (czyli np. po uzupełnieniu postępowania dowodowego, dokonaniu

prawidłowej oceny dowodów, poczynieniu prawidłowych ustaleń faktycznych) –

stwierdza, że zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującego czemu stoi na

przeszkodzie zakaz określony w art. 454 § 1 k.p.k. Sama tylko możliwość wydania

takiego wyroku w ponownym postępowaniu przed sądem pierwszej instancji jest

niewystarczająca dla przyjęcia wystąpienia reguły ne peius określonej w

powyższym przepisie (vide uchwała SN z dnia 20 września 2018 r., I KZP 10/18,

OSNK 2018/11, poz. 73). Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie

pozostawia jednak wątpliwości, że sąd ad quem nie uznał możliwości skazania przy

ponownym rozpoznaniu sprawy wyłącznie za hipotetyczną. Doszedł bowiem do

przekonania, że „przeprowadzona kontrola odwoławcza pozwala na kategoryczne

przypisanie oskarżonemu odpowiedzialności za umyślne pomocnictwo przy

I KS 2/26

4

dokonywaniu czynu zabronionego oszustwa popełnionego na szkodę D.W., co w

konsekwencji powinno prowadzić do uznania go winnym przestępstwa z art. 18 § 3

k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i wydania wyroku skazującego”. Tym samym nie

dopatrując się konieczności przeprowadzenia dodatkowych czynności procesowych

w sposób jednoznaczny wyraził swoje przekonanie co do zasadności skazania

oskarżonego. Trafnym jest więc wniosek, iż w układzie procesowym jaki wystąpił w

przedmiotowej sprawie, Sąd Okręgowy w Poznaniu nie miał możliwości wydania

innego orzeczenia niż kasatoryjne, bowiem na przeszkodzie temu stał zakaz

wynikający z art. 454 § 1 k.p.k.

Jednocześnie jak trafnie dostrzegł pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego,

sytuacja procesowa oskarżonego w dalszym ciągu nie jest przesądzona, a

rozstrzygnięcie sądu ad quem w żadnej mierze nie ogranicza samodzielności

jurysdykcyjnej sądu meriti. Wprawdzie przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie

on zobowiązany uwzględnić okoliczności wskazywane przez sąd odwoławczy,

niemniej jednak w żadnej mierze nie będzie związany poczynioną przez tenże sąd

oceną dowodów. Co oczywiste, sąd a quo weźmie pod uwagę także argumentację

przedstawioną przez obrońcę oskarżonego w niniejszej skardze.

Reasumując, Sąd Okręgowy w Poznaniu nie dopuścił się obrazy art. 437 § 2

k.p.k., gdyż w układzie procesowym jaki wystąpił w przedmiotowej sprawie nie miał

możliwości wydania innego orzeczenia niż kasatoryjne z uwagi na zakaz określony

w art. 454 § 1 k.p.k., na który to przepis wprost powołał się w uzasadnieniu wyroku,

dając jednocześnie wyraz swemu przeświadczeniu co do zasadności skazania

oskarżonego w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy. Z tych względów,

wobec niestwierdzenia okoliczności, o których mowa w art. 439 § 1 k.p.k., Sąd

Najwyższy Sąd Najwyższy oddalił skargę obrońcy oskarżonego.

Odnosząc się natomiast do wniosku o zasądzenie od oskarżonego na rzecz

oskarżyciela posiłkowego kosztów zastępstwa adwokackiego stwierdzić należy, że

nie zasługiwał on na uwzględnienie z uwagi na swoją przedwczesność. Jak

słusznie podkreśla się w judykaturze, postępowanie skargowe nie jest

postępowaniem kończącym postępowanie karne, skoro przesądza ono jedynie na

jakim etapie to postępowanie karne będzie się dalej toczyło. Z tego powodu w

I KS 2/26

5

orzeczeniu w przedmiocie skargi Sąd Najwyższy nie powinien orzekać co do

kosztów zastępstwa procesowego (pełnomocnika z wyboru). Koszty te powinny być

rozliczone w orzeczeniu kończącym postępowanie karne, zgodnie z przepisem art.

626 § 1 k.p.k. (zob. m.in. postanowienie SN z dnia 2 grudnia 2025 r., V KS 46/25 i

przywołane tam orzecznictwo oraz poglądy doktryny).

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w części

dyspozytywnej postanowienia, o kosztach sądowych postępowania skargowego

rozstrzygając na podstawie art. 636 § 1 k.p.k. oraz art. 539f k.p.k. w zw. z art. 527 §

4 a contrario k.p.k.

[WB]

[a.ł]