Umorzenie za fałszywe oświadczenia majątkowe uchylone. SN oddalił skargę obrońcy

Wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2025 r., sygn. akt II K 15/24, Sąd Rejonowy w

Trzebnicy na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 414 § 1 k.p.k.,

postępowanie karne przeciwko J.R. co do zarzucanych jej trzech czynów

określonych w art. 233 § 1 k.k. w zw. z art. 233 § 6 k.k. umorzył.

I KS 5/26

2

Wyrok ten zaskarżył Prokurator Rejonowy dla Wrocławia Krzyki – Wschód

we Wrocławiu zarzucając „błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę

orzeczenia i mający wpływ na jego treść, polegający na dokonaniu niewłaściwej

oceny wartości i znaczenia przesłanek warunkujących poziom społecznej

szkodliwości czynu w postaci: okoliczności jego popełnienia, wagi naruszonych

przez oskarżoną obowiązków, postaci zamiaru, motywacji oskarżonej oraz

naruszonych przez nią reguł ostrożności i stopnia ich naruszenia i w konsekwencji

przyjęcie, że stopień społecznej szkodliwości czynu jest znikomy, podczas gdy

dowody ujawnione na rozprawie oraz ustalone na ich podstawie okoliczności oraz

prawidłowe zastosowanie art. 115 § 2 k.k., polegające na uwzględnieniu i

prawidłowej ocenie wymienionych okoliczności nakazuje stwierdzić, że stopień

społecznej szkodliwości czynu jest wysoki”.

W oparciu o ten zarzut wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Trzebnicy.

Po rozpoznaniu tej apelacji Sąd Okręgowy we Wrocławiu wyrokiem z dnia 30

września 2025 r., sygn. akt IV Ka 893/25, uchylił zaskarżony wyrok i sprawę

przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Skargę od wyroku Sądu odwoławczego wniósł obrońca oskarżonej. Zarzucił

w niej „naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k. poprzez ich błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wskutek uchylenia wyroku Sądu

Rejonowego w Trzebnicy z dnia 14.04.2025 r. i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania sądowi I instancji, podczas gdy sąd odwoławczy winien był - wobec

faktu, że czyny przypisane oskarżonej nie zawierały ustawowych znamion czynu

zabronionego - utrzymać w mocy wyrok Sądu I instancji”.

Podnosząc ten zarzut obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu we

Wrocławiu jako sądowi odwoławczemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skargę obrońcy uznać należało za niezasadną.

Nie ulega wątpliwości, że w zakresie rozpoznania skargi przez Sąd

Najwyższy mieści się wyłącznie zbadanie czy orzeczenie Sądu odwoławczego nie

I KS 5/26

3

jest dotknięte uchybieniem określonym w art. 439 § 1 k.p.k. oraz czy wydając w

sprawie wyrok kasatoryjny Sąd ten kierował się prawidłowo ustalonymi przez siebie

i uprawniającymi do takiego postąpienia przesłankami wymienionymi w art. 437 § 2

zdanie drugie k.p.k. (art. 539a § 3 k.p.k.).

Wbrew rozbudowanym w uzasadnieniu skargi wywodom skarżącego Sąd

drugiej instancji wymogom uprawniającym do uchylenia wyroku sądu meriti i

przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sprostał.

W pierwszym rzędzie zwrócić należy uwagę na całkowicie błędne

twierdzenie autora skargi, który wskazując na konieczność utrzymanie przez Sąd

odwoławczy w mocy wyroku sądu a quo wywodzi, że takie orzeczenie musi być

wynikiem podnoszonego przez niego faktu, iż czyny przypisane oskarżonej „nie

zawierały ustawowych znamion czynu zabronionego”. Jest to jednoznaczne

nieporozumienie. Jeżeli obrońca uważał i uważa, że w czynach zarzucanych

oskarżonej brak znamion, to jedynym możliwym w takim wypadku postulatem jest

wniosek o jej uniewinnienie, a nie utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku Sądu

pierwszej instancji, w którym przecież wobec J. R. nie zastosowano przepisu art. 17

§ 1 pkt 2 k.p.k. poprzez uznanie, iż jej działania nie realizowały znamion występków

z art. 233 § 1 k.k. w zw. z art. 233 § 6 k.k., lecz wprost przeciwnie, stwierdzono, że

nie popełniła przestępstw wyłącznie z uwagi na przyjęcie znikomej społecznej

szkodliwości czynów polegających na podaniu nieprawdy w złożonych

oświadczeniach majątkowych.

Co ważne, w sprawie niniejszej apelacja na korzyść oskarżonej zawierająca

tego rodzaju zarzut (brak znamion czynu zabronionego) nie została przecież

wniesiona, a jedynym środkiem odwoławczym i to na niekorzyść, była apelacja

oskarżyciela publicznego, który pod zarzutem błędu w ustaleniach faktycznych,

uznając trafność rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji co do wypełnienia przez

oskarżoną znamion występków z art. 233 § 1 k.k. w zw. z art. 233 § 6 k.k.,

zakwestionował wyłącznie dokonaną przez sąd meriti ocenę ich społecznej

szkodliwości.

To prawda, że w powołanej w skardze uchwale składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2018 r., IKZP 10/18 (OSNKW 2018, z. 11,

I KS 5/26

4

poz. 73) wskazano, że możliwość uchylenia m.in. wyroku umarzającego

postępowanie i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania związana z regułą

ne peius , zachodzi dopiero w wtedy, gdy sąd odwoławczy – w wyniku usunięcia

stwierdzonych uchybień, stanowiących jedną z podstaw odwoławczych określonych

w art. 438 pkt 1-3 k.p.k. (czyli np. po uzupełnieniu postępowania dowodowego,

dokonaniu prawidłowej oceny dowodów, poczynieniu prawidłowych ustaleń

faktycznych) – stwierdza, że zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującego,

czemu stoi na przeszkodzie zakaz wynikający z art. 454 § 1 k.p.k. Rzecz w tym, że

Sąd Okręgowy we Wrocławiu postąpił właśnie zgodnie z tą uchwałą stwierdzając w

sposób jednoznaczny, iż Sąd pierwszej instancji poczynił błędne ustalenia

faktyczne poprzez niezasadnie przyjęcie wskazanych w treści art. 115 § 2 k.k.

kwalifikatorów mających świadczyć o niskiej społecznej szkodliwość czynów

zarzucanych J. R. , pomimo, że takie nie zaistniały, a w sprawie powinien zapaść

wyrok skazujący.

W tym stanie rzeczy uchylenie wyroku Sądu Rejonowego w Trzebnicy, w

oparciu o wskazany przez Sąd drugiej instancji przepis art. 454 § 1 k.p.k. i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania było w pełni zasadne.

Na zakończenie niniejszego uzasadnienia wskazać należy skarżącemu, a to

w kontekście jego twierdzeń zawartych na s. 5 uzasadnienia skargi, że Sąd

Najwyższy z uwagi na prawne uwarunkowania rozwiązania konstrukcji skargi od

orzeczenia sądu odwoławczego nie jest uprawniony do oceny prawidłowości

kontroli odwoławczej, tak jak czyni to na potrzeby kasacji. Może jedynie ocenić, czy

Sąd drugiej instancji wyczerpał dostępne mu środki by zweryfikować, czy

orzeczenie uniewinniające lub umarzające jest zasadne (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 12 stycznia 2022 r., IV KS 64/21).

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w części dyspozytywnej

postanowienia, co implikowało obciążenie oskarżonej kosztami postępowania

skargowego.

[J.J.]

I KS 5/26

5

[a.ł]