Nominacja sędzi SN i rekomendacja biskupa nie wyłączyły jej ze sprawy karnoskarbowej

W dniu 17 marca 2025 r. do Sądu Najwyższego wpłynął, datowany na dzień

12 marca 2025 r., wniosek pełnomocnika interwenienta L. sp. z o.o. w L.1. o

wyłączenie SSN Anny Dziergawki od rozpoznania wniesionej przez pełnomocnika

skargi od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 27 listopada 2024 r.,

sygn. akt IV Ka 1141/24, uchylającego wyrok Sądu Rejonowego dla Wrocławia-

Fabrycznej we Wrocławiu z dnia 25 marca 2024 r., sygn. akt XII K 399/20 i

przekazującego sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania (k.

19-24 akt SN). Zawarta w treści wniosku argumentacja skupiała się po pierwsze

wokół okoliczności związanej z powołaniem SSN Anny Dziergawki do pełnienia

urzędu sędziego Sądu Najwyższego, tj. na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

I KS 7/25

2

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.

Pełnomocnik opierając się na wykładni przyjętej w uchwale trzech połączonych Izb

Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. w sprawie o sygn. akt BSA-I-4110-

1/20, w tym powołując się na zbieżne z nią orzecznictwo krajowe, wskazał, że

powyższa okoliczność oznacza nienależytą obsadę sądu w rozumieniu art. 439 § 1

pkt 2 k.p.k. Po drugie wnioskujący nadmienił, że wątpliwości co do niezawisłości i

bezstronności SSN Anny Dziergawki wynikają także z ekstraordynaryjnego trybu jej

awansu do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego, co w jego

ocenie miało związek z szeroko komentowaną w środkach masowego przekazu

wypowiedzią SSN Anny Dziergawki, mającą miejsce podczas oceny jej

kandydatury przez Krajową Radę Sądowniczą, kiedy to stwierdziła, iż wystąpiła, a

następnie uzyskała dla siebie rekomendację katolickiego biskupa bydgoskiego. W

ocenie pełnomocnika o szybkim awansie SSN Anny Dziergawki pomimo

niewielkiego stażu pracy w sądzie drugoinstancyjnym, z pominięciem szczebla

apelacyjnego, nie decydowały tym samym jej wysokie kompetencje prawnicze, a

właśnie posiadanie przez nią określonych przekonań ideologicznych i

światopoglądowych, które podzielane były przez przychylną jej, ówczesną władzę

polityczną dominującą w działalności KRS.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek nie jest zasadny, przy czym w części odwołuje się do okoliczności,

których rozważanie w kontekście art. 41 § 1 k.p.k. jest niedopuszczalne.

Treść wniosku wskazuje, że wątpliwości co do bezstronności SSN Anny

Dziergawki pełnomocnik interwenienta upatruje w znacznej mierze w ułomności

samej procedury nominacyjnej na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego, tj. na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw. Tymczasem z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 marca

2020 r., sygn. akt P 22/19 wynika, że kwestie ustrojowe odnoszące się do

wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta RP nie mogą być przedmiotem

rozpoznania w ramach wniosku o wyłączenie sędziego złożonego w trybie art. 41 §

I KS 7/25

3

1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. (zob. wyrok TK z dnia 4 marca 2020 r., P 22/19,

OTK-A 2020, nr 31). Zatem wniosek o wyłączenie sędziego złożony na podstawie

art. 41 § 1 k.p.k., w którym wątpliwość co do bezstronności sędziego wywodzona

jest jedynie z okoliczności towarzyszących powołaniu na stanowisko sędziego jest

niedopuszczalny z mocy ustawy i powinien zostać pozostawiony bez rozpoznania.

Podkreślić należy, że w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału

Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Żaden

organ nie posiada uprawnień do weryfikacji oraz nierespektowania orzeczeń

Trybunału Konstytucyjnego (zob.m.in. wyrok SN z dnia 22 sierpnia 2018 r., III PK

71/17; postanowienie SN z dnia 12 kwietnia 2021 r., sygn. I NZP 1/21;

postanowienie SN z dnia 23 września 2021 r., IV KZ 37/21; postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 3 listopada 2021 r., IV KO 86/21; zdanie odrębne sędziego

Sądu Najwyższego Dariusza Kali do uzasadnienia postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 14 marca 2023 r., sygn. akt III KK 435/22; wyrok SN z dnia 19

maja 2023 r., I KA 4/23; postanowienie SN z dnia 28 listopada 2023 r., I KK 162/23;

postanowienie SN z dnia 2 lutego 2024 r., III KK 439/23).

Również z brzmienia art. 29 § 4 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie

Najwyższym wynika, że okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu

Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia

wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i

bezstronności. To właśnie tryb przewidziany w art. 29 § 5 ustawy o Sądzie

Najwyższym wprowadza szczególne postępowanie, którego przedmiotem jest

badanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości i

bezstronności, z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu oraz

postępowania po powołaniu. Skoro zatem ustawa o SN w sposób szczególny

reguluje badanie kwestii bezstronności sędziego w kontekście okoliczności

towarzyszących powołaniu sędziego oraz jego postępowania po powołaniu, to w

tym zakresie stanowi lex specialis w stosunku do art. 41 § 1 k.p.k., wyłączając

możliwość badania określonych w niej przesłanek w ogólnej procedurze (zob.

postanowienie SN z dnia 26 stycznia 2023 r., V KK 485/21).

I KS 7/25

4

Niezależnie od powyższego zgodzić się należy, że wątpliwość co do

bezstronności sędziego nie może być wywodzona z samych kwestii ustrojowych

związanych z jego powołaniem i to niezależnie od tego w jakim okresie i z jakimi

ułomnościami w procedurze nominacyjnej doszło to tego powołania (zob. m.in.

postanowienie SN z dnia 31 października 2023 r., V KK 358/23). Podnoszone

zarzuty nie mogą mieć bowiem charakteru abstrakcyjnego i odnosić się do całych

grup powołanych sędziów (vide postanowienie SN z dnia 10 sierpnia 2023 r., V KK

162/22).

Powyższego stanowiska nie zmieniają przywołane we wniosku wybrane

orzeczenia Sądu Najwyższego. Godzi się zauważyć, że zgodnie z treścią art. 8 § 1

k.p.k. sąd karny rozstrzyga samodzielnie zagadnienia faktyczne i prawne oraz nie

jest związany rozstrzygnięciem innego sądu lub organu. Tymczasem obecnie nie

istnieje żaden judykat, który nakazywałby traktować wskazywane przez

wnioskodawcę okoliczności towarzyszące powołaniu Anny Dziergawki na

stanowisko sędziego Sądu Najwyższego jako bezwzględną przyczynę odwoławczą.

Skutek taki mogłaby wywołać jedynie przywołana w treści wniosku uchwała składu

połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu

Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20 (OSNKW z

2020 r. Nr 2, poz. 7), niemniej jednak została ona uznana przez Trybunał

Konstytucyjny za niezgodną z art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45

ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji RP; art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii

Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 EKPCz (wyrok TK z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn.

akt U 2/20, OTK-A 2020, nr 61). W związku z powyższym, z dniem ogłoszenia

rzeczonego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie wywiera ona skutków prawnych

polegających na związaniu jej treścią składów orzekających Sądu Najwyższego.

Zatem wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, udział w składzie orzekającym osoby

powołanej na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw nie musi automatycznie zostać potraktowany jako bezwzględna

przyczyna odwoławcza, a w konsekwencji w każdym przypadku skutkować

koniecznością wyłączenia od rozpoznania sprawy (zob. m.in. postanowienie Sądu

I KS 7/25

5

Najwyższego z dnia 28 listopada 2023 r., I KK 162/23; postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 7 grudnia 2023 r., I KK 162/23).

Tym samym wniosek o wyłączenie SSN Anny Dziergawki w trybie art. 41 § 1

k.p.k. w zakresie, w jakim wskazuje na wadliwość jej powołania na stanowisko

sędziego Sądu Najwyższego, tj. w następstwie wniosku Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie

ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, uznać

należało za niedopuszczalny z mocy ustawy.

Odnosząc się natomiast do pozostałych kwestii podniesionych przez

wnioskodawcę przypomnieć należy, że zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. „[s]ędzia ulega

wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać

uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie”. Chodzi tutaj o

takie układy faktyczne, w których określone zachowanie sędziego (albo określona

sytuacja, w której znajduje się dany sędzia) w prowadzonym przez niego

postępowaniu bądź też w życiu prywatnym rodzi obiektywnie uzasadnioną

wątpliwość do jego bezstronności, bowiem rzutuje na określony stosunek sędziego

do stron lub sprawy będącej przedmiotem rozstrzygnięcia w danym postępowaniu

(albo nawet ujawnia określony stosunek sędziego do stron lub sprawy będącej

przedmiotem rozpoznania) (zob. postanowienie SN z dnia 24 stycznia 2025 r., III

KS 87/22). Przyczyną wyłączenia sędziego nie może być tym samym każde,

niepoparte określonymi faktami, jedynie subiektywne odczucie strony w postaci

braku zaufania czy też utraty wiary w bezstronność sędziego. Tego rodzaju

argumentacji przedmiotowy wniosek nie zawiera. Autor wniosku w zasadzie

ograniczył się do przytoczenia jedynie faktu znanego ze środków masowego

przekazu i w najmniejszym nawet stopniu nie wykazał, by istniał jakikolwiek

związek pomiędzy – jak sam nadmienił – posiadaniem przez SSN Annę

Dziergawkę „dalece specyficznego poparcia” uzyskanego od hierarchy kościelnego,

z charakterem tej, konkretnej sprawy skargowej, w szczególności, by przekonania

posiadane przez SSN Annę Dziergawkę mogły w jakiś sposób wpłynąć na stosunek

do stron procesu, w postaci faworyzowania którejkolwiek z nich, czy wręcz

przeciwnie, wykazywania wobec którejś z nich nieprzychylności, niechęci. Nie

I KS 7/25

6

sposób przy tym nie zauważyć, że przedmiotowa sprawa dotyczy postępowania, w

którym oskarżony stanął pod zarzutem popełnienia przestępstw karnoskarbowych,

co w żaden sposób nie ma odniesienia zarówno do kwestii ideologicznych jak i

światopoglądowych.

Z tych też względów, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia.

[J.J.]

[a.ł]