Prokurator chciał wyłączyć siedmiu sędziów SN od uchwały. Wniosek bez rozpoznania

Pismem z dnia 19 stycznia 2026 r. (złożonym w Sądzie Najwyższym w dniu

20 stycznia 2026 roku, w przeddzień zaplanowanego w sprawie posiedzenia), z

podaniem podstaw prawnych w postaci art. 41 § 1 k.p.k., art. 42 § 1 k.p.k. i art. 45 §

1 k.p.k., prokurator Prokuratury Okręgowej delegowany do Prokuratury Krajowej w

I KZP 3/25

2

punkcie I wniósł o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego: Zbigniewa Kapińskiego,

Antoniego Bojańczyka, Anny Dziergawki, Pawła Kołodziejskiego, Adama Rocha,

Stanisława Stankiewicza i Ryszarda Witkowskiego od „rozstrzygania zagadnienia

prawnego w sprawie o sygn. akt I KZP 3/25”. Pierwotną podstawą sformułowanego

żądania jest kwestia trybu objęcia pełnionych obecnie urzędów sędziów Sądu

Najwyższego przez wyżej wskazane osoby przy udziale Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie

ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. W

konsekwencji wnioskujący przywołał także wybrane orzeczenia trybunałów

międzynarodowych odnoszących się do okoliczności powołania sędziów podnosząc,

że ich udział w składzie orzekającym powoduje, że skład ten nie spełnia wymogów

sądu ustanowionego ustawą, bezstronnego i niezawisłego – określonych w art. 19

ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych

UE w zw. z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych

wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie

protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej protokołem nr 2 (Dz.U. z 1993 r., Nr 61,

poz. 284 ze zm.) oraz w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej – wobec

czego osoby te nie mogą orzekać, a zatem podejmować uchwał. Prokurator dodał,

że sędziowie objęci wnioskiem nie respektują Konstytucji RP, prawa unijnego i

orzeczeń trybunałów europejskich, co wyraża się w ubieganiu się przez nich o

stanowiska sędziów Sądu Najwyższego, a następnie orzekaniu w tym sądzie. Nie

wskazał przy tym żadnych okoliczności, które miałyby wpływać na bezstronność

wyznaczonych członków składu orzekającego.

W części drugiej (II) pisma wystąpiono o „odstąpienie od podejmowania

uchwały dotyczącej zagadnienia prawnego będącego przedmiotem zwołanego w

sprawie sygn. akt I KZP 3/25 posiedzenia, gdyż z uwagi na przywołane w pkt. I

okoliczności wyznaczony skład nie posiada zdolności do podejmowania uchwał, a

wobec stwierdzenia okoliczności wskazanych w stanowisku zaprezentowanym w

sprawie nr […] Prokuratury Krajowej podejmowanie uchwały jest nieuprawnione i

bezprzedmiotowe”.

I KZP 3/25

3

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Na wstępie zaznaczyć należy, że Sąd Najwyższy był władny wydać

postanowienie odnośnie do wniosku o wyłączenie z udziałem sędziego, którego

dotyczy wniosek. Wynikający bowiem z art. 42 § 3 k.p.k. obowiązek powstrzymania

się sędziego od udziału w sprawie ma zastosowanie i uzasadnienie tylko wtedy,

gdy wniosek o jego wyłączenie w ogóle podlega rozpoznaniu. Natomiast, gdy

zachodzi podstawa do pozostawienia wniosku bez rozpoznania, nie ma żadnych

podstaw do przyjęcia, iż sędzia, którego ten wniosek dotyczy, nie może brać

udziału w wydaniu takiego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 21 lipca 2011 r.,

I KZP 6/11, OSNKW 2011, nr 8, poz. 66; postanowienie SN z 14 stycznia 2026 r.,

II KB 118/25; postanowienie SN z 15 stycznia 2026 r., I KK 424/25; D. Wysocki,

Glosa (do postanowienia SN z 21 lipca 2011 r., I KZP 6/11), OSP 2012, z. 3,

s. 207-209; J. Kosonoga w: Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz do

art. 1-166, red. R. A. Stefański, S. Zabłocki, Lex 2017, art. 41, teza 73-74;

M. Rogacka-Rzewnicka w: Kodeks postępowania karnego. Komentarz do

wybranych przepisów, red. D. Szumiło-Kulczycka, Lex 2022, art. 41, teza 3;

H. Paluszkiewicz w: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. K. Dudka,

wyd. 3, Warszawa 2023, art. 41, teza 11; D. Świecki w: Kodeks postępowania

karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, red. D. Świecki, Lex 2025, art. 41, teza

18-19; W. Jasiński w: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. J. Skorupka,

wyd. 7, Legalis 2026, art. 41, Nb 20 wraz z powołaną dalszą literaturą).

Złożony w niniejszej sprawie wniosek należy (z kilku powodów) uznać za

niedopuszczalny z mocy ustawy, co skutkować musi pozostawieniem go bez

rozpoznania.

Na wstępie wskazać należy, choć realnie nie ma to znaczenia dla

rozstrzygnięcia kwestii wniosku, na podjęcie przez prokuratora działania poza

udzielonym mu upoważnieniem, na które powołał się w treści wniosku i które

załączył do złożonego pisma. Otóż w przedłożonym Sądowi Najwyższemu

„Upoważnieniu nr […] z dnia 16 stycznia 2026 roku, nr […], sygn. akt I KZP 3/25”,

podpisanym przez Waldemara Żurka, jako podstawę prawną wskazano art. 3 § 1

pkt 2 i art. 9 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 roku Prawo o prokuraturze oraz art.

I KZP 3/25

4

85 § 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 roku o Sądzie Najwyższym. Nadto, prokurator

Prokuratury Okręgowej w Rzeszowie Mariusz Kowal upoważniony został „do

udziału w dniu 21 stycznia 2026 roku w postępowaniu o sygn. akt I KZP 3/25”.

Odnosząc się pokrótce do tego dokumentu dostrzec należy, że dwie spośród

trzech wskazanych jego podstaw prawnych nie odnoszą się do sprawy, na potrzeby

której je sporządzono. Pierwszy przepis dotyczy bowiem wykonywania przez

prokuratorów obowiązków przez wytaczanie powództw w sprawach cywilnych oraz

składanie wniosków i udział w postępowaniu sądowym w sprawach cywilnych, z

zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, jeżeli tego wymaga ochrona

praworządności, interesu społecznego, własności lub praw obywateli.

Rozpoznawana w Izbie Karnej Sądu Najwyższego sprawa o sygn. I KZP 3/25 z

pewnością nie jest sprawą, o której mowa w przywołanej normie prawnej. Po wtóre

zaś, także art. 85 § 3 ustawy o Sądzie Najwyższym nie ma zastosowania w

przedmiotowym postępowaniu. Zgodnie z § 1 tej jednostki redakcyjnej, to „o

posiedzeniu pełnego składu Sądu Najwyższego lub składu izby albo połączonych

izb zawiadamia się Prokuratora Generalnego”. Nie ma więc tam mowy o

posiedzeniu składu 7 sędziów (por. K. Szczucki, Ustawa o Sądzie Najwyższym.

Komentarz, wyd. II, Warszawa 2021, s. 446-447). Co prawda art. 85 § 2

przewiduje, że „o posiedzeniu Sądu Najwyższego wyznaczonym w celu

rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego zawiadamia się ponadto obrońców oraz

pełnomocników w osobach adwokatów i radców prawnych, a także osoby

uprawnione do sporządzania skargi kasacyjnej w sprawach cywilnych”, to jednak

norma ta na gruncie procedury karnej niewątpliwie ma zastosowanie jedynie do

spraw, o których mowa w art. 441 k.p.k. Tylko w nich bowiem uczestniczyć mogą

obrońcy i pełnomocnicy. Postępowanie przewidziane w art. 83 § 1 ustawy o Sądzie

Najwyższym udziału obrońców i pełnomocników nie przewiduje. Już jedynie na

marginesie zauważyć trzeba, że w toku czynności przygotowawczych

postępowania ani Prezes Sądu Najwyższego, ani Przewodniczący Wydziału I nie

kierowali do Prokuratora Generalnego żadnych pism lub zawiadomień. Norma

zatem wynikająca z art. 85 § 3 ustawy o Sądzie Najwyższym mogłaby mieć w

realiach sprawy zastosowanie jedynie wówczas, gdyby Prokurator Generalny

zgłosił swój udział w tym postępowaniu, czego jednak dotąd nie uczynił.

I KZP 3/25

5

Wskazać jednocześnie należy, że przedłożony dokument jednoznacznie

upoważnia opisanego w nim prokuratora „do udziału w dniu 21 stycznia 2026 roku

w postępowaniu o sygn. akt I KZP 3/25”. Nie ma tam mowy przykładowo o

możliwości podejmowania jakichkolwiek działań w sprawie I KZP 3/25, w której

posiedzenie wyznaczono na dzień 21 stycznia 2026 roku w innej dacie niż

precyzyjnie wskazana przez Prokuratora Generalnego. Precyzyjnie bowiem

wskazano, że prokurator może podjąć swoje czynności w tej sprawie w dniu 21

stycznia 2026 roku (przy czym życzliwa interpretacja nakazuje Sądowi

Najwyższemu przyjąć, że nie tylko sprowadzające się do udziału, ale wszelkiego

rodzaju aktywności z tym związanej). Tymczasem złożone pismo nosi datę 19

stycznia, a do Sądu Najwyższego wpłynęło w dniu 20 stycznia 2026 roku.

Tym niemniej, Sąd Najwyższy uznał, że należy ocenić przedmiotowy

wniosek jako pismo złożone przez prokuratora działającego bez upoważnienia

Prokuratora Generalnego Waldemara Żurka, ale delegowanego do Prokuratury

Krajowej Departamentu Postępowania Sądowego, co znajdujące swoją podstawę w

treści art. 5 i art. 17 § 2 Prawa o prokuraturze oraz § 23 pkt 4 Rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 kwietna 2016 roku Regulamin wewnętrznego

urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury.

Analizując zaś stronę formalną pisma prokuratora i jego argumentację, Sąd

Najwyższy po pierwsze musi zwrócić uwagę, że przedstawione przezeń

okoliczności nie mogą zostać rozpoznane w trybie art. 41 § 1 k.p.k. Powyższe

stanowisko jasno wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 marca 2020 r.,

sygn. akt P 22/19, gdzie wskazano, iż art. 41 § 1 w związku z art. 42 § 1 ustawy z

dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30),

w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z

powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej

Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą

sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej

Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914 oraz z 2020 r. poz.

190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej.

I KZP 3/25

6

Niezależnie od powyższego, w orzecznictwie Sądu Najwyższego słusznie

podkreśla się również, że wątpliwość co do bezstronności sędziego nie może być

wywodzona z samych kwestii ustrojowych związanych z jego powołaniem i to

niezależnie od tego w jakim okresie i z jakimi ułomnościami w procedurze

nominacyjnej doszło do tego powołania (zob. m. in. postanowienie SN z 21 czerwca

2023 r., IV KK 460/19, Lex 3598209; postanowienie SN z 31 października 2023 r.,

V KK 358/23, Lex 3621120). Podnoszone zarzuty nie mogą mieć bowiem

charakteru abstrakcyjnego i odnosić się do całych grup powołanych sędziów

(postanowienie SN z 10 sierpnia 2023 r., V KK 162/22, Lex 3600648).

Także z brzmienia art. 29 § 4 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie

Najwyższym, dodanego ustawą z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o

Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r., poz. 1259)

wynika, że okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie

mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z

udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności.

Zresztą, skoro ustawa ta w sposób szczególny reguluje badanie kwestii

bezstronności sędziego w kontekście okoliczności towarzyszących powołaniu

sędziego oraz jego postępowania po powołaniu (art. 29), to w tym zakresie stanowi

ona lex specialis w stosunku do art. 41 § 1 k.p.k., wyłączając możliwość badania

określonych w niej przesłanek w ogólnej procedurze (por. postanowienie SN z 26

stycznia 2023 r., V KK 485/21, Lex 3519734). W każdym postępowaniu sądowym,

również w postępowaniu karnym, obowiązuje przy tym zasada niekonkurencyjności

środków ochrony prawnej. Zgodnie z nią podmiotowi znajdującemu się w określonej

sytuacji procesowej przysługuje tylko jeden – stosowny – środek prawny.

Ustawodawca przewidział dwie podobne instytucje prawne (z odesłaniem

w przypadku instytucji testu niezawisłości i bezstronności do odpowiedniego

stosowania przepisów o wyłączeniu sędziego), które w prewencyjny sposób

umożliwiają kontrolę bezstronności sędziego. Z uwagi jednak na to, że instytucje te

różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania, powinny

być one stosowane w odmiennych okolicznościach, w żadnym zaś razie nie

powinny być stosowane zamiennie (zob. szerzej uchwałę siedmiu sędziów NSA z 3

kwietnia 2023 r., I FPS 3/22, ONSAiWSA 2023, nr 4, poz. 52; tak też np.

I KZP 3/25

7

postanowienia SN: z 26 stycznia 2023 r., V KK 485/21; z 20 listopada 2024 r., I NB

11/23; z 19 marca 2025 r., III CB 64/24; z 18 września 2025 r., II KB 49/25, i z 7

stycznia 2026 r., I KS 7/25).

Konsekwencją tego stanu rzeczy jest konieczność uznania, iż procedowanie

w trybie art. 41 § 1 k.p.k. w sytuacji, gdy z treści wniosku o wyłączenie sędziego

wynika, że dotyczy on wyłącznie kwestii przewidzianych w art. 29 § 5 ustawy o

Sądzie Najwyższym jest niedopuszczalne, a tak właśnie jest w niniejszej sprawie.

Podstawę wniosku stanowią tu bowiem wyłącznie okoliczności dotyczące

powołania sędziów. Również jednak przywołany przez prokuratora art. 29 § 6 pkt 1

i § 7 ustawy o Sądzie Najwyższym nie ma w tej sprawie zastosowania, albowiem

dotyczy on wyłącznie spraw, w których Sąd Najwyższy rozpoznaje środki

zaskarżenia; w wypadku tej sprawy mamy do czynienia z postępowaniem o

charakterze ustrojowym prowadzonym na podstawie art. 83 ustawy o Sądzie

Najwyższym, który nie obejmuje rozstrzygania o jakimkolwiek środku zaskarżenia.

Po wtóre, jako kwestię mającą znaczenie w kontekście istoty wniosku i jego

argumentacji należy wskazać także stanowisko przedstawione przez Sąd

Najwyższy już w uchwale z 9 listopada 2021 r., I KZP 5/21 (OSNK 2022/1/1), gdzie

stwierdzono m. in. stanowczo, że z uwagi na charakter sprawy (rozstrzygającej

zagadnienie prawne), nie jest ona objęta zakresem art. 6 ust. 1 Konwencji o

Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, a zatem w jej realiach nie

aktualizuje się potrzeba odnoszenia się do kwestii dotyczących obsady sądu

(analogicznie w uchwale z 9 listopada 2021 r., I KZP 6/21, OSNK 2022/1/2).

Obszernie zatem przywoływane rozstrzygnięcia trybunałów

międzynarodowych, w szczególności odnoszące się do już nieistniejącej Izby

Dyscyplinarnej oraz Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, nie mają

żadnego znaczenia nie tylko dlatego, że przedmiotowe zagadnienie prawne

rozpoznawane jest w Izbie Karnej Sądu Najwyższego, ale i dlatego, że sprawa

dotycząca rozstrzygnięcia abstrakcyjnego zagadnienia prawnego nie ma

charakteru, o którym mowa w art. 6 EKPCz (nie jest indywidualną sprawą

obywatela, którego jakiekolwiek podstawowe prawa lub wolności choćby

potencjalnie mogłyby zostać naruszone).

I KZP 3/25

8

Zaznaczyć też należy, że prokurator w złożonym wniosku konsekwentnie

pomija wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20. Sąd

Najwyższy dostrzega liczne próby wyrugowania części sędziów z czynności

immanentnie związanych z istotą pełnienia służby sędziowskiej poprzez

prawotwórczą wykładnię art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., sprowadzającą się w istocie do

kontroli procesu i aktu powołania na urząd sędziego, dokonywanych w toku

postępowania, w którym dany sędzia orzekał lub ma orzekać. Taki charakter ma

właśnie przywoływana uchwała składu połączonych izb Sądu Najwyższego.

Wniosek ten znajduje zresztą pełne potwierdzenie w przywołanym wyżej wyroku TK

z dnia 20 kwietnia 2020 r., w którym orzeczono, że uchwała ta jest niezgodna z:

− art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i

art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,

− art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej,

− art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności,

sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie

Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2.

Nie można przy tym bez jawnego i rażącego pogwałcenia normy art. 190 ust.

1 Konstytucji, podzielić tezy, że ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest tzw.

wyrokiem nieistniejącym (por. argumentacja zawarta w uzasadnieniu postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2021 r., sygn. IV KO 86/21, LEX 3251718, s.

12–18). Wskazana uchwała trzech połączonych izb Sądu Najwyższego utraciła

więc swój walor normatywny i nie wywiera skutku, o którym mowa w art. 87 § 1

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym. Można ją natomiast

traktować jako jeden z wyrażanych przez judykaturę poglądów prawnych, co też w

rzeczywistości niejednokrotnie ma miejsce (tak m. in. postanowienia Sądu

Najwyższego z dni: 28 lutego 2023 r., III KK 23/23, Lex 3557167; 7 grudnia 2023 r.,

I KK 162/23, Lex 3644685; 13 czerwca 2024 r., II KO 36/24, OSNK 2024/9/47; 1

października 2024 r., I USK 184/24, Lex 3777968; 14 października 2024 r., I ZO

91/23 czy 29 października 2024 r., II USK 352/23, Lex 3786863; 4 marca 2025 r., III

KS 45/24, Lex 3841349).

Celowe jest nadto zwrócenie uwagi na to, że w uzasadnieniu pisma

prokurator powołał się kilkukrotnie na oczywiście nieprawdziwe okoliczności,

I KZP 3/25

9

mające stanowić wsparcie dla przedstawionej argumentacji. Nieprawdziwe jest

przykładowo stwierdzenie: „Adam Roch i Ryszard Witkowski (uprzednio

prokuratorzy, awansowani w 2016 r. przez Zbigniewa Ziobrę do Prokuratury

Krajowej)”, jak też że ww. powołani zostali do Izby Dyscyplinarnej, a sędzia Antoni

Bojańczyk do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych. Podstawowa

umiejętność odszukania aktów powołania, zamieszczonych i publicznie dostępnych

przecież w Dzienniku Urzędowym RP Monitor Polski (można także sięgnąć do

literatury: A. Roch, Czy w Sądzie Najwyższym istotnie stworzono sąd wyjątkowy w

rozumieniu art. 175 ust. 2 Konstytucji RP? – polemika, Palestra 7-8/2020, s. 195-

196) z pewnością pozwoliłaby autorowi wniosku na trafną konstatację, że

powołania ww. osób nastąpiły do pełnienia urzędu na stanowiskach sędziów Sądu

Najwyższego, a nie na stanowiska w określonych izbach tego sądu.

Choć w zasadzie już tylko miłosiernym milczeniem potraktować należałoby

stwierdzenie prokuratora, że objęci wnioskiem sędziowie Sądu Najwyższego

wykazują się „przywiązaniem do poglądów politycznych prezentowanych przez

władzę wykonawczą z czasów ich powołania do SN”, to – pomijając nie tylko

absurdalność, ale wręcz obraźliwość postawionej tezy – wskazać należy, że

sędziowie ci powołania uzyskali w okresie od 19 września 2018 do 14 czerwca

2024 roku, co również już na pierwszy rzut oka nawet osoby o jedynie podstawowej

wiedzy obywatelskiej całkowicie dyskredytuje twierdzenia autora pisma.

Jedynie informacyjnie wskazać trzeba, że punkt II wniosku, sprowadzający

się do postulatu odstąpienia przez Sąd Najwyższy od podejmowania uchwały

dotyczącej zagadnienia prawnego będącego przedmiotem zwołanego w sprawie o

sygn. akt I KZP 3/25 posiedzenia, gdyż podejmowanie uchwały jest nieuprawnione i

bezprzedmiotowe – będzie on przedmiotem rozważań składu podejmującego

rozstrzygnięcie w sprawie.

Wobec zatem oczywistego braku możliwości merytorycznego rozpoznania

wniosku o wyłączenie sędziów, uwzględniając także treść zarządzenia Prezesa

Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Karnej z dnia 25 listopada 2025 r., Nr

21/2025, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

I KZP 3/25

10

[A.S.]

[M.J.]