Skazani chcieli uzasadnienia wyroku nakazowego bez sprzeciwu. SN odmówił podjęcia uchwały

I KZP 5/25

2

Wyrokiem nakazowym z dnia 28 stycznia 2025 r., sygn. akt II K 863/24, Sąd

Rejonowy w D.:

1. uznał oskarżonego Ł. M. za winnego tego, że w dniu 20 marca 2024 roku w D.,

działając wspólnie i w porozumieniu z K. M., dokonał pobicia A. J., używając

przemocy w postaci: szarpania za odzież, szarpania za włosy, zadawania

uderzeń pięścią w klatkę piersiową, przy czym pokrzywdzona doznała na

skutek pobicia obrażeń ciała w postaci: podbiegnięć krwawych na klatce

piersiowej piersi lewej, podbiegnięć krwawych ramion, zasinienia palucha

stopy prawej, podbiegnięć krwawych uda lewego oraz zadrapania na udzie

prawym, które to obrażenia spowodowały naruszenie czynności narządu

ciała i rozstrój zdrowia na okres poniżej siedmiu dni w rozumieniu art. 157 §

2 k.k., narażając pokrzywdzoną na nastąpienie skutku określonego w art.

157 § 1 k.k., czym wyczerpał znamiona przestępstwa z art. 158 § 1 k.k. - i za

to na mocy art. 158 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 37a § 1 kk wymierzył

oskarżonemu karę grzywny w wymiarze 150 stawek dziennych przy

ustaleniu wysokości jednej stawki na kwotę 25 złotych;

2. uznał oskarżonego Ł. M. za winnego tego, że w dniu 20 marca 2024 roku w D.,

wtargnął do mieszkania znajdującego się w D. przy ul. [...], a następnie

wbrew żądaniu osoby uprawnionej, tj. A. J., mieszkania nie opuścił, czym

wyczerpał znamiona przestępstwa z art. 193 § 1 k.k. - i za to na mocy art.

193 § 1 k.k. wymierzył oskarżonemu karę grzywny w wymiarze 100 stawek

dziennych przy ustaleniu wysokości jednej stawki na kwotę 25 złotych;

3. uznał oskarżonego Ł. M. za winnego tego, że w dniu 20 marca 2024 roku w D.

poprzez kopnięcia w drzwi, dokonał ich uszkodzenia, czym spowodował

straty na kwotę 3000 zł, na szkodę A. J., czym wyczerpał znamiona

przestępstwa z art. 288 § 1 k.k. - i za to na mocy art. 288 § 1 k.k. przy

zastosowaniu art. 37a § 1 k.k. wymierzył oskarżonemu karę grzywny w

wymiarze 150 stawek dziennych przy ustaleniu wysokości jednej stawki na

kwotę 25 złotych;

4. na podstawie art. 85 § 1 k.k. oraz art. 86 § 1 i 2 k.k. wymierzył oskarżonemu Ł.

M. karę łączną grzywny w wymiarze 200 stawek dziennych przy ustaleniu

wysokości jednej stawki na kwotę 25 złotych;

I KZP 5/25

3

5. uznał oskarżoną K. M. za winną tego, że w dniu 20 marca 2024 r., działając

wspólnie i w porozumieniu z Ł. M., dokonała pobicia A. J., używając

przemocy w postaci: szarpania za odzież, szarpania za włosy, zadawania

uderzeń pięścią w klatkę piersiową, przy czym pokrzywdzona doznała na

skutek pobicia obrażeń ciała w postaci: podbiegnięć krwawych na klatce

piersiowej piersi lewej, podbiegnięć krwawych ramion, zasinienia palucha

stopy prawej, podbiegnięć krwawych uda lewego oraz zadrapania na udzie

prawym, które to obrażenia spowodowały naruszenie czynności narządu

ciała i rozstrój zdrowia na okres poniżej siedmiu dni w rozumieniu art. 157 §

2 k.k., narażając pokrzywdzoną na nastąpienie skutku określonego w art.

157 § 1 k.k., czym wyczerpała znamiona przestępstwa z art. 158 § 1 k.k. - i

za to na mocy art. 158 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 37a § 1 k.k. wymierzył

oskarżonej karę grzywny w wymiarze 150 stawek dziennych przy ustaleniu

wysokości jednej stawki na kwotę 20 złotych;

6. uznał oskarżoną K. M. za winną tego, że w dniu 20 marca 2024 r. w D.,

wtargnęła do mieszkania znajdującego się w D. przy ul. [...], a następnie

wbrew żądaniu osoby uprawnionej, tj. A. J., mieszkania nie opuściła, czym

wyczerpała znamiona przestępstwa z art. 193 § 1 k.k. i za to na mocy art.

193 § 1 k.k. wymierzył oskarżonej karę grzywny w wymiarze 100 stawek

dziennych przy ustaleniu wysokości jednej stawki na kwotę 20 złotych;

7. na podstawie art. 85 § 1 k.k. oraz art. 86 § 1 i 2 k.k. wymierzył oskarżonej K.

M. karę łączną grzywny w wymiarze 200 stawek dziennych przy ustaleniu

wysokości jednej stawki na kwotę 20 złotych;

8. na podstawie art. 46 § 2 k.k. w związku z popełnieniem występku opisanego

w punkcie 1 wyroku orzekł wobec oskarżonego Ł. M. nawiązkę w kwocie 500

złotych na rzecz pokrzywdzonej A. J.;

9. na podstawie art. 46 § 2 k.k. w związku z popełnieniem występku opisanego

w punkcie 5 wyroku orzekł wobec oskarżonej K. M. nawiązkę w kwocie 500

złotych na rzecz pokrzywdzonej A. J.;

10. na podstawie art. 46 § 2 k.k. w związku z popełnieniem występku opisanego

w punkcie 3 wyroku orzekł wobec oskarżonego Ł. M. nawiązkę w kwocie

3000 złotych na rzecz pokrzywdzonej A. J.;

I KZP 5/25

4

11. na podstawie art. 43a § 4 k.k. orzekł wobec oskarżonych świadczenie

pieniężne w kwotach po 5.000 złotych na rzecz Funduszu Pomocy

Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.

Wyrok nakazowy zawiera również rozstrzygnięcia co do kosztów procesu.

Pismami z dnia 13 lutego 2025 r., uzupełnionymi pismami z dnia 17 lutego

2025 r., z dnia 3 marca 2025 r. oraz z dnia 17 marca 2025 r. (data nadania pism),

powołując się m.in. na art. 422 § 1 k.p.k., skazani wnieśli o sporządzenie na piśmie

uzasadnienia wyroku nakazowego w całości. W pismach z dnia 3 marca 2025 r.

skazani wyraźnie wskazali, że nie wnoszą sprzeciwu od wyroku nakazowego, ale

żądają sporządzenia jego uzasadnienia.

Zarządzeniem z dnia 8 kwietnia 2025 r. SSO X.1 Y.1, na podstawie art. 504

§ 2 k.p.k. w zw. z art. 422 § 3 k.p.k., odmówił przyjęcia wniosków K. M. i Ł. M. o

sporządzenie uzasadnienia wyroku nakazowego z dnia 28 stycznia 2025 r., sygn.

akt II K 863/24, jako niedopuszczalnych z mocy ustawy. Natomiast pisma

procesowe „Ł. M. i K. M. z dnia 13.02.2025 r. uzupełnione dnia 17.03.2025 r., o

uzasadnienie wyroku nakazowego” uznał za „potwierdzenie ich woli złożenia

środka odwoławczego od wyroku nakazowego zapadłego w dniu 28.01.2025 r.”.

Odpis powyższego zarządzenia został skazanym doręczony w dniu 20 maja 2025 r.

W dniu 20 maja 2025 r. skazani powołując się na przepisy art. 466 § 1 k.p.k.

w zw. z art. 422 § 1 k.p.k. złożyli zażalenie na „odmowę sporządzenia uzasadnienia

do wyroku nakazowego w sprawie II K 863/24”, w którym wskazano, że zawarte w

zarządzeniu z dnia 8 kwietnia 2025 r. rozstrzygnięcie o potraktowaniu wniesionych

przez nich pism jako potwierdzających wolę złożenia sprzeciwu od wyroku

nakazowego, pomijało oświadczenie zawarte w piśmie z dnia 3 marca 2025 r. (data

nadania pisma), w którym wyraźnie zaznaczyli, że ich „wnioski o uzasadnienie do

wyroku nie są przejawem woli złożenia sprzeciwu”.

Sąd Okręgowy w Sosnowcu, właściwy do rozpoznania powyższego

zażalenia, postanowieniem z dnia 6 października 2025 r., sygn. akt V Kz 240/25, na

podstawie art. 441 § 1 k.p.k. zwrócił się do Sądu Najwyższego z pytaniem prawnym

o treści: „czy przepis art. 500 § 2 k.p.k. nakazujący stosowanie odpowiednio

przepisów o postępowaniu zwyczajnym, jeżeli przepisy rozdziału dotyczącego

postępowania nakazowego nie stanowią inaczej, odsyła do art. 422 § 1 k.p.k. w

I KZP 5/25

5

zakresie wniosku strony o sporządzenie na piśmie i doręczenie uzasadnienia

wyroku nakazowego, gdy ten nie zawierał sporządzonego z urzędu takiego

uzasadnienia?".

W uzasadnieniu swojego orzeczenia sąd odwoławczy wskazał m.in., że

wykładnia systemowa przepisów art. 500 § 2 k.p.k. oraz art. 504 § 2 k.p.k. pozwala

na przyjęcie dwóch całkowicie odmiennych rozwiązań tego zagadnienia. Zdaniem

organu pytającego, w świetle tych przepisów, jako trafna jawi się bowiem

interpretacja, że w postępowaniu nakazowym oskarżonemu nie przysługuje prawo

do złożenia wniosku o sporządzenie na piśmie uzasadnienia wyroku nakazowego,

a to z uwagi na prawo do zaskarżenia tego orzeczenia sprzeciwem. Kasatoryjny

charakter sprzeciwu sprawia, że rzeczony wyrok traci moc, a sprawa zostaje

rozpoznana w postępowaniu zwyczajnym, w którym w pełni dopuszczalne jest

skorzystanie z uprawnienia z art. 422 § 1 k.p.k. Przyjęcie tej interpretacji skutkuje

jednak tym, że oskarżony, który nie chce składać sprzeciwu od wyroku

nakazowego, a chciałby poznać motywy, jakimi kierował się sąd wydając to

orzeczenie, nie miałby takiej możliwości. Tej konsekwencji pozwala natomiast

uniknąć wykładnia, zdaniem organu pytającego w pełni dopuszczalna na gruncie

art. 500 § 2 k.p.k. w zw. z art. 422 § 1 k.p.k., zgodnie z którą oskarżonemu

przysługuje uprawnienie do złożenia wniosku o sporządzenie na piśmie

uzasadnienia wyroku nakazowego, gdy nie korzysta z prawa do wniesienia

sprzeciwu. Sąd odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie występuje

rozbieżność poglądów wyrażanych w doktrynie, na dowód czego wymienił siedem

pozycji bibliograficznych, gdzie opowiedziano się za pierwszym z w/w rozwiązań

interpretacyjnych i jedną, w której opowiedziano się za stanowiskiem drugim. W

ocenie organu pytającego wskazana rozbieżność poglądów wyrażanych w nauce i

fakt, że każda z zaprezentowanych propozycji wykładniczych „jest możliwa do

zaakceptowania”, a opowiedzenie się za jedną z nich determinuje rozstrzygnięcie w

przedmiocie wywiedzionego w niniejszej sprawie środka odwoławczego, uzasadnia

twierdzenie, że w przedmiotowej sprawie pojawiło się zagadnienie prawne

wymagające zasadniczej wykładni ustawy. Sąd odwoławczy podkreślił, że „w

przedmiotowej kwestii Sąd Najwyższy jeszcze się nigdy nie wypowiadał, a pytanie

I KZP 5/25

6

ma charakter bardziej abstrakcyjny, mimo, że zaistniały wątpliwości interpretacyjne

w konkretnej sprawie”.

Prokuratura Krajowa w pisemnym stanowisku z dniu 9 grudnia 2025 r.

wniosła o odmowę podjęcia uchwały wskazując, że nie zaktualizowały się

przesłanki warunkujące dopuszczalność skorzystania z instytucji procesowej

uregulowanej w art. 441 k.p.k.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Na wstępie należy wskazać, że Sąd Najwyższy dostrzega, iż w składzie

orzekającym sądu odwoławczego, który wystąpił o rozstrzygnięcie wyżej opisanego

zagadnienia prawnego, zasiadał SSO X. Y.. Kwestia ta wymaga zaakcentowania,

albowiem sąd orzekający z udziałem ww. sędziego był już kilkukrotnie – w toku

postępowań kasacyjnych przed Sądem Najwyższym - poddawany testom

niezależności i bezstronności, które dawały wynik negatywny i w konsekwencji

skutkowały stwierdzeniem, że orzeczenia wydane przez ów sąd dotknięte są

uchybieniem stanowiącym bezwzględną przyczyną odwoławczą w postaci

nienależytej obsady sądu z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (zob. wyroki Sądu Najwyższego:

z dnia 5 marca 2025 r., IV KK 342/24; z dnia 24 lipca 2025 r., IV KK 351/24; z dnia

27 stycznia 2026 r., IV KK 484/25; z dnia 27 stycznia 2026 r., IV KK 534/25; z dnia

25 lutego 2026 r., IV KK 224/25).

Okoliczność ta, mając na uwadze fakt, że wskazane wyżej postanowienie z

dnia 6 października 2025 r., sygn. akt V Kz 240/25, nadal funkcjonuje w obrocie

prawnym, a Sąd Najwyższy w toku postępowania, o którym mowa w art. 441 k.p.k.,

nie ma kompetencji do jego wzruszenia, nie mogła być jednak powodem odmowy

podjęcia uchwały. O konieczności wydania rozstrzygnięcia tej treści przesądziły

natomiast inne względy. Rozwijając ten wątek, należy przypomnieć, że w doktrynie

procesu karnego i bogatym dorobku orzeczniczym Sądu Najwyższego wskazuje

się, iż skuteczne wystąpienie przez sąd odwoławczy z pytaniem prawnym do Sądu

Najwyższego, w trybie art. 441 § 1 k.p.k., może nastąpić tylko wówczas, gdy

łącznie spełnione są następujące warunki:

1) w postępowaniu odwoławczym wyłoniło się „zagadnienie prawne”, tj. istotny

problem interpretacyjny, a więc taki, który dotyczy przepisu (przepisów) rozbieżnie

interpretowanego w praktyce sądowej lub przepisu o wadliwej redakcji albo

I KZP 5/25

7

niejasno sformułowanego, dającego możliwość różnych interpretacji. Przedmiotem

pytania prawnego może być nie tylko konkretny przepis ustawy, ale także kompleks

wzajemnie powiązanych przepisów zamieszczonych w ustawie lub nawet

odrębnych ustawach, jeśli tylko powstały na ich gruncie problem wymaga

zasadniczej wykładni ustawy (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28

marca 2012 r., I KZP 2/12; R.A. Stefański, Instytucja pytań prawnych do Sądu

Najwyższego w sprawach karnych, Zakamycze 2001, s. 289 - 290);

2) zagadnienie prawne wymaga „zasadniczej wykładni ustawy”, czyli wykładni

wykraczającej poza zwykłą wykładnię operatywną i przeciwdziałającej

rozbieżnościom interpretacyjnym już zaistniałym w orzecznictwie bądź mogącym - z

uwagi np. na istotne różnice poglądów doktryny - w nim zaistnieć, które to

rozbieżności są niekorzystne dla prawidłowego funkcjonowania prawa w praktyce;

3) zagadnienie prawne pojawiło się „przy rozpoznawaniu środka odwoławczego”, a

więc jest powiązane z konkretną sprawą i to w taki sposób, że od rozstrzygnięcia

tego zagadnienia zależy rozstrzygnięcie danej sprawy. Nie chodzi zatem o zajęcie

przez Sąd Najwyższy stanowiska w odniesieniu do pytania o charakterze

abstrakcyjnym, choćby miało to istotne znaczenie dla praktyki;

4) sąd odwoławczy przed wystąpieniem z pytaniem prawnym podjął próbę

wyjaśnienia nasuwających się wątpliwości i dopiero stwierdziwszy, że nie może ich

rozstrzygnąć, przedstawił zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia Sądowi

Najwyższemu. Przy tym uznaje się, że Sąd Najwyższy nie może zastępować

sądów w dokonywaniu wykładni ustawy, a powinien jedynie dokonywać wykładni

zasadniczej, tj. takiej, która ma charakter wyjątkowy, często precedensowy,

odnoszący się do zagadnień dotąd niewyjaśnionych, budzących spory i

kontrowersje. Tryb przewidziany w art. 441 § 1 k.p.k. nie może bowiem służyć

zasięganiu sui generis „porady prawnej”, ani też temu, by sądy odwoławcze, przy

pomocy Sądu Najwyższego, upewniały się co do prawidłowości przyjmowanego

przez nie stanowiska interpretacyjnego (zob. np. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 30 września 2010 r., I KZP 17/10; z dnia 29 marca 2006 r., I

KZP 58/05; z dnia 29 września 2004 r., I KZP 22/04; z dnia 7 września 2000 r., I

KZP 27/00). W tym kontekście należy przypomnieć, o wynikającym z art. 8 § 1

k.p.k. nakazie samodzielnego rozstrzygania przez sąd orzekający nie tylko

I KZP 5/25

8

zagadnień faktycznych, ale i prawnych. Przewidziana w przepisie art. 441 § 1 k.p.k.

instytucja pytań prawnych stanowi odstępstwo od wyrażonej w tej regulacji zasady

samodzielności jurysdykcyjnej sądu karnego. Z obowiązywania tej zasady w

systemie prawnym wynika, że rozstrzyganie przez Sąd Najwyższy zagadnień

prawnych, jako odstępstwo od zasady samodzielności jurysdykcyjnej sądu

rozpoznającego określoną sprawę, może być realizowane tylko z zachowaniem,

wskazanych w art. 441 § 1 k.p.k., warunków ustawowych, a rozszerzenie tej

możliwości – zgodnie z zasadą exceptiones non sunt extendendae – jest

niedopuszczalne.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić

należy, że sąd odwoławczy nie wykazał, by w sprawie zaktualizował się stan

uprawniający go do wystąpienia z pytaniem prawnym. Jedyną z ww. przesłanek,

którą bez żadnych wątpliwości można uznać za spełnioną, jest bowiem przesłanka

określona wyżej numerem 3. Argumentację mającą na celu wykazanie warunku

określonego numer 1 można określić jako co najmniej mało pogłębioną. Natomiast

w ogóle nie wykazano spełnienia przesłanek nr 2 i 4. Sąd Okręgowy w istocie

bowiem nie podjął próby wykładni przepisów wskazanych w treści przedstawionego

Sądowi Najwyższemu pytania. Za takowe nie może być bowiem uznane

ogólnikowe, oparte na pobieżnym przeglądzie poglądów przedstawionych w

doktrynie, zaprezentowanie dwóch koncepcji wykładniczych. W uzasadnieniu ww.

postanowienia próżno szukać rozważań świadczących o przeprowadzeniu pełnego

postępowania interpretacyjnego. Nie znajdziemy w nim w szczególności uwag,

które świadczyłyby, iż sąd dokonał pogłębionej wykładni na poziomie dyrektyw

językowych i pozajęzykowych. Konstatacji tej nie podważa okoliczność, że organ

pytający w uzasadnieniu swojego orzeczenia odwoływał się do pojęcia „wykładni

systemowej” i wskazywał na konsekwencje przyjęcia wskazanych wyżej koncepcji

wykładniczych. Rozważania w tym obszarze, pomijając fakt, że nie osadzono ich w

wynikach rzetelnie przeprowadzonej wykładni na gruncie dyrektyw językowych, były

bowiem powierzchowne. Najdobitniej świadczy o tym fakt, że w swoich

rozważaniach organ pytający nie przywołał ani jednego poglądu wyrażonego w

judykaturze. Nie odwołano się w szczególności do relewantnych w przedmiotowej

I KZP 5/25

9

sprawie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego i Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka.

W tej sytuacji nie można zatem przyjąć, że sąd odwoławczy podjął rzetelną

próbę usunięcia nasuwających się wątpliwości i wykazał, iż przedstawione

zagadnienie prawne wymaga „zasadniczej wykładni ustawy”. Tym samym nie

zostały spełnione warunki wystąpienia do Sądu Najwyższego z pytaniem prawnym

w trybie art. 441 § 1 k.p.k., co z kolei wywołało konieczność wydania przez Sąd

Najwyższy postanowienia o odmowie podjęcia uchwały.

Powyższy wywód jest wystarczający do uzasadnienia wydanego przez Sąd

Najwyższy orzeczenia. Pomimo tego jednak, Sąd Najwyższy syntetycznie odniesie

się do przedstawionego przez sąd odwoławczy zagadnienia.

Wywody poświęcone tej kwestii należy rozpocząć od zwrócenia uwagi na treść

przepisu art. 504 § 2 k.p.k. stanowiącego, że „wyrok nakazowy może nie zawierać

uzasadnienia”. Z brzmienia tej regulacji – uwzględniając także kontekst językowy –

można bowiem wyprowadzić dwa istotne wnioski.

Po pierwsze, z treści przywołanego przepisu wynika, iż uzasadnienie wyroku

nakazowego stanowi fakultatywny element tego orzeczenia, a nie – tak jak ma to

miejsce w przypadku innych wyroków – odrębny, sporządzany już po wydaniu

wyroku, dokument procesowy. Przesądza o tym czasownik „zawierać”, który

oznacza (w kontekście, w jakim w przepisie tym został użyty) „składać się z jakiś

elementów”, „mieścić w sobie jakieś treści” (Słownik języka polskiego PWN,

https://sjp.pwn.pl/slowniki/zawierać.html); „mieścić w sobie, mieć coś jako składnik”,

„mieć w swej treści, w tekście” (Słownik języka polskiego, W. Doroszewski (red.)

https://sjp.pwn.pl/doroszewski/zawierac;5527971); „mieć coś w swoim składzie”

(Wielki Słownik Języka Polskiego, P. Żmigrodzki (red.),

https://wsjp.pl/haslo/podglad/24575/zawierac). Pogląd, że z brzmienia przywołanej

regulacji wynika, iż uzasadnienie (o ile jest sporządzone) stanowi element wyroku

nakazowego wyrażany jest również w doktrynie (zob. m. in. R. A., Stefański

Postępowanie nakazowe w znowelizowanym kodeksie postępowania karnego,

Prok. i Pr. 2003, nr 7-8, s. 18; T. Grzegorczyk (aktualizacja J. Kasiński) [w:] T.

Grzegorczyk, J. Tylman, Polskie postępowanie karne, R. Olszewski, D. Świecki

(red.), Warszawa 2022, s. 1133).

I KZP 5/25

10

Po drugie, użyty na gruncie powołanego przepisu zwrot „może nie zawierać”

jednoznacznie wskazuje, że decyzję w przedmiocie tego, czy wyrok nakazowy

będzie zawierał uzasadnienie, czy nie, pozostawiono w gestii sądu, który wydaje to

orzeczenie. W powyższym kontekście nie sposób nie wspomnieć, że analogicznym

sformułowaniem ustawodawca posłużył się w przepisie art. 332 § 3 k.p.k.

wskazując, iż „jeżeli postępowanie przygotowawcze zakończyło się w formie

dochodzenia, akt oskarżenia może nie zawierać uzasadnienia”. Również na gruncie

tej regulacji, konsekwentnie i spójnie wskazuje się, że to, czy uzasadnienie ww.

aktu oskarżenia zostanie sporządzone czy nie, zależy wyłącznie od decyzji organu

procesowego, który odpowiada za jego sporządzenie (zob. m.in. M. Kurowski

[w:] Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, red. D.

Świecki, LEX/el. 2025, Komentarz do art. 332, teza 4; K. Boratyńska, P. Czarnecki,

M. Królikowski, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, A. Sakowicz (red.),

Legalis 2025, komentarz do art. 332, teza III; R. A. Stefański, S. Zabłocki [w:] R. A.

Stefański, S. Zabłocki, Kodeks postępowania karnego. Tom. III. Komentarz do art.

297- 424, Warszawa 2021, komentarz do art. 332, teza 16). Poprawność tej

wykładni nie może budzić wątpliwości, albowiem także na gruncie prawa

administracyjnego przyjmuje się, że ustawodawca, przyznając organom

administracji kompetencję do wydania decyzji uznaniowej, czyni to poprzez

zawarcie w przepisach takich zwrotów jak: „organ może”, „organowi służy prawo”

czy „jest dopuszczalne” (J. Biłas, Sądowa kontrola decyzji uznaniowych

wydawanych przez organy administracji, Rocznik Samorządowy 2015 r., nr 4, s.

32). Przywołując art. 332 § 3 k.p.k. nie można jednak jednocześnie nie wspomnieć,

że w doktrynie dominuje stanowisko, iż uzasadnienie nie jest integralną częścią

aktu oskarżenia, ale załącznikiem do niego. Źródłem tej wykładni jest jednak

przepis art. 332 § 2 k.p.k., który stanowi, że „do aktu oskarżenia dołącza się jego

uzasadnienie (…)” (zob. m.in. R. A. Stefański, S. Zabłocki [w:] R. A. Stefański, S.

Zabłocki, Kodeks postępowania karnego. Tom. III. Komentarz do art. 297- 424,

Warszawa 2021, komentarz do art. 332, teza 4 i 16). W przypadku wyroku

nakazowego tego rodzaju regulacji nie wprowadzono. Ponadto zaprezentowany

sposób interpretacji - mając na uwadze nie tylko brzmienie art. 332 § 3 k.p.k., ale

nade wszystko całokształt przepisów określających reguły sporządzania aktu

I KZP 5/25

11

oskarżenia i doręczania jego odpisów oraz historię zmian wprowadzanych do art.

332 k.p.k. – może nasuwać wątpliwości. W konsekwencji wykładnia ta nie podważa

trafności uwag poczynionych wcześniej na gruncie art. 504 § 2 k.p.k.

Podsumowując powyższe wywody należy wskazać, że przepis art. 504 § 2

k.p.k., w którym ustawodawca przesądził, że uzasadnienie wyroku nakazowego

stanowi fakultatywny element tego orzeczenia, o którego sporządzeniu decyduje

sąd wydający wyrok nakazowy, jest regulacją „stanowiącą inaczej” w rozumieniu

art. 500 § 2 k.p.k. Powyższe oznacza, że w postępowaniu nakazowym nie stosuje

się przepisów art. 422 k.p.k. i art. 423 k.p.k. dotyczących sporządzania

uzasadnienia wyroku w postępowaniu zwyczajnym. Podobny pogląd wyrażono - i to

już przed laty - w doktrynie wskazując, że dodanie przepisu art. 504 § 2 k.p.k. było

konieczne z tego powodu, że „w sytuacji, gdy nakaz uzyskał formę wyroku,

konieczne byłoby - gdyby brakowało § 2 - stosowanie reguł ogólnych o

uzasadnianiu wyroków sądu I instancji” (por. P. Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek,

Kodeks postępowania karnego. Komentarz do art. 468 – 682. Tom III, P. Hofmański

(red.), Warszawa 2004, s. 69).

Zaprezentowany sposób interpretacji nie budzi wątpliwości również na

gruncie dyrektyw wykładni systemowej i funkcjonalnej. Rozwijając ten wątek

wskazać należy, że zarówno Trybunał Konstytucyjny, jak i Europejski Trybunał

Praw Człowieka uznają prawo do uzasadnienia orzeczenia za istotny element

prawa do rzetelnego rozpoznania sprawy. W postanowieniu z dnia 11 kwietnia

2005 r., sygn. akt SK 48/04, Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż „uzasadnianie

orzeczeń sądowych jest decydującym komponentem prawa do rzetelnego sądu

jako konstytucyjnie chronionego prawa jednostki (…). Uzasadnianie orzeczeń pełni

różne funkcje: sprzyjania samokontroli organu orzekającego, wyjaśniająco-

interpretacyjną (w tym dokumentacyjną i ułatwiającą realizację orzeczenia),

kontrolną zewnętrzną, umożliwiającą akceptację orzeczenia w skali indywidualnej i

jego legitymizację społeczną (funkcja wychowawcza, głos w dyskursie społecznym).

Wszystkie te funkcje uzasadnienia są zakotwiczone w konstytucyjnych zasadach i

wartościach, aby wskazać tylko zasadę państwa prawa, godność ludzką, skuteczne

prawo do sądu”. Do poglądu tego z aprobatą odnosił się Trybunał Konstytucyjny i w

innych orzeczeniach (zob. w szczególności wyrok TK z dnia 16 stycznia 2006 r.,

I KZP 5/25

12

sygn. akt SK 30/05 oraz wyrok TK z dnia 22 października 2013 r., sygn. akt SK

14/11).

Należy jednak podkreślić, że w żadnym z tych orzeczeń nie traktowano

prawa do uzasadnienia jako prawa absolutnego. Podnoszono bowiem, że choć

wskazane wyżej funkcje uzasadnienia są zakotwiczone w ww. zasadach i

wartościach, to nie w każdym wypadku każda z tych funkcji dochodzi do głosu

równie silnie. Zależy to bowiem od szczebla postępowania, przedmiotu orzeczenia i

formy uzasadnienia. Zauważano m.in., że zwłaszcza w wypadku orzeczeń

kończących sprawę, z natury niezaskarżalnych, odpada funkcja uznawana za

podstawową, to jest, umożliwienia kontroli zewnętrznej orzeczenia (zob. wskazane

wyżej postanowienie z dnia 11 kwietnia 2005 r., sygn. akt SK 48/04).

W wyroku Trybunału z dnia 22 października 2013 r., sygn. akt SK 14/11,

podniesiono natomiast, że „w przypadku orzeczeń sądów rejonowych w niewielkim

stopniu dochodzi do głosu funkcja wyjaśniająco - interpretacyjna uzasadnienia. To

bowiem uzasadnienia orzeczeń najwyższych organów sądowych wywierają wpływ

na rozwój rzeczywistych standardów prawnych i formowanie praktyki, które na

podstawie obowiązujących przepisów kształtują treść prawa. W szczególności

uzasadnienia orzeczeń Sądu Najwyższego są analizowane przez sądy,

pełnomocników stron, naukę prawa oraz opinię publiczną; jest to tzw. kontrola

zewnętrzna sensu largo”. W orzeczeniu podnoszono także, iż rezygnacja z

obowiązku uzasadnienia niektórych orzeczeń może wynikać z konieczności

ochrony innych wartości konstytucyjnych, wśród których wymieniano m.in.

sprawność funkcjonowania sądownictwa i wykonywania prawomocnych orzeczeń.

W podobny sposób znaczenie uzasadnienia orzeczenia sądowego postrzega

Europejski Trybunał Praw Człowieka. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem tego

organu, art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka zobowiązuje sądy do

należytego wskazywania motywów swoich rozstrzygnięć (zob. m.in. wyroki ETPCz

z dnia 11 lipca 2017 r., w sprawie Moreira Ferreira przeciwko Portugalii (nr 2),

skarga nr 19867/12, § 84; z dnia 21 stycznia 1999 r., García Ruiz przeciwko Hiszpanii,

skarga nr 30544/96, § 26). Uzasadnienia orzeczenia służą wykazaniu stronom, że

zostały wysłuchane, przyczyniając się tym samym do większej akceptacji przez nie

zapadłego rozstrzygnięcia. Ponadto zobowiązują sędziów do opierania

I KZP 5/25

13

rozumowania na obiektywnych argumentach, a także zabezpieczają prawa obrony.

Wskazuje się, że sądy krajowe powinny z dostateczną jasnością wskazać podstawy,

na których opierają swoje rozstrzygnięcie. Uzasadnienie jest istotne z perspektywy

umożliwienia skarżącemu skutecznego skorzystania z przysługującego mu prawa

do wniesienia środka zaskarżenia. Zakres obowiązku uzasadniania jest jednak

zróżnicowany w zależności od charakteru rozstrzygnięcia i musi być ustalany w

świetle okoliczności danej sprawy (zob. Guide on Article 6 of the European

Convention on Human Rights – Right to a fair trial (criminal limb) (aktualizacja

31.08.2025

r.),

s.

41

https://ks.echr.coe.int/documents/d/echr-

ks/guide_art_6_criminal_eng i powołane tam orzecznictwo). Zgodność z wymogami

rzetelnego procesu sądowego - także i w tym wypadku - musi być bowiem

oceniana na podstawie całości postępowania i w konkretnym kontekście danego

systemu prawnego. Trybunał podkreśla, że przy badaniu kwestii braku

uzasadnienia orzeczenia jego zadaniem jest ustalenie, czy w świetle wszystkich

okoliczności sprawy postępowanie zapewniało wystarczające gwarancje przed

arbitralnością i umożliwiło oskarżonemu zrozumienie, dlaczego został uznany za

winnego. Przy tej ocenie należy brać pod uwagę również wszelkie możliwości

odwołania dostępne dla oskarżonego (wyrok ETPCz z 29 listopada 2016 r., w

sprawie Lhermitte przeciwko Belgii, skarga nr 34238/09, §§ 68, 69).

W świetle powyższych uwag, należy stwierdzić, że motywowana dążeniem

do przyspieszenia postępowań sądowych i odciążenia sądów rezygnacja ze

sporządzenia uzasadnienia wyroku nakazowego na wniosek stron i

pozostawienie kwestii jego sporządzenia uznaniu organu orzekającego,

mając na uwadze przesłanki tego postępowania, a nade wszystko

zagwarantowanie stronom łatwej drogi do zaskarżenia tego orzeczenia

kasatoryjnym sprzeciwem, sama w sobie nie narusza standardów rzetelnego

procesu zakotwiczonych w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1

Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (zob. Uzasadnienie projektu ustawy o

zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego, ustawy – Przepisy

wprowadzające Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw, Druk

sejmowy nr 182, s. 48, 73 – 74).

I KZP 5/25

14

Osobną kwestią jest natomiast to - co zresztą od dawna sygnalizuje się w

doktrynie (zob. m. in. M. Jeż-Ludwichowska, Zasada rzetelnego procesu a

postępowanie nakazowe i przyspieszone [w:] Rzetelny proces karny. Księga

jubileuszowa Profesor Zofii Świdy, red. J. Skorupka, Warszawa 2009, s. 645 - 649)

- czy standard rzetelności związany z postępowaniem nakazowym, mając na

uwadze całokształt wyznaczających ten tryb rozwiązań, nie został ustawiony na

zbyt niskim poziomie i w konsekwencji nie powinien zostać podwyższony. Problem

ten wymaga jednak interwencji prawodawcy i z pewnością nie nastąpi przez

przyznanie stronie, która nie zdecydowała się zaskarżyć wyroku nakazowego,

prawa do żądania uzasadnienia prawomocnego wyroku nakazowego. Takie

uzasadnienie nie pomoże jej bowiem w podjęciu decyzji w przedmiocie zaskarżenia

orzeczenia. Wątpliwe jest również, by należycie spełniło funkcję samokontroli

organu orzekającego, w sytuacji, gdy organ ten już na etapie wydawania wyroku

nakazowego, będzie świadomy tego, że uzasadnienie (na wniosek) sporządzi

jedynie w sytuacji uprawomocnienia się tego orzeczenia. Specyfika postępowania

nakazowego sprawia zaś, że także potencjał realizacji wyjaśniająco –

interpretacyjnej oraz wychowawczej funkcji uzasadnienia wyroku nakazowego

(zwłaszcza prawomocnego (a więc z założenia zaakceptowanego przez strony)

jawi się jako istotnie obniżony. Istnieją natomiast realne obawy, że konieczność

sporządzania uzasadnienia prawomocnego wyroku nakazowego na wniosek strony

będzie postrzegana przez sędziów jako czynność stanowiąca dodatkowe i w istocie

zbędne obciążenie, co z kolei może powstrzymywać sądy od wydawania wyroków

nakazowych w sytuacjach, gdy byłoby to dopuszczalne i właściwe.

Kierując się powyższą argumentacją, orzeczono jak w części dyspozytywnej

postanowienia.

[J.J.]

[r.g.]

Andrzej Stępka

Małgorzata Wąsek-Wiaderek

Eugeniusz Wildowicz

I KZP 5/25

15