Sąd Najwyższy odrzucił wniosek o zbadanie niezawisłości sędziego SN

X. Y. działając przez profesjonalnego pełnomocnika pismem

z 7 października 2025 r. wniósł o zbadanie w trybie przepisu art. 29 § 5 i n. ustawy

z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 622; dalej

jako u.SN) spełniania przez SSN Marka Dobrowolskiego wymogów niezawisłości i

bezstronności, ze względu na okoliczności towarzyszące powołaniu na urząd

sędziowski oraz postępowaniu po powołaniu, a następnie stwierdzenie, że

w przedmiotowej sprawie – z uwzględnieniem okoliczności dotyczących

odwołującego X. Y. oraz charakteru sprawy – prowadzą one do naruszenia

standardu niezawisłości i bezstronności mającego wpływ na wynik sprawy, tj. że

zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 29 § 5 u.SN.

W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał na okoliczność powołania Marka

Dobrowolskiego na urząd Sędziego Sądu Najwyższego na podstawie wniosku

I NB 18/25

2

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy

z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz

niektórych innych ustaw, powołując się na wybrane orzecznictwo Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Sądu Najwyższego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek podlegał odrzuceniu.

Podstawową przyczyną odrzucenia była niedopuszczalność wniosku. Jest

ona konsekwencją tego, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 25 lutego 2026 r. w

sprawie SK 68/25 uznał za niezgodne z Konstytucją RP (z art. 60 w związku z art.

31 ust. 3, w związku z art. 2 oraz w związku art. 178 ust. 1, art. 179 i art. 180 ust. 1

i 2 Konstytucji) przepisy wprowadzające tzw. test niezawisłości i bezstronności

sędziego, rozumiany jako odrębne, incydentalne postępowanie służące badaniu

statusu sędziego. Trybunał uznał za naruszający standard konstytucyjny art. 5a

p.u.s.a. kreujący instytucję (mechanizm) tzw. testowania niezawisłości. W

uzasadnieniu Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że przepis ten należy ocenić jako

konstytucyjnie nieakceptowalny, z uwagi na to, że umożliwia w sprawie dotyczącej

badania bezstronności i niezawisłości sędziego sądu administracyjnego:

1. abstrakcyjne kwestionowanie niezawisłości i bezstronności sędziego

wyłącznie na podstawie „okoliczności towarzyszących jego powołaniu”,

2. merytoryczną ocenę prawomocności uchwały KRS w przedmiocie

przedstawienia wniosku o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku

sędziego przez przyjęcie, że „okoliczności towarzyszące powołaniu” są

zawarte w prawomocnej uchwale KRS oraz dopuszcza kwestionowanie

niezawisłości i bezstronności sędziego wyłącznie na podstawie okoliczności

przytoczonych w uchwale,

3. zbadanie aktu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o powołaniu na urząd

sędziego.

Ponadto w ocenie Trybunału Konstytucyjnego kwestionowany przepis rodzi

ryzyko trwałego odsunięcia sędziego od orzekania tj. pozbawia akt inwestytury

sędziego swojej realnej treści, tworząc nieznaną Konstytucji kategorię sędziego

I NB 18/25

3

formalnie zajmującego urząd, ale w praktyce niemogącego wypełniać obowiązków

służbowych („sędziego ułomnego”), a takie działanie ogranicza mu/jej możliwość

korzystania z konstytucyjnego prawa dostępu do służby publicznej oraz

uniemożliwia sądzenie konkretnych spraw z uwagi na abstrakcyjne kwestionowanie

ustrojowego statusu z racji okoliczności towarzyszących powołaniu. W

konsekwencji, zdaniem Trybunału, sędziowie stają się „sędziami ułomnymi”,

niezdolnymi do bezstronnego orzekania w konkretnych sprawach, z uwagi

na rzekome wady w procedurze ich powołania.

Co prawda rozstrzygnięcie to zapadło na kanwie przepisów ustawy – Prawo

o ustroju sądów administracyjnych, jednakże regulacje tej ustawy – art. 5a – w

analizowanym zakresie są tożsame co do konstrukcji normatywnej z rozwiązaniami

przewidzianymi w art. 29 § 5-8 u.SN, znajdującymi zastosowanie w niniejszej

sprawie, na których oparto wniosek. W obu przypadkach ustawodawca wprowadził

bowiem mechanizm pozwalający na podważanie spełniania przez sędziego

wymogów niezawisłości i bezstronności poprzez odrębny środek procesowy,

którego istota sprowadza się do zakwestionowania skuteczności aktu powołania

sędziego lub jego konsekwencji.

W świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie sposób przyjąć,

że rozwiązanie zawarte w ustawie o Sądzie Najwyższym mogłoby zostać ocenione

odmiennie pod względem konstytucyjnym niż analogiczne rozwiązanie zawarte w

ustawie – Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Ocena dokonana przez

Trybunał Konstytucyjny odnosi się bowiem do samej istoty mechanizmu

normatywnego, a nie do jego szczegółowej postaci proceduralnej. Mechanizm ten –

niezależnie od jego umiejscowienia systemowego – pozostaje w kolizji z tymi

samymi normami konstytucyjnymi, w szczególności z art. 60 Konstytucji (dostęp do

służby publicznej), w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji (ograniczenia w zakresie

korzystania z konstytucyjnych wolności i praw), art. 179 Konstytucji (powołanie

sędziego przez Prezydenta RP), art. 180 ust. 1 Konstytucji (zasada nieusuwalności

sędziów), art. 10 ust. 1 Konstytucji (zasada podziału i równowagi władz) oraz art. 2

Konstytucji RP (zasada demokratycznego państwa prawnego, obejmująca m.in.

zasadę pewności prawa). Jednolity charakter tych norm przesądza o konieczności

jednolitej oceny konstytucyjnej wszelkich rozwiązań ustawowych, które prowadzą

I NB 18/25

4

do ich naruszenia. Szerzej wyjaśnił to Sąd Najwyższy w postanowieniach z 8

kwietnia 2026 r., w sprawach I ZB 51/23 i I ZB 92/25.

Po drugie, w okolicznościach niniejszej sprawy zainicjowanej wnioskiem

złożonym jeszcze przed wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 25

lutego 2026 r. w sprawie SK 68/25, nie ulega wątpliwości, że przesłankami

wyłączenia sędziego były okoliczności, o których mowa w art. 29 § 5 u.SN. Na tej

podstawie dopuszczalne jest (było) badanie spełnienia przez sędziego Sądu

Najwyższego wymogów niezawisłości i bezstronności, z uwzględnieniem

okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, na

wniosek uprawnionego, o którym mowa w § 7, jeżeli w okolicznościach danej

sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub

bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności

dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy. Z kolei art. 29 § 9-10 u.SN

stanowi, że wniosek inicjujący test niezawisłości i bezstronności sędziego powinien,

pod rygorem jego odrzucenia bez wezwania do usunięcia braków formalnych,

czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto

zawierać żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których

mowa w § 5 (pkt 1) oraz przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz

z dowodami na ich poparcie (pkt 2).

W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie

podnoszono, że skoro w założeniu ustawodawcy wniosek, o którym mowa w art. 29

§ 5 u.SN, ma zmierzać do stwierdzenia niespełnienia przez sędziego

Sądu Najwyższego wymogów (naruszenia standardu) niezawisłości i bezstronności

w konkretnej sprawie, nie będzie wystarczające przytoczenie okoliczności

towarzyszących powołaniu danego sędziego Sądu Najwyższego (w tym

ewentualnych wadliwości procedury nominacyjnej) i jego postępowania po

powołaniu, które mogą wywoływać uzasadnione wątpliwości co do spełnienia

przezeń wymagań niezawisłości i bezstronności, ale konieczne jest także

wskazanie okoliczności świadczących o tym, że deficyt ten może oddziaływać na

wynik konkretnej sprawy, z uwzględnieniem okoliczności dotyczących

uprawnionego oraz charakteru sprawy (np. postanowienie Sądu Najwyższego z 15

listopada 2022 r., III CB 5/22). Co więcej, za okoliczności towarzyszące powołaniu

I NB 18/25

5

sędziego na tle art. 29 § 5 u.SN nie mogą być uznane okoliczności o charakterze

generalnym, odwołujące się do systemowych rozwiązań procesu powoływania

sędziów (a zatem w istocie okoliczności dotyczące sposobu ich powołania), ale

wyłącznie indywidualne okoliczności powołania, dotyczące konkretnego sędziego

objętego wnioskiem o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności.

Prowadzi to do konkluzji, że podważenie niezawisłości lub bezstronności sędziego

nie może opierać się np. jedynie na stwierdzeniu, że sędzia został powołany na

wniosek KRS ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie

ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.

Przywoływanie wyłącznie tej okoliczności we wniosku będzie stanowić naruszenie

normy z art. 29 § 4 u.SN. Konieczne jest zatem powołanie jeszcze innych,

dodatkowych okoliczności (postanowienie Sądu Najwyższego z 23 lutego 2023 r., I

ZB 44/22).

Należy również podkreślić, że to na podmiocie składającym wniosek o

stwierdzenie standardów niezawisłości i bezstronności ciąży obowiązek

obiektywnego wykazania, że istnieją uzasadnione wątpliwości co wskazanych

przymiotów sędziego. Takie okoliczności nie mogą mieć charakteru abstrakcyjnego

lub ograniczać się wyłącznie do subiektywnego przeświadczenia podmiotu

składającego wniosek, że istnieją dowody świadczące o braku niezawisłości

i bezstronności sędziego. Niedopuszczalne jest również wyprowadzanie wniosków,

które byłyby sprzeczne z zasadami logicznego myślenia oraz doświadczeniem

życiowym. Konieczne jest zatem wskazanie takich twierdzeń i dowodów, z których

można realnie i obiektywnie wyprowadzić zastrzeżenia podniesione we wniosku.

W niniejszej sprawie wnioskodawca nie spełnił wymogu, o którym mowa w

art. 29 § 9 u.SN w zw. z art. 29 § 5 u.SN. Jego wniosek ma w charakter

hipotetyczny i abstrakcyjny, koncentrując się na zastrzeżeniach związanych z

rekomendowaniem sędziów Sądu Najwyższego przez Krajową Radę Sądownictwa,

ukształtowaną przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Nie przedstawiono w

nim żadnych okoliczności ani nie przytoczono konkretnych zdarzeń, z których

wynikałoby, że postępowanie Sędziego SN Marka Dobrowolskiego naruszałoby

I NB 18/25

6

standardy niezawisłości czy bezstronności w sprawie toczącej się z odwołania X. Y.

od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa nr […] z […] 2025 r.

Przyjmuje się, że okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu

Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia

wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i

bezstronności (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 kwietnia 2025 r., III CB

22/25). W stosunku do sędziów obowiązuje ponadto konstytucyjna gwarancja

nieusuwalności i niezależności. Jak słusznie wskazał Sąd Najwyższy

w postanowieniu z 19 lutego 2025 r. (I ZB 1/25), w procesie powoływania sędziów

w Polsce Krajowa Rada Sądownictwa pełni rolę ekspercką. Funkcja ta kończy się

zatem na nominacji i nie rozciąga się na powołanie na urząd sędziowski. W świetle

Konstytucji RP, rola Krajowej Rady Sądownictwa w procesie powoływania sędziów

nie jest równa roli Prezydenta RP. To on powołuje wskazaną osobę na urząd

sędziego, dokonując tego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, ale wniosek ten

może nie zostać uwzględniony. Oparcie wniosku o stwierdzenie braku spełnienia

przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności jedynie na takich właśnie

okolicznościach, dotyczących zgodności z prawem powołania sędziego lub

wynikającego z tego powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu

wymiaru sprawiedliwości zostało uznane z mocy prawa za niedopuszczalne (art. 29

§ 3 u.SN) (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 12 maja 2026 r., I ZB 82/25).

Biorąc pod uwagę powyższe, należy przyjąć, że Wnioskodawca nie

wypełnił wynikającego z art. 29 § 5 u.SN obowiązku przedstawienia okoliczności

postępowania sędziego – już po jego powołaniu – w kontekście charakteru tej

konkretnej sprawy i okoliczności dotyczących uprawnionego do złożenia wniosku.

Wniosek zawiera zatem braki konstrukcyjne, przemawiające za koniecznością jego

odrzucenia z przyczyn formalnych.

JW.

[r.g.]

I NB 18/25

7