Obwiniona spółka chciała zbadania niezawisłości sędziego SN. Wniosek odrzucono

Pełnomocnik obwinionego - S. S.A., w sprawie ze skargi kasacyjnej Z. w

Polsce, z udziałem S. S.A. w P., od wyroku z 5 lipca 2024 r.

(sygn. akt TA 5D/S/2023, II NSKP 4/25) Trybunału Arbitrażowego ds. Sportu przy

Polskim Komitecie Olimpijskim w Warszawie, wniósł o wyłączenie m.in. sędziego

Sądu Najwyższego T.D. od rozpoznania wskazanej sprawy i zbadanie spełnienia

przez sędziego Sądu Najwyższego T.D. wymogów niezawisłości i bezstronności - tj.

przesłanek, o których mowa w art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym (dalej u.s.n.)

w tej sprawie, przy uwzględnieniu okoliczności towarzyszących jego powołaniu oraz

postępowania po powołaniu, co w okolicznościach niniejszej sprawy może

doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego

wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego

oraz charakteru sprawy.

I NB 4/25

2

Dodatkowo pełnomocnik obwinionego wniósł o przeprowadzenie dowodów

wskazanych we wniosku, na uzasadnienie wniosku w zakresie dot. SSN T.D.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek obwinionego złożony w trybie art. 29 u.s.n. nie spełnia określonych

w ustawie warunków jego dopuszczalności i z tych przyczyn podlega odrzuceniu.

Zgodnie z art. 29 § 5 u.s.n. dopuszczalne jest badanie spełnienia przez

sędziego Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości i bezstronności z

uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania

po powołaniu, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do

naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik

sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru

sprawy (tzw. test niezawisłości i bezstronności).

Na podstawie art. 29 § 9 i § 10 u.s.n., wniosek o zbadanie wymogów

niezawisłości i bezstronności powinien czynić zadość wymaganiom przewidzianym

dla pisma procesowego, a ponadto zawierać żądanie stwierdzenia, że w danej

sprawie zachodzą przesłanki określone w art. 29 § 5 u.s.n. oraz przytoczenie

okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie. Wniosek

niespełniający tych wymagań podlega odrzuceniu bez wezwania do usunięcia

braków formalnych. Odrzuceniu podlega również wniosek złożony po upływie

terminu albo z innych przyczyn niedopuszczalny (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 18 stycznia 2023 r., III CB 23/22). W postanowieniu z 15 listopada

2022 r., III CB 5/22, Sąd Najwyższy trafnie zauważył, że skoro w założeniu

ustawodawcy ów wniosek ma zmierzać do stwierdzenia niespełnienia przez

Sędziego Sądu Najwyższego wymogów (naruszenia standardu) niezawisłości i

bezstronności w konkretnej sprawie, należy stwierdzić, iż nie wystarczy

przytoczenie okoliczności towarzyszących powołaniu danego Sędziego

Sądu Najwyższego (w tym ewentualnych wadliwości procedury nominacyjnej) i jego

postępowania po powołaniu (w szczególności czynności jurysdykcyjnych,

prejurysdykcyjnych, oświadczeń i wypowiedzi w sferze publicznej czy innej

działalności publicznej), które mogą wywoływać uzasadnione wątpliwości, co do

I NB 4/25

3

spełnienia przezeń wymagań niezawisłości i bezstronności, ale konieczne jest

także wskazanie okoliczności świadczących o tym, że deficyt ten może oddziaływać

na wynik konkretnej sprawy, z uwzględnieniem okoliczności dotyczących

uprawnionego oraz charakteru sprawy. Oznacza to, że przedmiotem badania w

trybie art. 29 § 5 u.s.n. jest dochowanie „wymogów” (standardu) niezawisłości i

bezstronności w kontekście konkretnej sprawy w tym sensie, iż ewentualne deficyty

niezawisłości i bezstronności mogą oddziaływać na wynik tej sprawy. Ścisły

związek badania z konkretną sprawą potwierdza to, że powinno ono uwzględniać

okoliczności dotyczące uprawnionego oraz charakteru sprawy (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z 15 listopada 2022 r., III CB 5/22).

Sąd Najwyższy aprobuje stanowisko zawarte w postanowieniu z 23 lutego

2023 r., w sprawie I ZB 44/22, Sądu Najwyższego, zgodnie z którym przez

okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego na tle art. 29 § 5 u.s.n., należy

rozumieć nie okoliczności o charakterze generalnym, odwołujące się do

systemowych rozwiązań procesu powoływania sędziów (a zatem w istocie

okoliczności dotyczące sposobu ich powołania), lecz indywidualne okoliczności

powołania, odnoszące się do konkretnego sędziego objętego wnioskiem o

przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności. Podobne stanowisko

zajął Naczelny Sąd Administracyjny, który w uzasadnieniu postanowienia z 14

lutego 2023 r. (I FSK 2040/22) wskazał, że przy ocenie zachowania standardu

niezawisłości i bezstronności nie można oprzeć się jedynie na okolicznościach

towarzyszących powołaniu sędziego. Tym samym podważenie niezawisłości lub

bezstronności sędziego nie może opierać się jedynie na stwierdzeniu, że sędzia

został powołany na wniosek KRS ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw. Konieczne jest powołanie innych okoliczności konkretyzujących, jakie

okoliczności towarzyszące powołaniu konkretnego sędziego oraz występujące po

jego powołaniu i mające ścisły związek z jego osobą oraz osobą wnioskodawcy

mogą wpływać na brak bezstronności i niezawisłości sędziego w danej sprawie.

Bez wątpienia niniejszy wniosek o zainicjowanie postępowania na podstawie

art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym nie czyni zadość powyższym

wymaganiom z uwagi na jego ogólnikowy charakter.

I NB 4/25

4

Szczegółowa analiza wniosku o zbadanie standardów bezstronności i

niezawisłości przez Sędziego Sądu Najwyższego T.D. uzasadnia twierdzenie, że w

odniesieniu do wskazanego w art. 29 § 5 w związku z § 9 u.s.n., wymogu

powołania okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego, opiera się on w istocie

nie na indywidualnych okolicznościach powołania Sędziego T.D. urząd sędziego

Sądu Najwyższego (żadna tego rodzaju zindywidualizowana okoliczność nie

została przez wnioskodawcę powołana), lecz koncentruje się na występującej

zdaniem wnioskodawcy, systemowej nieprawidłowości powoływania sędziów, której

powód upatruje w ukształtowaniu Krajowej Rady Sądownictwa na podstawie

powołanej wyżej ustawy nowelizującej z 8 dnia grudnia 2017 r. Tego rodzaju

abstrakcyjnie sformułowane zarzuty nie mogą odnieść skutku w postępowaniu

toczącym się na podstawie art. 29 § 5 u.s.n., gdyż celem tej instytucji nie jest

umożliwienie kwestionowania przewidzianego przez ustawodawcę systemu

powoływania sędziów (mającego swe źródło w Konstytucji RP), ale ocena

indywidualnych okoliczności dotyczących powołania konkretnego sędziego oraz

jego zachowania po powołaniu, przy czym ocena ta powinna nastąpić w kontekście

konkretnej sprawy. Tymczasem we wniosku żadne indywidualne okoliczności

mające odniesienie do przedmiotowej sprawy obwinionego nie zostały wskazane.

Niezależnie od powyższego wnioskodawca nie wskazał też żadnych

konkretnych okoliczności, które wystąpiły po powołaniu sędziego SN T.D. do Sądu

Najwyższego i które miałyby podważać zaufanie do jego bezstronności i

niezawisłości w przedmiotowej sprawie. Nie stanowią takich okoliczności

przywołane we wniosku stwierdzenia, iż przystępując do czynności orzeczniczych

w niniejszej sprawie jednocześnie dokonywałaby rozstrzygnięcia swojej własnej

sprawy - obejmującej decyzję w przedmiocie prawidłowości powołania ich

na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego.

Warto zaznaczyć też, że na tle aktualnie obowiązujących przepisów prawa,

oraz w świetle i w duchu orzecznictwa sądów krajowych i europejskich trybunałów

(na które zresztą powołuje się obwiniony wnioskodawca, stosunek braku

bezstronności sędziowskiej – w związku z wnioskiem o jego wyłączenie - może być

uwzględniony jedynie przy wykazaniu zindywidualizowanych okoliczności

(skierowanych w stosunku do konkretnej osoby), które mogą mieć wpływ, co do

I NB 4/25

5

jego oceny w konkretnym postępowaniu. Wskazanie tych okoliczności (i ich

udowodnienie) spoczywa na stronie, która taki wniosek składa, jednakże

konstytucyjne gwarancje nieusuwalności i niezależności sędziowskiej, a także

aktualnie obowiązujące przepisy prawa sprzeciwiają się temu, aby argumentację

opierać wyłącznie na okolicznościach towarzyszących powołaniu sędziego – jak ma

to miejsce w przedmiotowym przypadku. Ocenie takiej powinno podlegać

postępowanie danej osoby (z uwzględnieniem szczególnej ostrożności) już po

rozpoczęciu piastowania urzędu sędziego. Oznacza to, że bezstronność

sędziowska powiązana jest ściśle m.in. z działalnością orzeczniczą, należytym

wykonywaniu obowiązków służbowych (godnie i niezawiśle) oraz odpowiadaniu

kwalifikacjom moralnym i formalnym. Okoliczności towarzyszące powołaniu na

urząd sędziowski nie powinny stanowić wyłącznej przesłanki do zastosowania

instytucji wyłączenia (na wniosek). Dla uwzględnienia wniosku o wyłączenie

sędziego (czyt. także tzw. testu bezstronności) koniecznym jest, aby wnioskodawca,

w sposób dostateczny uprawdopodobnił, że zachowanie (w tym także potencjalne

powiązania polityczne), poglądy (szerzone też w oderwaniu od sprawowania

urzędu sędziego), czy nawet kwalifikacje danego sędziego, mogą mieć wpływ na

brak bezstronności przy rozpoznawaniu tej konkretnej sprawy. Bezstronność jest

synonimem obiektywizmu, braku uprzedzeń i neutralności wobec stron, a także

niekierowania się przy rozstrzyganiu sprawy względami, które miałyby charakter

inny niż merytoryczny. Przy ocenie, czy określona okoliczność może wywoływać

wątpliwość, co do bezstronności sędziego, trzeba uwzględnić nie tylko punkt

widzenia strony, lecz także to, czy powołana okoliczność może powodować taką

wątpliwość z perspektywy obiektywnie i racjonalnie działającego obserwatora, czy

chodzi o wątpliwość uzasadnioną. Bazowanie wyłącznie na kryterium

subiektywnym, opartym o indywidualne przeświadczenie lub nawet przypuszczenie

strony, czy od jakiegoś czasu także części środowiska sędziowskiego, mogłoby

prowadzić do przekształcenia instytucji wyłączenia sędziego w instrument służący

odsuwaniu od postępowania sędziów, których strona lub inni sędziowie uznają za

„niewłaściwych”, przez pryzmat subiektywnego pojmowania własnych (nawet

państwowych) interesów, co stałoby w kolizji z celami tej gwarancji procesowej (tak

I NB 4/25

6

postanowienie Sądu Najwyższego z 17 września 2021 r., II CO 68/21,

LEX nr 3272304).

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy uznał, że wniosek nie spełnia

wymagań formalnych, określonych w art. 29 § 9 pkt 1 i 2 u.s.n., dlatego

też stosownie do art. 29 § 10 u.s.n. orzekł jak w sentencji.

[r.g.]