SN podjął zawieszone postępowanie o dalsze orzekanie sędziego po osiągnięciu wieku

Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku pilotażowym z 23 listopada

2023 r. Wałęsa przeciwko Polsce, skarga nr 50849/21 zobowiązał Państwo Polskie

do przeprowadzenia stosownych zmiany legislacyjnych w terminie 12 miesięcy,

usuwających wady procesowe, które skutkują naruszeniem przez Polskę art. 6

ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Na te same uchybienia systemowe

wskazał Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 21 grudnia 2023 r.,

C 718/21.

W Rzeczypospolitej Polskiej sędziowie podlegają Konstytucji i ustawom

(art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Sąd Najwyższy nie ma możliwości usunięcia wad

procesowych, które prowadzą do naruszenia Europejskiej Konwencji Praw

Człowieka i europejskiego prawa traktatowego (art. 267 TFUE), bowiem mają one

charakter systemowy i wiążą się z procedurą nominowania sędziów. To rolą

I NKRS 73/24

2

ustawodawcy jest przeprowadzenie takich zmian legislacyjnych, by do naruszenia

prawa nie dochodziło. Państwo ponosi odpowiedzialność za to, czy a jeśli tak to w

jaki sposób zmienić prawo i doprowadzić do jego zgodności z traktatami i

konwencją.

Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie zawiesił postępowanie, dając tym

samym czas Państwu (tj. władzy ustawodawczej i wykonawczej) na podjęcie

decyzji w tym zakresie i ewentualne wprowadzenie zmian. Mimo upływu długiego

czasu, znacznie wykraczającego poza granice wyznaczone w wyroku pilotażowym,

zmiany legislacyjne w tym obszarze nie nastąpiły. Z powszechnie dostępnych

informacji wynika, że brak jest zgody politycznej na dokonanie jakichkolwiek zmian

normatywnych w zakresie wyznaczonym w/w wyrokiem. Równocześnie Marszałek

Sejmu rozpoczął procedurę wyboru przez Sejm sędziów – członków Krajowej Rady

Sądownictwa na podstawie przepisów, które stały się głównym powodem

stwierdzenia nieprawidłowości przez trybunały. Zarazem wprowadzono mechanizm

samoograniczenia się Sejmu, polegający na przyjęciu uchwały wyrażającej wolę

uwzględnienia przy wykonywaniu wyboru członków Krajowej Rady Sądownictwa

opinii sędziów.

W konsekwencji należy uznać, że ustały przesłanki dalszego zawieszenia

postępowania, bowiem Rzeczpospolita Polska nie dokonując żadnych zmian

normatywnych, ale korygując sam faktyczny sposób wykonywania ustawy, wyraziła

wolę odnośnie do sposobu reakcji na zobowiązania wynikające z wyroku

pilotażowego. Odpowiedzialność za skutki ewentualnego stwierdzenia, że ten

sposób realizacji wyroku jest nieprawidłowy czy niewystraczający, ponosić będzie

władza wykonawcza i ustawodawcza.

[r.g.]

I NKRS 73/24

3