Sąd Najwyższy oddalił skargę na przewlekłość w sprawie apelacyjnej o świadczenie

Pismem z dnia 9 marca 2026 r., L.C. (dalej jako „skarżąca”), za

pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę na naruszenie

prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez

nieuzasadnionej zwłoki. W skardze, wniesionej na podstawie stosownych

przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony

do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym

lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez

nieuzasadnionej zwłoki (t.j.: Dz.U. 2018, poz. 75; dalej: ustawa o skardze

na przewlekłość postępowania, u.s.p.p.), skarżąca wystąpiła z wnioskami o:

I NSP 112/26

2

1. stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie toczącej się

przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach o sygn. akt I AUa 2151/24;

2. zobowiązanie Sądu Apelacyjnego w Katowicach do zapłaty na rzecz

skarżącej kwoty 5 000 zł (pięć tysięcy złotych).

Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach w piśmie z dnia 14 kwietnia

2026 r. zgłosił swój udział w sprawie oraz wniósł o oddalenie skargi z uwagi

na brak podstaw do stwierdzenia przewlekłości i przytoczył we wskazanym zakresie

szeroką argumentację.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość

postępowania strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu,

którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania

rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne

dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej

niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej

wykonania orzeczenia sądowego.

Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wyraźnie, jaki okres

oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

Judykatura Sądu Najwyższego stoi na stanowisku, że o przewlekłości

postępowania apelacyjnego można mówić z reguły w przypadku bezczynności

sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej,

która trwa co najmniej 12 miesięcy (postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja

2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca 2006 r.,

III SPP 13/06; z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17;

z 19 października 2017 r., III SPP 42/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18,

z 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18 oraz z 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19).

Sąd Najwyższy zwracał uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie

okresu 12 miesięcy trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie

stanu przewlekłości, bez względu na okoliczności danej sprawy, a oceniając

czy w danej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością postępowania należy w

I NSP 112/26

3

szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w

celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (postanowienie

Sądu Najwyższego z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19).

Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa

Europejski Trybunał Praw Człowieka, który ocenia, czy przewlekłość postępowania

jest nieuzasadniona, w świetle szczególnych warunków sprawy i przy

uwzględnieniu takich kryteriów, jak skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy,

zachowanie stron i organów prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej

skargą (wyrok ETPC z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie

Wojnowicz przeciwko Polsce, LEX nr 42006; wyrok ETPC z 4 kwietnia 2000 r.,

skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce, LEX nr 40840; wyrok

ETPC z 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko

Polsce, LEX nr 42801; wyrok ETPC z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96,

w sprawie Jedamski przeciwko Polsce, Biuletyn Biura Informacji Rady Europy

2003, nr 1, s. 55; wyrok ETPC z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98,

w sprawie W.M. przeciwko Polsce, Biuletyn Biura Informacji Rady Europy 2003,

nr 2, s. 30; zob. M. A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka –

orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001,

s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału, a także postanowienie

Sądu Najwyższego z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19). W orzecznictwie Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka nie określono sztywnych granic czasowych

postępowania, których przekroczenie mogłoby być automatycznie uznane

za przewlekłość postępowania. Ocena spełnienia obowiązku rozpoznania sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki zależy od okoliczności konkretnej sprawy, a więc

wymaga uwzględnienia wielu czynników wpływających na tok postępowania

(zob. P. Gorajewski, Rozsądny termin rozpoznania sprawy przez sąd w świetle

standardu Rady Europy a praktyka sądowoadministracyjna (w:) Stosowanie Prawa

Europejskiego w orzecznictwie sądowym z 2019 r., s. 69-70 oraz powołane tam

orzecznictwo ETPC). Powyższe oznacza, że przewlekłości postępowania

nie ocenia się w sposób mechaniczny, lecz w każdej sprawie indywidualnie

(postanowienie Sądu Najwyższego z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19).

I NSP 112/26

4

Wobec powyższego, dokonując oceny, czy doszło do przewlekłości

postępowania, a tym samym czy naruszone zostało prawo strony do rozpoznania

sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, sąd – stosownie do treści art. 2 ust. 2 ustawy

o skardze na przewlekłość postępowania – obok upływu czasu uwzględnia

indywidualne okoliczności sprawy związane z postępowaniem, ale także

okoliczności związane z organizacją wymiaru sprawiedliwości. Przewlekłość

postępowania nie może być jednak usprawiedliwiona samymi niedostatkami

organizacyjnymi wymiaru sprawiedliwości. Skarb Państwa nie może więc zwolnić

się z odpowiedzialności za przewlekłość postępowania sądowego, powołując się

tylko na zaniedbania władz publicznych w zakresie zapewnienia sądom

optymalnych warunków do sprawowania wymiaru sprawiedliwości, skutkujące

nadmiernym obciążeniem sędziów pracą oraz zaległościami w rozpatrywaniu spraw

sądowych (postanowienie Sądu Najwyższego z 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19).

Przenosząc powyższe na realia rozpoznawanej sprawy, Sąd Najwyższy

wskazuje, że dokonał analizy akt sprawy, której dotyczy skarga, pod kątem

czynności podejmowanych w sprawie, a przedstawionych przez Sąd Apelacyjny

w Katowicach. I tak, wyrokiem z dnia 18 września 2024 r. Sąd Okręgowy

w Częstochowie oddalił odwołanie skarżącej od decyzji organu rentowego

w przedmiocie świadczenia uzupełniającego oraz dodatku pielegnacyjnego.

Akta sprawy wraz z apelacją wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Katowicach w dniu

26 listopada 2024 r., sprawa została zarejestrowana pod sygnaturą III AUa 2151/24

i przydzielona sędziemu referentowi. W dniu 16 stycznia 2026 r. zarządzeniem

referendarza sądowego pełnomocnik skarżącej został wezwany do uzupełnienia

braków formalnych apelacji poprzez wskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia,

w stosownej ilości odpisów, w terminie tygodniowym od daty doręczenia

niniejszego wezwania, pod rygorem odrzucenia apelacji. Przedmiotowe

zarządzenie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 23 stycznia

2025 r. Braki zostały uzupełnione 30 stycznia 2025 r. i wówczas pełnomocnik

skarżącej dokonał również korekty wartości przedmiotu zaskarżenia. Odpis apelacji

pełnomocnika skarżacej wraz z odpisem apelacji po uzupełnieniu braku formalnego

oraz odpisem pisma stanowiących sprostowanie wartości przedmiotu zaskarżenia

został doręczony pełnomocnikowi organu rentowego w dniu 19 lutego 2025 r.

I NSP 112/26

5

Organ rentowy, wobec wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia

uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, pismem

procesowym z dnia 13 maja 2025 r. zwrócił się do Sądu Apelacyjnego

w Katowicach o wyposażenie akt rentowych. Akta rentowe zostały wypożyczone

16 maja 2025 r. i zwrócone do Sądu Apelacyjnego w dniu 30 czerwca 2025 r.

Zarządzeniem z dnia 26 lutego 2026 r. został wyznaczony termin rozprawy

apelacyjnej na dzień 13 kwietnia 2026 r., na której został wydany wyrok oddalający

apelację.

Biorąc pod uwagę przedstawiony powyżej przebieg wszystkich okoliczności

zaistniałych w niniejszej sprawie, Sąd Najwyższe stwierdza, że od dnia przekazania

do Sądu Apelacyjnego w Katowicach akt sprawy, tj. od dnia 26 listopada 2024 r.

do dnia wniesienia przedmiotowej skargi tj. do 9 marca 2026 r. upłynęło

16 miesięcy. Jednakże - wbrew temu, co twierdzi skarżąca - w skardze wniesionej

9 marca 2026 r., w sprawie były podejmowane odpowiednie czynności zmierzające

do jej merytorycznego rozpoznania. Zarządzenie z 16 stycznia 2026 r. o wezwaniu

pełnomocnika do wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia pozostawało

całkowicie zasadne, a w jego następstwie nie doszło do zwłoki w rozpatrzeniu

sprawy (postanowienie Sądu Najwyższego z 22 marca 2017 r., III SPP 7/17,

LEX nr 2300161). Brak jest zatem jakichkolwiek obiektywnych okoliczności

w odniesieniu do realiów faktycznych i prawnych rozpatrywanej sprawy,

które uzasadniałyby stwierdzenie zaistnienia bezczynności w wyznaczeniu terminu

rozprawy apelacyjnej. Analiza poszczególnych czynności podejmowanych

w sprawie prowadzi do wniosku, że toczyło się ono bez zbędnej zwłoki.

W dotychczasowym orzecznictwie konsekwentnie przyjmuje się,

że kilkumiesięczny okres wyczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy

apelacyjnej (kasacyjnej) mieści się w pojęciu rozsądnego terminu, w którym sprawa

może oczekiwać na jej rozpoznanie (por. przykładowo postanowienia

Sądu Najwyższego: z dnia 14 lutego 2006 r., III SPP 7/06, OSNP 2007 nr 5-6,

poz. 88; z dnia 18 października 2007 r., III SPP 40/07, LEX nr 861707 oraz z dnia

27 czerwca 2013 r., WSP 4/13, LEX nr 1342181). Nie jest to jednak sztywna cezura

czasowa dla oceny zgodności postępowania z konwencyjnymi, konstytucyjnymi

i proceduralnymi dyrektywami osądzenia sprawy w rozsądnym terminie.

I NSP 112/26

6

Warunkiem zasadności skargi na przewlekłość jest niezakończenie postępowania

w "rozsądnym" terminie, a nie niepodjęcie przez sąd jakiejkolwiek czynności

procesowej.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy na podstawie art. 12 ust. 1

ustawy o skardze na przewlekłość orzekł jak w sentencji.

(J.C.)

[a.ł]

Leszek Bosek Janusz Niczyporuk Grzegorz Pastuszko