Sąd Najwyższy uznał przewlekłość apelacji w Katowicach i przyznał powodowi 4000 zł

Pismem z … marca 2026 r. R. K. (dalej: „Skarżący”), reprezentowany przez

profesjonalnego pełnomocnika, złożył skargę na przewlekłość postępowania

prowadzonego przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach w sprawie V AGa 526/23,

wnosząc o: 1. stwierdzenie przewlekłości ww. postępowania sądowego, 2. wydanie

Sądowi rozpoznającemu sprawę zalecenia, aby podjął się merytorycznego

rozpoznania sprawy, w szczególności poprzez wyznaczenie niezwłocznego terminu

rozprawy apelacyjnej, nie późniejszego niż w terminie miesiąca od dnia zwrotu akt

postępowania, 3. przyznanie od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego

w Katowicach na rzecz Skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 10 000 zł,

4. zasądzenie od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Katowicach na rzecz

Skarżącego zwrotu kosztów postępowania zainicjowanego skargą, w tym kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych, 5. przeprowadzenie

dowodów z akt sprawy i szeregu dokumentów.

W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że w sprawie Skarżący, jako powód,

dochodzi od pozwanego Ł. S. kwoty 272 115 zł wraz z odsetkami ustawowymi za

opóźnienie na podstawie weksla. Postępowanie przed Sądem I instancji – Sądem

Okręgowym w Gliwicach (X GC 345/22) zakończyło się wydaniem wyroku 13 lipca

2023 r., utrzymującego w mocy wydany wcześniej nakaz zapłaty. Od ww. wyroku

apelację wniósł pozwany. Sprawa wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w Katowicach,

zgodnie z informacjami ujawnionymi w portalu informacyjnym, 17 października

2023 r. Postanowieniem z 22 grudnia 2023 r. Sąd Apelacyjny uwzględnił wniosek

pozwanego o zwolnienie od kosztów postępowania apelacyjnego. Następnie, 23

stycznia 2024 r. do pełnomocnika Skarżącego wysłany został odpis apelacji.

Odpowiedź na apelację wpłynęła do Sądu Apelacyjnego 12 lutego 2024 r.

Następnie przez okres blisko dwóch lat w sprawie nie zostały podjęte

jakiekolwiek czynności, które zostałyby uzewnętrznione wobec Skarżącego

i które zmierzałyby do rozpoznania apelacji. Dnia 22 stycznia 2026 r.

I NSP 163/26

3

do pełnomocnika Skarżącego zostało wysłane za pośrednictwem portalu

informacyjnego pismo, stanowiące odpowiedź na jego wiadomość e-mail, w myśl

którego przypuszczalny termin rozpoznania sprawy to wrzesień/październik 2026 r.

W tym samym piśmie poinformowano również o wylosowaniu składu

do rozpoznania sprawy. Terminu rozprawy nadal jednak nie wyznaczono.

Skarżący dopatruje się przewlekłości postępowania przede wszystkim

w okresie pomiędzy wpływem odpowiedzi na apelację, a dniem złożenia skargi,

wynoszącym ponad 2 lata. Z informacji udzielonej przez Sąd Apelacyjny

22 stycznia 2026 r. można jednak wywnioskować, iż bez interwencji Skarżącego

stan przewlekłości byłby utrzymywany co najmniej do września/października 2026 r.

Oznacza to okres ponad 4 lat od wniesienia pozwu, około 3 lat od dnia wpłynięcia

sprawy do Sądu II instancji oraz ponad 2,5 roku bez jakichkolwiek czynności

w sprawie z wyjątkiem wylosowania składu do rozpoznania apelacji.

W ocenie autora skargi, sprawę trudno uznać za szczególnie zawiłą,

w szczególności jeśli chodzi o postępowanie apelacyjne. Wyrok Sądu I instancji

zawiera jedynie dwa rozstrzygnięcia – co do utrzymania w mocy nakazu zapłaty

w postępowaniu nakazowym oraz co do kosztów procesu. Uzasadnienie wyroku

nie jest szczególnie obszerne. Ani stan faktyczny ani prawny sprawy

nie są skomplikowane.

Niezwłoczne rozpoznanie sprawy ma dla Skarżącego niebagatelne

znaczenie. Skarżący użył uzyskany nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym

jako tytuł zabezpieczenia do wszczęcia postępowania o wykonanie zabezpieczenia,

co pozwoliło na zabezpieczenie dochodzonego roszczenia w całości poprzez

ściągnięcie środków przez komornika sądowego i przekazanie ich na rachunek

depozytowy. Skarżący nie był natomiast w stanie skorzystać z natychmiastowej

wykonalności weksla przewidzianej w art. 492 § 3 k.p.c., a to ze względu

na jej wstrzymanie przez Sąd I instancji. Wobec tego Skarżący do prawomocnego

zakończenia sprawy nie może skierować egzekucji do środków zabezpieczonych

na rachunku depozytowym.

Pismem z … maja 2026 r. Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach złożył

odpowiedź na skargę, wnosząc o oddalenie skargi.

I NSP 163/26

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze

na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora

i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t.j. Dz.U. 2023, poz. 1725;

dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość”), strona może wnieść skargę

o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie

jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie

zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa

dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych

i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej

lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania).

Dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania,

należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych

przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie

albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego

postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania

przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego

w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy

dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Dokonując tej oceny, uwzględnia się

łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania

skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także

charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony,

która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,

a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania

(art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość).

O przewlekłości postępowania można mówić zarówno wtedy, gdy sąd

nie podejmuje żadnych czynności, jak i wtedy, gdy je podejmuje, ale są one

nieprawidłowe i w ich następstwie dochodzi do zwłoki w rozpatrzeniu sprawy

(postanowienie Sądu Najwyższego z 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15).

I NSP 163/26

5

Na znaczenie sprawnego rozstrzygania sporów sądowych, jako jednego

z elementów zagwarantowanego konstytucyjnie prawa do sądu, zwraca się uwagę

w literaturze (S. Pikulski, J. Szczechowicz, Ludzki wymiar prawa a przewlekłość

postępowania sądowego (w:) Księga Jubileuszowa Profesora

Tadeusza Jasudowicza, Toruń 2004, s. 353 i n.).

Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wprost, jaki okres

oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano,

że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić

w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu

rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy (postanowienia

Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r.,

III SPP 10/06 oraz z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06). Podobnie przyjmował

Naczelny Sąd Administracyjny (postanowienia NSA: z 7 lipca 2006 r., I OPP 64/06;

z 24 kwietnia 2008 r., I OPP 16/08 oraz z 4 czerwca 2008 r., I OPP 20/08).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy,

stwierdzić należy, że naruszono w niej prawo do sądu w aspekcie rozpoznania

sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Bezspornym faktem jest, że akta sprawy

wraz z apelacją strony pozwanej wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Katowicach

16 października 2023 r. (k. 207 akt sądowych). Sąd dokonał czynności wstępnych

(rejestracja sprawy itd.). Postanowieniem z 22 grudnia 2023 r. referendarz sądowy

w Sądzie Apelacyjnym zwolnił pozwanego od kosztów postępowania apelacyjnego

(k. 231 akt sądowych). W dniu 17 stycznia 2024 r. zarządzono doręczenie odpisu

apelacji pełnomocnikowi Skarżącego. W dniu 17 czerwca 2024 r. wylosowano

referenta sprawy, a 20 czerwca 2024 r. akta przedłożono na kalendarz spraw

oczekujących na wyznaczenie rozprawy. Pismem z … marca 2026 r. pełnomocnik

Skarżącego wniósł o rozpoznanie sprawy poza kolejnością wpływu.

Następnie sprawę skierowano na rozprawę w formie zdalnej, która miała odbyć się

3 kwietnia 2026 r. W związku z ogłoszeniem upadłości konsumenckiej pozwanego,

postanowieniem z 1 kwietnia 2026 r. Sąd Apelacyjny zawiesił postępowanie

w sprawie.

I NSP 163/26

6

Powyższe ustalenia przesądzają o zasadności skargi i skutkują przyjęciem,

że w zaskarżonym postępowaniu zaszła przewlekłość procedowania. Niezależnie

od argumentów powołanych w odpowiedzi na skargę (takich jak znaczne

obciążenie Sądu), niewyznaczenie terminu rozpoznania sprawy przez ponad 2 lata

od dnia wpływu akt do Sądu (wpływ: 16 października 2023 r., zarządzenie

o skierowaniu sprawy na rozprawę: 13 marca 2026 r.) narusza standard

rozpoznania sprawy sądowej bez nieuzasadnionej zwłoki. W orzecznictwie

Sądu Najwyższego wskazuje się, że znaczny wpływ spraw, problemy kadrowe

i obciążenie sędziów pracą pozostają bez wpływu na stwierdzenie przewlekłości

postępowania w sprawie, w której wniesiono skargę (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06). Obciążenie pracą,

liczba spraw oraz stan kadry orzeczniczej co najwyżej prowadzić mogą

do stwierdzenia, że przewlekłość postępowania w konkretnej sprawie nie jest

wynikiem zaniedbań, czy też uchybień ze strony sądu. Jednakże to na Państwie

spoczywa obowiązek zorganizowania warunków należytego sprawowania władzy

jurysdykcyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r.,

III SPP 10/06; postanowienie Sądu Najwyższego z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22).

Uwzględniając skargę, wobec sformułowania przez Skarżącego stosownego

żądania, Sąd Najwyższy miał obowiązek przyznać od Skarbu Państwa sumę

pieniężną, o której mowa w art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość.

Wskazany przepis określa granice rzeczonej rekompensaty (2 000 – 20 000 zł),

a także stanowi, że wysokość sumy pieniężnej, we wskazanych granicach,

wynosi nie mniej niż 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania,

niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość

postępowania.

Skoro postępowanie sądowe w niniejszej sprawie rozpoczęło się 7 lipca

2022 r. (prezentata Sądu Okręgowego, k. 3 akt sądowych) i do tej pory

nie zakończyło się prawomocnie, to Sąd Najwyższy przyznał Skarżącemu sumę

pieniężną w wysokości 4 000 zł za okres od 7 lipca 2022 r. do 23 czerwca 2026 r.

Ponadto nakazano Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach zwrócić

Skarżącemu kwotę 200 złotych uiszczoną tytułem opłaty od skargi oraz przyznano

mu od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Katowicach kwotę 240 złotych

I NSP 163/26

7

wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego

za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia postanowienia Sądu Najwyższego

do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu

skargowym.

Jednocześnie Sąd Najwyższy powstrzymał się od rozstrzygnięcia

w przedmiocie zaleceń dla Sądu Apelacyjnego, a to z uwagi na obecny stan

zawieszenia postępowania.

Końcowo, Sąd Najwyższy zauważył, że choć wobec pozwanego ogłoszono

upadłość, to przedmiotem niniejszego postępowania jest ocena działania

Sądu Apelacyjnego, stąd nie było potrzeby informowania o sprawie ewentualnie

powołanego syndyka – sprawa o przewlekłość nie została wytoczona

przez upadłego, ani też nie zaskarżono w niej czynności upadłego.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

postanowienia.

D.Z.

[a.ł]

Leszek Bosek Paweł Czubik Marek Dobrowolski