Sąd Najwyższy uznał przewlekłość w apelacji w Krakowie i przyznał 5 000 zł skarżącej

Pismem z … kwietnia 2026 r. J. Ł. (dalej: „Skarżąca”), reprezentowana przez

profesjonalnego pełnomocnika, złożyła skargę na przewlekłość postępowania

prowadzonego przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie w sprawie III AUa 975/23,

wnosząc m.in. o: 1. stwierdzenie przewlekłości ww. postępowania sądowego, 2.

przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz Skarżącej sumy pieniężnej w wysokości

20 000 zł, 3. zasądzenie od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie na

rzecz Skarżącej kosztów niniejszego postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że od 19 lipca 2023 r. toczy się

postępowanie przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie o sygn. akt III AUa 975/23

z apelacji od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 30 maja 2023 r. Sprawa

dotyczy uznania okresu pracy na roli w gospodarstwie matki Skarżącej.

Ma dla Skarżącej duże znaczenie, albowiem dotyczy jej żywotnych interesów

majątkowych (źródła utrzymania). Należałoby oczekiwać, że okoliczność

ta

znajdzie przełożenie na tempo procedowania. W ocenie Skarżącej,

postępowanie trwa dłużej niż jest to konieczne dla wyjaśnienia okoliczności

faktycznych i prawnych, tym bardziej, że akta sprawy nie są obszerne, a żadna

ze stron nie wniosła o rozprawę ani przeprowadzenie dowodów osobowych.

Dalej podniesiono, że apelacja z … lipca 2023 r. została zarejestrowana

19 lipca 2023 r. przez Sąd Apelacyjny w Krakowie. Od tej pory Skarżąca

nie otrzymała jakichkolwiek pism, wezwań ze strony Sądu jak również, pomimo

mnogości prób telefonicznego uzyskania informacji, nie otrzymała informacji

o jakichkolwiek działaniach podjętych przez Sąd, które zmierzałyby

do merytorycznego rozstrzygnięcia apelacji. Do dnia skierowania niniejszej skargi

Skarżąca nie otrzymała informacji o wyznaczeniu terminu rozprawy lub posiedzenia

niejawnego.

Pismem z … kwietnia 2026 r., które wpłynęło z Sądu Apelacyjnego

w Krakowie, wniesiono o oddalenie skargi, a w przypadku jej uwzględnienia –

o przyjęcie mniejszej kwoty odszkodowania. Pismo wraz z pismem przewodnim

zostało skierowane do Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego.

I NSP 202/26

3

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze

na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora

i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t.j. Dz.U. 2023, poz. 1725;

dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość”), strona może wnieść skargę

o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie

jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie

zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa

dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych

i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej

lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania).

Dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy

w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd

w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie albo

czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego

postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania

przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego

w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy

dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Dokonując tej oceny, uwzględnia się

łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania

skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także

charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony,

która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,

a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania (art. 2 ust. 2

ustawy o skardze na przewlekłość).

O przewlekłości postępowania można mówić zarówno wtedy, gdy sąd nie

podejmuje żadnych czynności, jak i wtedy, gdy je podejmuje, ale są one

nieprawidłowe i w ich następstwie dochodzi do zwłoki w rozpatrzeniu sprawy

I NSP 202/26

4

(postanowienie Sądu Najwyższego z 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15).

Na znaczenie sprawnego rozstrzygania sporów sądowych, jako jednego

z elementów zagwarantowanego konstytucyjnie prawa do sądu, zwraca się uwagę

w literaturze (S. Pikulski, J. Szczechowicz, Ludzki wymiar prawa a przewlekłość

postępowania sądowego (w:) Księga Jubileuszowa Profesora Tadeusza

Jasudowicza, Toruń 2004, s. 353 i n.).

Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wprost, jaki okres

oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano,

że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić

w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu

rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy (postanowienia

Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r.,

III SPP 10/06 oraz z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06). Podobnie przyjmował

Naczelny Sąd Administracyjny (postanowienia NSA: z 7 lipca 2006 r., I OPP 64/06;

z 24 kwietnia 2008 r., I OPP 16/08 oraz z 4 czerwca 2008 r., I OPP 20/08).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić

należy, że naruszono w niej prawo do sądu w aspekcie rozpoznania sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki. Bezspornym faktem jest, że akta sprawy wraz

z apelacją Skarżącej wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Krakowie 19 lipca 2023 r.

(k. 44 akt sądowych). Sąd dokonał czynności wstępnych (m.in. rejestracja sprawy,

zwrot wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, doręczenie odpisu apelacji

stronie przeciwnej). W dniu 19 lipca 2023 r. skierowano sprawę do tzw. referatu

oczekującego. Następnie dopiero 21 kwietnia 2026 r. zarządzono rozpoznanie

sprawy poza kolejnością wpływu (k. 55 akt sądowych), a zarządzeniem

z 23 kwietnia 2026 r. skierowano ją na rozprawę 11 czerwca 2026 r.

(k. 56 akt sądowych).

Powyższe ustalenia przesądzają o zasadności skargi i skutkują przyjęciem,

że w zaskarżonym postępowaniu zaszła przewlekłość procedowania.

Niezależnie

od argumentów powołanych w odpowiedzi na skargę

(takich jak m.in. obowiązek rozpoznania sprawy według kolejności wpływu),

wyznaczenie terminu rozpoznania sprawy prawie 3 lata od dnia wpływu apelacji

I NSP 202/26

5

do

Sądu Apelacyjnego narusza standard rozpoznania sprawy sądowej

bez nieuzasadnionej zwłoki. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się,

że znaczny wpływ spraw, problemy kadrowe i obciążenie sędziów pracą pozostają

bez wpływu na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie,

w której wniesiono skargę (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 marca

2006 r., III SPP 13/06). Obciążenie pracą, liczba spraw oraz stan kadry

orzeczniczej co najwyżej prowadzić mogą do stwierdzenia, że przewlekłość

postępowania w konkretnej sprawie nie jest wynikiem zaniedbań, czy też uchybień

ze strony sądu. Jednakże to na Państwie spoczywa obowiązek zorganizowania

warunków należytego sprawowania władzy jurysdykcyjnej (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; postanowienie

Sądu Najwyższego z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22).

Uwzględniając skargę, wobec sformułowania przez Skarżącą stosownego

żądania, Sąd Najwyższy miał obowiązek przyznać od Skarbu Państwa sumę

pieniężną, o której mowa w art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość.

Wskazany przepis określa granice rzeczonej rekompensaty (2 000 – 20 000 zł),

a także stanowi, że wysokość sumy pieniężnej, we wskazanych granicach, wynosi

nie mniej niż 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania,

niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość

postępowania.

Skoro postępowanie sądowe w niniejszej sprawie rozpoczęło się 20 stycznia

2023 r. (prezentata Sądu Okręgowego, k. 12 akt sądowych) i do tej pory

nie zakończyło się prawomocnie, to Sąd Najwyższy przyznał Skarżącej sumę

pieniężną w wysokości 5 000 zł za okres od 20 stycznia 2023 r. do 14 maja 2026 r.

W tym zakresie wzięto pod uwagę: 1) szczególnie istotne znaczenie niniejszej

sprawy dla Skarżącej, 2) działania Prezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie

polegające na konsekwentnym kierowaniu skarg na przewlekłość postępowania –

wbrew przepisom prawa – do rozpoznania przez Izbę Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych.

Ponadto przyznano od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie

na rzecz Skarżącej kwotę 240 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie

w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia

I NSP 202/26

6

doręczenia niniejszego postanowienia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

postanowienia.

D.Z.

[a.ł]

Leszek Bosek Paweł Czubik Marek Dobrowolski