Sąd najwyższy. Skarga oddalona

W. Ł. (dalej: „skarżący”) pismem z 29 maja 2026 r. (data prezentaty Sądu

Najwyższego), działając na podstawie art. 2 ust. 1 oraz art. 5 ust. 1 ustawy z dnia

17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznawania

sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym

przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn.

Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość postępowania”)

wniósł osobiście skargę na przewlekłość postępowania w sprawie toczącej się

przed Sądem Apelacyjnym w Szczecinie pod sygn. III AUa 673/25. Skarżący

domaga się stwierdzenia przewlekłości wskazanego postępowania, przyznania

I NSP 254/26

2

od Skarbu Państwa sumy pieniężnej w wysokości 5.000 zł, jak i zasądzenie

kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że postępowanie apelacyjne w sprawie

zostało zarejestrowane w Sądzie Apelacyjnym w Szczecinie w dniu 16 lipca 2025 r.

i początkowo podejmowane były wyłącznie czynności techniczno-administracyjne

związane z rejestracją sprawy, wyznaczeniem sędziego referenta oraz

doręczeniami. Następnie wskazał, że w dniu 8 września 2025 r. wydane zostało

zarządzenie – po uzupełnieniu braków apelacji – o doręczeniu odpisu apelacji

stronie przeciwnej oraz o przedłożeniu akt sędziemu referentowi, a także podniósł,

że z danych ujawnionych w Portalu Informacyjnym wynika, iż ostatnie czynności

procesowe podejmowane były we wrześniu 2025 r., przy czym ostatnia publikacja

dokumentu nastąpiła dnia 15 września 2025 r. Skarżący zarzucił, że w sprawie

nie wyznaczono terminu rozprawy ani posiedzenia, brak jest także jakiejkolwiek

informacji o dalszych czynnościach merytorycznych, a na dzień wniesienia skargi, tj.

maj 2026 r., od ostatnich realnych czynności procesowych upłynęło około

8 miesięcy, mimo że sprawa dotyczy świadczeń z zakresu ubezpieczeń

społecznych, które ze swej istoty, w ocenie skarżącego, powinny być

rozpoznawane sprawnie i bez zbędnej zwłoki. Stan bezczynności nie może zostać

usprawiedliwiony charakterem sprawy, bowiem postępowanie apelacyjne nie ma

charakteru szczególnie skomplikowanego pod względem faktycznym ani prawnym.

Brak jest również informacji o przeszkodach obiektywnych uniemożliwiających

nadanie sprawie dalszego biegu. Zatem po wykonaniu zarządzenia z dnia

8 września 2025 r., w ocenie skarżącego, sprawa faktycznie pozostaje bezczynna.

Prezes Sądu Apelacyjnego w Szczecinie pismem z 24 czerwca 2026 r.,

na podstawie art. 10 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania zgłosił

swój udział w sprawie oraz wniósł o przekazanie niniejszej sprawy do rozpoznania

Sądowi Najwyższemu – Izbie Cywilnej, odrzucenie skargi sporządzonej

przez stronę oraz ewentualnie o oddalenie skargi na przewlekłość postępowania

ze względu na jej bezzasadność.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I NSP 254/26

3

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania

strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga

dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania

rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne

dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej,

niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej

wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). W świetle art. 2

ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość ocenie podlega w szczególności

terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania

rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny, należy:

uwzględnić łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili

rozpoznania skargi, charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej zawiłości sprawy,

znaczenie rozstrzygnięcia dla skarżącego, zachowanie się stron, w szczególności

strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

W ustawie o skardze na przewlekłość postępowania nie sprecyzowano,

jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną

zwłokę. W judykaturze przyjmuje się, że o przewlekłości postępowania

apelacyjnego można mówić z reguły w przypadku bezczynności sądu drugiej

instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która trwa

co najmniej 12 miesięcy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z: 12 maja

2005 r., III SPP 96/05; 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; 21 marca 2006 r.,

III SPP 13/06; 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; 7 marca 2017 r., III SPP 6/17;

19 października 2017 r., III SPP 42/17; 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18; 22 stycznia

2019 r., I NSP 71/18; 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19; 28 września 2021 r.,

I NSP 145/21). Przy czym przekroczenie okresu 12 miesięcy trwania postępowania

nie oznacza automatycznie wystąpienia stanu przewlekłości, gdyż dla jego

stwierdzenia konieczne jest zbadanie wszystkich okoliczności sprawy. Według

zaprezentowanego w tym zakresie stanowiska, przy ustalaniu, czy w konkretnym

przypadku mamy do czynienia z przewlekłością postępowania, należy brać pod

uwagę kryteria określone w art. 2 tej ustawy, m.in. terminowość i prawidłowość

czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego

I NSP 254/26

4

postępowanie w sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 11 lipca 2019 r.,

I NSP 48/19; 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20;

28 września 2021 r., I NSP 145/21). Wymóg ten uniemożliwia dokonanie oceny

przewlekłości postępowania w sposób mechaniczny, obligując tym samym

do oceny indywidualnej (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 11 lipca 2019 r.,

I NSP 48/19; 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20;

28 września 2021 r., I NSP 145/21).

W odniesieniu do rozpoznawanej sprawy, mając na uwadze powołane

przepisy i orzecznictwo, Sąd Najwyższy w składzie orzekającym stwierdza,

że

całościowa ocena analizowanego postępowania toczącego się

przed Sądem Apelacyjnym w Szczecinie nie pozwala przyjąć, że jest ono

prowadzone przewlekle. Z analizy przebiegu postępowania apelacyjnego,

w którym skarżący upatruje naruszenia jego prawa, wynika, że dnia 17 lipca 2025 r.

w Sądzie Apelacyjnym w Szczecinie w III Wydziale Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych odnotowano wpływ akt sprawy z apelacją skarżącego od wyroku

Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim VI Wydziału Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych z 6 maja 2025 r. Dnia 20 sierpnia 2025 r. System Losowego

Przydziału Spraw wylosował sędziego referenta w sprawie.

Natomiast zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z tego samego dnia,

zawiadomiono pełnomocnika ubezpieczonego o osobie wylosowanego sędziego

referenta oraz zobowiązano do uzupełnienia braków formalnych apelacji

przez nadesłanie pełnomocnictwa procesowego udzielonego przez

ubezpieczonego doreprezentacji przed Sądem Apelacyjnym w Szczecinie

oraz wskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia, w terminie 7 dni, w dwóch

egzemplarzach. Zarządzenie zostało wykonane tego samego dnia, a zobowiązanie

zostało odebrane przez pełnomocnika w dniu 2 września 2025 r. Wobec wykonania

zobowiązania w dniu 8 września 2025 r. zarządzono doręczenie odpisu apelacji

pełnomocnikowi organu rentowego.

W świetle powyższych ustaleń i przytoczonego wyżej, utrwalonego

orzecznictwa Sądu Najwyższego, nie ulega wątpliwości, że przyjmowany

w orzecznictwie dwunastomiesięczny czas oczekiwania na wyznaczenie rozprawy

apelacyjnej w przedmiotowej sprawie nie został przekroczony. Od wpływu akt

I NSP 254/26

5

do Sądu Apelacyjnego w Szczecinie (tj. 17 lipca 2025 r.) do dnia wniesienia

niniejszej skargi (tj. 29 maja 2026 r.) upłynęło bowiem 10 miesięcy i 12 dni.

Natomiast od ostatniej czynności w sprawie (tj. 8 września 2025 r.) do dnia

wniesienia skargi 8 miesięcy i 21 dni.

Sąd Najwyższy nie neguje, że czas trwania postępowania w sprawie może

nie być przez skarżącego postrzegany jako zadowalający, to jednak w ocenie

Sądu Najwyższego w postępowaniu apelacyjnym zostały podjęte czynności

zmierzające do wydania prawomocnego rozstrzygnięcia. Zauważyć też należy,

że w sprawie wywołanej skargą na przewlekłość sąd rozpoznający skargę nie jest

uprawniony do merytorycznej oceny poprawności podejmowanych decyzji,

jeżeli ocena ta musiałaby przesądzić o sposobie rozstrzygnięcia sprawy objętej

skargą (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 25 listopada 2020 r.,

I

NSP

166/20 i powołane tam orzecznictwo; także: postanowienie

Sądu Najwyższego z 7 lipca 2020, I NSP 183/22).

W tych okolicznościach nie można stwierdzić, że w sprawie doszło

do przewolekłości postępowania, gdyż nie została spełniona, powoływana

w orzecznictwie przesłanka wielomiesięcznej bezczynności Sądu. W tym stanie

sprawy, Sąd Najwyższy na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy o skardze

na przewlekłość oddalił skargę. Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji.

Odnosząc się do wniosku Prezesa Sądu Apelacyjnego w Szczecinie

o przekazanie sprawy do rozpoznania Sądowi Najwyższemu – Izbie Cywilnej,

należy wskazać, że zgodnie art. 26 § 1 pkt 10 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.

o Sądzie Najwyższym (t.j. Dz.U. 2024, poz. 622, ze zm.) do właściwości Izby

Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego należy

rozpoznawanie skarg dotyczących przewlekłości postępowania przed sądami

powszechnymi i wojskowymi oraz Sądem Najwyższym. Przytoczony przepis

wskazuje jednoznacznie, że właściwym do rozpoznania skargi dotyczącej

przewlekłości postępowania jest Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych

Sądu Najwyższego.

Ponadto nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek Prezesa

Sądu Apelacyjnego w Szczecinie o odrzucenie skargi sporządzonej przez stronę

I NSP 254/26

6

osobiście – tj. bez udziału profesjonalnego pełnomocnika procesowego – czyli

z naruszeniem art. 871 § 1 k.p.c., który w postępowaniu przed Sądem Najwyższym

wprowadza obowiązkowe zastępstwo strony przez adwokata lub radcę prawnego.

Sąd Najwyższy podkreśla, że ustawą z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy –

Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (tekst jedn.

Dz.U. 2023 r., poz. 614), dodano do art. 6 ustawy o skardze na przewlekłość ust. 4

w brzmieniu: „W prowadzonym przed Sądem Najwyższym postępowaniu ze skargi

dotyczącej przewlekłości postępowania przed sądem apelacyjnym zastępstwo

strony przez adwokata lub radcę prawnego nie jest wymagane”. Jak wynika

z uzasadnienia tej zmiany celem nowelizacji jest potrzeba zapewnienia stronom

pełniejszego prawa do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki. W ocenie

ustawodawcy, skoro w postępowaniu przed sądem apelacyjnym nie obowiązuje

przymus adwokacko-radcowski, a okoliczności powoływane w skardze

na przewlekłość dotyczą w zasadzie wyłącznie okoliczności faktycznych

i nie wymagają pogłębionej argumentacji prawnej, to nie ma potrzeby ograniczania

zdolności postulacyjnej stron w takim postępowaniu. Z brzmienia przepisu oraz jego

uzasadnienia wynika, że de lege lata skargę na przewlekłość postępowania przed

sądem apelacyjnym strona może wnieść osobiście.

[a.ł]

Leszek Bosek Marek Dobrowolski Paweł Czubik