Sąd najwyższy. Wniosek oddalony

SSN G. Ż. (dalej: „wnioskodawca”) żądaniem z 2 października 2025 r.

wniósł o wyłączenie go od rozpoznania sprawy I NSP 278/25. Jako okoliczność

uzasadniającą wyłączenie wskazano fakt, że sprawozdawcą w sprawie I Z 8/25, co

do której prowadzone jest postępowanie w przedmiocie przewlekłości, jest SSN T.

D., który jest sędzią w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych. Jak

podniesiono we wniosku, powszechnie znana jest zasadnicza różnica poglądów

pomiędzy wnioskodawcą a „sędzią D. (jak i pozostałą większością sędziów w tej

Izbie) w kwestii statusu samej Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych

oraz jego wpływu na możliwość orzekania”. Jak podniesiono we wniosku sędzia D.

prowadzi jako sprawozdawca w Izbie Odpowiedzialności zawodowej sprawę

I NSP 278/25

2

II ZO 64/22, która toczy się przeciwko wnioskodawcy. Po drugie, wnioskodawca

za niefortunne uważa „orzekanie przez sędziego tej samej izby w przedmiocie

stwierdzenia przewlekłości postępowania w prowadzonym przez niego

postępowaniu, co samo w sobie może powodować podejrzenia o brak

bezstronności (z przeszłości znane są przypadki wskazywania w takiej sytuacji

sędziów z innych izb SN do orzekania a takiej sprawie)”. Po trzecie, wnioskodawca

wskazał, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej, jak Europejskiego Trybunału Prawa Człowieka (zamiast wielu wyrok

TSUE z 4 września 2025 r, C-225/22), ewentualne orzeczenie merytoryczne

w zaistniałej w niniejszej sprawie konfiguracji składów orzekających, jak się wydaje,

nie gwarantuje dostępu do bezstronnego i niezawisłego sądu, co powoduje,

że może zostać uznane za niebyłe.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek SSN G. Ż. o wyłączenie go od orzekania w sprawie oznaczonej

sygn. akt I NSP 278/25 należało oddalić.

Podstawy wyłączenia sędziego zawarte są w przepisach proceduralnych.

Zgodnie z brzmieniem art. 49 § 1 k.p.c. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie

lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać

uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego zaznacza się, że „instytucja wyłączenia

sędziego, trwale związana z zasadą bezstronności i stanowiąca jeden z istotnych

elementów niezawisłości, spełnia w procesie sądowym bardzo ważne funkcje;

z jednej strony zapewnia obiektywizm orzekania oraz utwierdza społeczne zaufanie

do sądu, z drugiej natomiast zwalnia sędziego od rozwiązywania trudnych

konfliktów sumienia” (postanowienie Sądu Najwyższego z 15.03.2007 r.,

II CZ 13/07). Z kolei stosownie do art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu,

jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną

wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

W świetle powyższego, wniosek o wyłączenie może odnieść zamierzony

skutek, jeśli spełnione zostaną dwie przesłanki. Po pierwsze, jest wystąpi

I NSP 278/25

3

obiektywna, a więc weryfikowalna, wątpliwość co do bezstronności sędziego

występująca w okolicznościach konkretnej sprawy (postanowienie

Sądu Najwyższego z 16 stycznia 2025 r., I ZO 188/24). Po drugie, wątpliwość ta

powinna mieć charakter uzasadniony (postanowienie Sądu Najwyższego

z 16 grudnia 2019 r., II CO 208/19). Podkreślić należy, że nie jest wystarczające

subiektywne przekonanie wnioskodawcy o braku bezstronności sędziego,

lecz niezbędne jest oparcie się na obiektywnych, racjonalnych i dających się

zweryfikować okolicznościach przemawiających za wyłączeniem sędziego

od rozpoznania sprawy. To na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania

wystąpienia ad casum tych przesłanek (zob. postanowienie Sądu Najwyższego

z 12 października 2020 r., III CO 49/20).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt analizowanej sprawy stwierdzić

należy, że nie występują obiektywne i uzasadnione wątpliwości, które podważałyby

bezstronność SSN G. Ż. w rozpoznaniu sprawy oznaczonej sygnaturą akt I NSP

278/25. Zwrócić należy uwagę, że sprawa o sygn. II ZO 64/22 zakończyła się

21 października 2025 r., a sąd orzekał w składzie trzyosobowym. Ponadto, Sąd

Najwyższy postanowieniem z 13 lutego 2026 r. wyłączył SSN T. D. od udziału w

rozpoznaniu sprawy o sygn. I ZI 8/25.

Odnosząc się do podniesionej przez wnioskodawcę różnicy zdań

co do „statusu samej Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych oraz jego

wpływu na możliwość orzekania” okoliczność ta nie spełnia przesłanki

umożliwiającej wyłączenie sędziego. Różnica zdań pomiędzy sędziami, choćby

orzekającymi w tym samym sądzie lub izbie, dotycząca organizacji wymiaru

sprawiedliwości, nie może prowadzić automatycznie do wyłączenia określonego

sędziego od sprawowania przez niego wymiaru sprawiedliwości.

Każdorazowo bowiem konieczne jest skonkretyzowanie przesłanki wyłączenia

przez pryzmat okoliczności faktycznych związanych ze sprawą, w której

występuje się z wnioskiem o wyłączenie. Przyjęcie odmiennego stanowiska

doprowadziłoby do dopuszczenia możliwości skutecznego wyłączenia sędziów

w oparciu o wnioski abstrakcyjne.

Mając na względzie treść wniosku o wyłączenie, podkreślić należy,

że z art. 26 § 1 pkt 10 ustawy o SN wynika właściwość Izby Kontroli Nadzwyczajnej

I NSP 278/25

4

i Spraw Publicznych do rozpoznawania spraw dotyczących przewlekłości

postępowania

przed

sądami

powszechnymi

i

wojskowymi

oraz Sądem Najwyższym. W tym zakresie ani ustawa o SN, ani ustawa z dnia

17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy

w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym

przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki

nie wyłącza właściwości tej Izby, w przypadku skarg na przewlekłość dotyczących

postępowań toczących się z udziałem sędziów powołanych do Sądu Najwyższego

orzekających w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych. Argumentacja

w tym zakresie nie mogła zatem odnieść pożądanego przez wnioskodawcę skutku.

Odnosząc się do możliwości sprawowania przez sędziów Sądu Najwyższego

orzekających w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych wymiaru

sprawiedliwości zaznaczyć należy, że w świetle aktualnie obowiązujących

przepisów nie ma możliwości kwestionowania prawidłowości powołania sędziego

przez Prezydenta RP (postanowienie Sądu Najwyższego z 28 listopada 2022 r.,

I NWW 130/21). Powołanie przez Prezydenta RP rozstrzyga w sposób definitywny

kto jest sędzią (postanowienie Sądu Najwyższego z 8 lutego 2023 r.,

I NWW 191/21). Tak powołany sędzia jest prawidłowo umocowany do wykonywania

czynności orzeczniczych. Dlatego też niezasadne są argumenty podnoszone przez

wnioskodawcę, że orzeczenie merytoryczne w zaistniałej w niniejszej sprawie

konfiguracji składów orzekających, jak się wydaje, nie gwarantuje dostępu

do bezstronnego i niezawisłego sądu, co powoduje, że może zostać uznane

za niebyłe.

Na koniec podnieść należy za Trybunałem Konstytucyjnym, że „organizacja

władzy sądowniczej, w tym ustanowienie odpowiednich gwarancji niezawisłości

sędziów i bezstronności sądów należy wyłącznie do państwa członkowskiego.

Niezawisłość i bezstronność sędziów nie jest dana raz na zawsze i nie jest

związana w stopniu decydującym ze sposobem powoływania sędziów ani nawet

z całym zestawem gwarancji ustrojowych, a przede wszystkim wynika

z wewnętrznej uczciwości sędziego. Przywileje sędziowskie w państwach

członkowskich są nierozłącznie związane z wyjątkową odpowiedzialnością

sędziego wobec swojego państwa i społeczeństwa. Dopiero w dalszej kolejności

I NSP 278/25

5

sędziowie krajowi mogą czuć się związani ideą europejskiej unii prawa

(unii sądowniczej) i tylko w takim stopniu, w jakim nie skutkuje to kolizją

z Konstytucją własnego państwa. Wprawdzie sędziowie polscy w postępowaniach

przed polskimi sądami stosują także prawo UE, ale na podstawie polskiej

Konstytucji, a nie na podstawie reguł tworzonych wbrew Konstytucji”

(wyrok TK z 7 października 2021 r., K 3/21, OTK-A 2022, poz. 65).

Wobec powyższego, Sąd Najwyższy postanowił jak na wstępie.

Tomasz Przesławski

MR

[a.ł]