Sąd Najwyższy uznał przewlekłość apelacji i przyznał skarżącym po 2500 zł

Pismem z 14 maja 2026 r. I. P. i M. P. (dalej: „Skarżący”) wnieśli do Sądu

Najwyższego – za pośrednictwem Sądu Apelacyjnego w Warszawie – skargę na

przewlekłość w postępowaniu sądowym toczącym się przed Sądem Apelacyjnym w

Warszawie pod sygn. VI ACa 2145/24. Wskazując, że w przedmiotowym

postępowaniu doszło do nieuzasadnionej zwłoki, Skarżący domagali się przyznania

na ich rzecz od Skarbu Państwa kwot po 10 000 zł oraz wydania Sądowi

Apelacyjnemu w Warszawie rozpoznającemu sprawę zalecenia podjęcia

odpowiednich czynności zmierzających do rozpoznania apelacji. Wnieśli również o

zwrot kosztów postępowania skargowego.

Skarga została złożona w postępowaniu zainicjowanym pozwem z 16 maja

2022 r. (data prezentaty).

Z uzasadnienia skargi wynika, że sprawa objęta skargą toczy się od 24 maja

2024 r. Skarżący podnieśli, że pomimo, iż od tego czasu minęły dwa lata, w sprawie

nie podjęto prawie żadnych czynności. Z ostatniej korespondencji z sądem wynika

przy tym, że sprawa cały czas czeka na wyznaczenie terminu rozprawy apelacyjnej.

Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie w odpowiedzi na skargę zgłosił swój

udział w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze

na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym

bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej:

„ustawa o skardze na przewlekłość”), strona może wnieść skargę o stwierdzenie,

że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa

do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie

zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa

dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych

I NSP 296/26

3

albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej

wykonania orzeczenia sądowego.

Ustawodawca w ustawie o skardze na przewlekłość nie określił wyraźnie,

jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną

zwłokę. Niemniej w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko,

że przewlekłość jest pojęciem odnoszącym się do konkretnego zdarzenia, które

po wnikliwej analizie należałoby uznać za nadmiernie rozciągnięte w czasie

i niezasadnie przedłużające się (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego

z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21, oraz z 15 listopada 2022 r., I NSP 322/22).

Ocena, czy w konkretnej sprawie doszło do przewlekłości postępowania,

powinna być wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego

do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami,

przy uwzględnieniu zachowania określonych procedur.

Oceniając, czy w danej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością

postępowania, należy zatem brać pod uwagę kryteria określone w art. 2 ust. 2

tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło

do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość

i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia

kończącego postępowanie w sprawie, a także uwzględnić łączny dotychczasowy

czas postępowania, od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, charakter

sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła

skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,

a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa

Europejski Trybunał Praw Człowieka, wskazując, że przy ocenie, czy przewlekłość

postępowania jest nieuzasadniona, powinna następować w świetle szczególnych

warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak skomplikowanie

(stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę

oraz znaczenia materii objętej skargą (zob. wyroki Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka: z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz

przeciwko Polsce; z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka

przeciwko Polsce; z 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk

przeciwko Polsce; z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski

przeciwko Polsce; z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie

I NSP 296/26

4

W.M. przeciwko Polsce; zob. też M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka

– orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001,

s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału).

Powyższe oznacza, że standard ochrony prawa do rozpoznania sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki ma charakter zindywidualizowany (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20;

z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21;

z 14 września 2022 r., I NSP 251/22; z 15 listopada 2022 r., I NSP 322/22).

Co do zasady więc przewlekłość zawsze musi być odnoszona do konkretnych

realiów sprawy i przyjętego trybu postępowania.

Poddając analizie przebieg postępowania apelacyjnego o sygn.

VI ACa 2145/24, należy stwierdzić, że podniesiony w skardze zarzut przewlekłości

tego postępowania sądowego jest uzasadniony.

Postępowanie zostało wszczęte pozwem z 16 maja 2022 r. (data prezentaty).

Z badania akt przedmiotowej sprawy wynika jednocześnie, że postępowanie

apelacyjne o sygn. VI ACa 2145/24 zostało zainicjowane apelacją przeciwnika

procesowego Skarżących od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa-Praga

w Warszawie z 23 listopada 2023 r., która wpłynęła do Sądu pierwszej instancji

22 marca 2024 r. Akta tej sprawy wraz z apelacją wpłynęły do Sądu Apelacyjnego

w Warszawie w dniu 17 maja 2024 r. Zarządzeniem z 24 maja 2024 r. wpisano

sprawę do odpowiedniego repertorium i zawiadomiono strony o toczącym się

postępowaniu. Kolejno, w dniu 23 października 2025 r. do Sądu Apelacyjnego

w Warszawie wpłynęło pismo Skarżącego z wnioskiem o podjęcie czynności

w sprawie objętej skargą. Pismem z 31 października 2025 r. Sąd Apelacyjny

w Warszawie poinformował Skarżącego, że sprawy w ww. sądzie są rozpoznawane

według kolejności wpływu i wskazanie terminu rozpoznania sprawy objętej skargą na

ówczesnym etapie nie było możliwe. W dniu 22 maja 2026 r. dokonano kontroli

formalnej apelacji i zarządzono doręczenie Skarżącym odpisu apelacji, na którą

odpowiedź wpłynęła do sądu 10 czerwca 2026 r. W dniu 25 maja 2026 r. wylosowano

sędziego referenta w sprawie objętej skargą. Natomiast zarządzeniem z 3 czerwca

2026 r. wyznaczono termin rozprawy apelacyjnej na 10 listopada 2026 r.

Powyższa sekwencja zdarzeń, przy uwzględnieniu również niewielkiej

objętości akt sprawy pierwszej instancji, które w chwili przekazania ich

do Sądu Apelacyjnego w Warszawie obejmowały zaledwie dwa tomy, uzasadnia

I NSP 296/26

5

wniosek, że postępowanie apelacyjne o sygn. VI ACa 2145/24 trwa dłużej,

niż jest to niezbędne do należytego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych

i prawnych mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a tym samym

że w postępowaniu objętym skargą nie dochowano wynikających z wyżej

powołanego orzecznictwa standardów rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej

zwłoki. W konsekwencji należy stwierdzić, że postępowanie apelacyjne, trwające

obecnie ponad dwa lata, dotknięte jest przewlekłością.

Sąd Najwyższy nie dopatrzył się przy tym w omawianym przypadku

przesłanek, które mogłyby uzasadniać zwłokę w rozpoznaniu sprawy o sygn.

VI ACa 2145/24.

Należy wyraźnie stwierdzić, że o przewlekłości postępowania nie decyduje

subiektywne przekonanie strony, lecz okoliczności obiektywne, a obowiązkiem

państwa jest zagwarantowanie, by sprawy osób podległych jego jurysdykcji

toczyły się bez zbędnej zwłoki (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z 6 stycznia 2006 r., III SPP 154/05). Obowiązkiem Państwa jest zatem zapewnienie

takiego sposobu funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, aby rozstrzygnięcie

sprawy nie trwało dłużej niż to jest konieczne (por. postanowienia Sądu Najwyższego:

z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21).

W postanowieniu z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21, Sąd Najwyższy trafnie

podkreślił, że dla strony czy też uczestnika postępowania nie ma znaczenia,

gdzie tkwi źródło przewlekłości postępowania czy w zaniedbaniach i opieszałości

sądu, przepracowaniu czy objętości referatu sędziego, czy też w zaniechaniach,

których dopuściło się państwo nie przyjmując rozwiązań zapobiegających

systemowej przewlekłości postępowań. Zła organizacja wymiaru sprawiedliwości,

brak odpowiedniego budżetu czy też zbyt duża liczba spraw przypadająca

na jednego sędziego nie powinny obciążać uczestników postępowania.

Prawem strony każdego postępowania jest bowiem zgodnie z art. 6 Konwencji

o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia

4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej

Protokołem nr 2 (Dz.U. 1993, Nr 61, poz. 284),aby odbyło się ono w rozsądnym

terminie (zob. M. Mrowicki, Przewlekłość postępowania i jej systemowy charakter

w Polsce. Glosa do wyroku ETPC z 7 lipca 2015 r., nr: 72287/10, 13927/11

i 46187/11, LEX/el. 2016, s. 7). Wystąpienie w sprawie przewlekłości postępowania

i to o charakterze znacznym nie budziło zatem żadnych wątpliwości.

I NSP 296/26

6

Konkludując, Sąd Najwyższy uznał, że w realiach analizowanej sprawy,

stosownie do art. 12 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość, istniały podstawy

do stwierdzenia przewlekłości postępowania prowadzonego przed Sądem

Apelacyjnym w Warszawie pod sygn. VI ACa 2145/24. Z analizy przebiegu

postępowania objętego skargą wynika przy tym, że dopiero wniesienie skargi

na przewlekłość skutkowało nadaniem odpowiedniego biegu temu postępowaniu.

Uwzględniając skargę, zgodnie z art. 12 ust. 4 i ust. 5 pkt 1 ustawy o skardze

na przewlekłość, sąd na żądanie skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa,

sumę pieniężną w wysokości od 2000 do 20 000 złotych. Wysokość przyznanej sumy

pieniężnej wynosi nie mniej niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego trwania

postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona

przewlekłość postępowania. Określając wymiar przyznanych Skarżącym sum

pieniężnych, Sąd Najwyższy miał na uwadze, że w badanej sprawie postępowanie

sądowe, licząc od wniesienia pozwu, trwa łącznie ponad cztery lata,

zaś postępowanie apelacyjne – ponad dwa lata. Nie ulega przy tym wątpliwości,

że w rozpoznawanym przypadku nie jest to spowodowane ani materią sprawy,

ani jej zawiłością, ani obstrukcyjnym zachowaniem Skarżących. W tych

okolicznościach Sąd Najwyższy uznał, że skoro postępowanie trwa ponad cztery lata

na rzecz Skarżących od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie

powinna zostać przyznana suma pieniężna w wysokości 2500 zł.

Sąd Najwyższy dostrzega jednocześnie narastanie systemowego problemu,

przekładającego się w oczywisty sposób na znaczne wydłużenie czasu

rozpoznawania spraw w sądach powszechnych, a polegającego

na wstrzymywaniu się przez Ministra Sprawiedliwości z ogłaszaniem nowych

obwieszczeń o wolnych stanowiskach sędziowskich, a tym samym na zablokowaniu

procesu rekrutacji sędziów w sądach powszechnych. W połączeniu z nieuniknionym

przechodzeniem sędziów w stan spoczynku – skutkuje to wzrostem liczby wakatów

w polskich sądach i narastaniem systemowych wad w sposobie jego zorganizowania,

przekładających się na przewlekłość postępowań. Prowadzi to

do bezprecedensowego obciążenia sędziów pozostających w służbie, nieuchronnie

wydłużając postępowania sądowe. Zaniechania w zapewnieniu właściwej obsady

sędziowskiej stanowią istotne źródło nadmiernej długości postępowań sądowych

w Polsce, wprost i bezpośrednio wpływając na pogłębienie problemu systemowej

przewlekłości postępowań.

I NSP 296/26

7

Z powyższych względów, Sąd Najwyższy uznał, że przyznane Skarżącym

na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość kwoty w związku

ze stwierdzeniem przewlekłości w sprawie są adekwatne do przyczyn stwierdzonej

przewlekłości. Tym samym dalej idące żądania skargi należało oddalić

jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw (zob. art. 12 ust. 1 ustawy o skardze

na przewlekłość). Jednocześnie w związku z wyznaczeniem terminu rozprawy

apelacyjnej na 10 listopada 2026 r., zbędne stało się wydawanie Sądowi

Apelacyjnemu w Warszawie stosownych zaleceń zmierzających do przyspieszenia

rozpoznania przedmiotowej sprawy.

O zwrocie opłaty od skargi Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 17 ust. 3

ustawy o skardze na przewlekłość postępowania.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

[k.b.]

[a.ł]