Sąd Najwyższy oddalił skargi na przewlekłość apelacji przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku

Pismami z 2 kwietnia 2026 r. P. N. i M. N. (dalej: „Skarżący”) wnieśli skargi na

przewlekłość postępowania sądowego, toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w

Gdańsku pod sygn. I ACa 63/25. Skarżący domagali się stwierdzenia, że w ww.

sprawie I ACa 63/25 doszło do nieuzasadnionej zwłoki. Wnieśli również o wydanie

Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku zalecenia wcześniejszego wyznaczenia terminu

rozprawy apelacyjnej. Jednocześnie Skarżący wnieśli o przyznanie na swoją rzecz

od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Gdańsku kwot po 2000 zł na rzecz

każdego z nich oraz o zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania

skargowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

I NSP 322/26

2

Skarżący w skargach podnieśli, że pozew w sprawie objętej skargami został

wniesiony 22 czerwca 2021 r. W dniu 16 listopada 2022 r. Sąd Okręgowy w B. wydał

pierwszy wyrok w sprawie. W dniu 31 stycznia 2023 r. strona przeciwna skierowała

do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku apelację, na skutek której 13 grudnia 2023 r.

został wydany wyrok uchylający wyrok sądu pierwszej instancji, znoszący

postępowanie przed Sądem Okręgowym w B. i przekazujący sprawę do ponownego

rozpoznania (sygn. akt I ACa 436/23). Postępowanie sądowe rozpoczęte na nowo

przed Sądem Okręgowym w B. zakończyło się w pierwszej instancji wyrokiem z 23

września 2024 r., w którym uwzględniono żądanie pozwu. Przeciwnik procesowy

Skarżących pismem z 13 listopada 2024 r. ponownie wniósł apelację do Sądu

Apelacyjnego w Gdańsku. Odpis tego pisma został doręczony pełnomocnikowi

Skarżących 24 marca 2025 r., który w wyznaczonym przez Sąd terminie złożył

odpowiedź na apelację. Skarżący podnieśli jednocześnie, że od ponad 12 miesięcy

Sąd Apelacyjny w Gdańsku nie podjął żadnych dalszych czynności zmierzających do

rozstrzygnięcia sprawy. Skarżący wskazali zarazem, że Sąd Apelacyjny w Gdańsku

wyznaczył termin rozprawy apelacyjnej na 7 marca 2028 r. Zdaniem Skarżących,

wyznaczenie tak odległego terminu stanowi rażącą przewlekłość postępowania i

będzie oznaczało dla nich ponad trzyletnie oczekiwanie na rozstrzygnięcie

postępowania odwoławczego.

Prezes Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w odpowiedzi na skargi zgłosił swój

udział w sprawie i wniósł o ich oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze

na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym

bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: ustawa

o skardze na przewlekłość), strona może wnieść skargę o stwierdzenie,

że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa

do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie

zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa

dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych

I NSP 322/26

3

albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej

wykonania orzeczenia sądowego.

Ustawodawca w ustawie o skardze na przewlekłość nie określił wyraźnie,

jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną

zwłokę. Niemniej w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko,

że przewlekłość jest pojęciem odnoszącym się do konkretnego zdarzenia,

które po wnikliwej analizie należałoby uznać za nadmiernie rozciągnięte w czasie

i niezasadnie przedłużające się (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego

z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21).

Poddając analizie przebieg spornego postępowania apelacyjnego

I ACa 63/25 toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku, należy stwierdzić,

że podniesiony w skargach zarzut przewlekłości tego postępowania sądowego

nie jest na obecnym etapie uzasadniony.

Ocena, czy w konkretnej sprawie doszło do przewlekłości postępowania,

nie powinna ograniczać się wyłącznie do upływu czasu i subiektywnych odczuć

skarżącego, lecz powinna być wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu

niezbędnego do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami,

przewidującymi zachowanie określonych procedur. Sama długotrwałość

postępowania nie oznacza, że doszło do przewlekłości postępowania. Zachodzi ona,

gdy postępowanie jest długotrwałe, prowadzone rozwlekle i trwa ponad konieczność

wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych do rozstrzygnięcia,

będących w związku przyczynowym z działaniem lub bezczynnością sądu.

W związku z tym, aby rozstrzygnąć, czy zwłoka w dokonaniu czynności

jest nieuzasadniona, należy rozważyć nie tylko okres zaniechania jej dokonania,

ale także konkretne realia sprawy i jej kontekst sytuacyjny. Czas trwania

postępowania wyznaczany jest nie tylko poprzez czynności sądu, ale także

przez aktywność stron (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 18 kwietnia 2023 r.,

I NSP 23/23; 25 listopada 2020 r., I NSP 163/20; 25 maja 2023 r., I NSP 82/23).

Oceniając czy w danej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością

postępowania, należy zatem brać pod uwagę kryteria określone w art. 2 ust. 2

tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło

do przewlekłości postępowania, konieczna staje się w szczególności ocena

terminowości i prawidłowości czynności podjętych przez sąd w celu wydania

rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie, a także uwzględnienie

I NSP 322/26

4

łącznego dotychczasowego czasu postępowania, od jego wszczęcia do chwili

rozpoznania skargi, charakteru sprawy, stopnia faktycznej i prawnej jej zawiłości,

znaczenia dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień

oraz zachowania się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość

postępowania.

Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa

Europejski Trybunał Praw Człowieka, wskazując, że przy ocenie, czy przewlekłość

postępowania jest nieuzasadniona, powinna następować w świetle szczególnych

warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak skomplikowanie

(stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę

oraz znaczenia materii objętej skargą (zob. wyroki ETPC z: 21 września 2000 r.,

skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce; 4 kwietnia 2000 r.,

skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce; 26 października 2000 r.,

skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce; 26 lipca 2001 r.,

skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce; 14 stycznia 2003 r.,

skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. też M.A. Nowicki,

Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I - Prawo do rzetelnego

procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo

tego Trybunału).

Powyższe oznacza, że standard ochrony prawa do rozpatrzenia sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki ma charakter zindywidualizowany (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego z: 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; 6 maja 2020 r., I NSP 34/20;

10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; 28 września 2021 r., I NSP 145/21; 14 września

2022 r., I NSP 251/22). Co do zasady więc przewlekłość jest pojęciem względnym

i zawsze musi być odnoszona do konkretnych realiów sprawy i przyjętego trybu

postępowania. Należy także nadmienić, że jedynie nadmierne odstępstwa od czasu

koniecznego do wykonania określonych czynności sądowych, prac i procedur mogą

być uznawane za tworzące stan nieuzasadnionej zwłoki (zob. m.in. postanowienia

Sądu Najwyższego z: 13 lipca 2017 r., III SPP 33/17; 21 kwietnia 2021 r.,

I NSP 20/21).

Analizując akta sprawy objętej niniejszymi skargami, Sąd Najwyższy

nie dostrzegł, by na jakimkolwiek dotychczasowym etapie spornego postępowania

o sygn. I ACa 63/25 dłuższe odstępy między kolejnymi czynnościami nie miały

swojego uzasadnienia procesowego, czy też wiązały się z nadmierną bezczynnością

I NSP 322/26

5

Sądu Apelacyjnego w Gdańsku. Należy mieć na uwadze, że postępowanie o sygn.

I ACa 63/25 zostało zainicjowane apelacją od wyroku Sądu Okręgowego w B. z 23

września 2024 r., wniesioną przez przeciwnika procesowego Skarżących, która

wpłynęła do tego sądu 19 listopada 2024 r. Akta sprawy wraz z apelacją zostały

przekazane do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku 13 stycznia 2025 r. Tego samego

dnia sprawa została zarejestrowana w Sądzie Apelacyjnym w Gdańsku w systemie

SLPS i wylosowano sędziego referenta. Zarządzeniem z 16 stycznia 2025 r. sprawę

wpisano do repertorium ACa. W dniu 18 marca 2025 r. dokonano kontroli formalnej

apelacji i wydano zarządzenie o doręczeniu odpisu tego pisma pełnomocnikowi

Skarżących oraz o zawiadomieniu stron o składzie sądu wyznaczonym do

rozpoznania sprawy apelacyjnej objętej skargą. Odpowiedź na apelację wpłynęła do

Sądu Apelacyjnego w Gdańsku 4 kwietnia 2025 r. Natomiast zarządzeniem z 18

marca 2026 r. wyznaczono termin rozprawy apelacyjnej na 7 marca 2028 r.

Przedstawiony powyżej przebieg spornego postępowania apelacyjnego

na obecnym etapie nie daje wystarczających podstaw do przypisania Sądowi

Apelacyjnemu w Gdańsku nieuzasadnionej zwłoki w rozpoznaniu sprawy objętej

skargami, zwłaszcza jeśli uwzględni się czas trwania analizowanej sprawy,

zainicjowanej apelacją.

Wprawdzie nie mogło umknąć uwadze Sądu Najwyższego, iż wyznaczony

termin zdalnej rozprawy apelacyjnej tj. 7 marca 2028 r. jest odległy. Jednak należy

raz jeszcze zwrócić uwagę, iż stosownie do art. 2 ust. 2 ustawy o skardze

na przewlekłość, sąd dokonując oceny czy w sprawie doszło do przewlekłości

postępowania, uwzględnia łączny dotychczasowy czas postępowania ale wyłącznie

do chwili rozpoznania skargi. Zatem okres oczekiwania na rozprawę biegnący

już po dniu wydania orzeczenia w niniejszej sprawie nie może być brany pod uwagę

przy ocenie przewlekłości w przedmiotowej sprawie

Sąd Najwyższy zwraca równocześnie uwagę, że odległe wyznaczenie

rozprawy apelacyjnej może w przyszłości uzasadniać zarzut rozpoznania sprawy

objętej skargami z naruszeniem prawa stron do rozpoznania sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli oczekiwanie na tak długi termin rozprawy

apelacyjnej nie będzie usprawiedliwione obiektywnymi czynnikami oraz czasem

niezbędnym do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami,

przewidującymi zachowanie określonych procedur. Kwestia ta jednak wykracza

poza ramy obecnego postępowania.

I NSP 322/26

6

Na obecnym etapie brak jest podstaw do stwierdzenia, że sporne

postępowanie apelacyjne toczy się dłużej, niż to jest konieczne dla prawidłowego

wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne

dla rozstrzygnięcia sprawy.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy oddalił skargi, na podstawie art. 12 ust. 1

ustawy o skardze na przewlekłość.

[k.b.]

[a.ł]