Apelacja czeka na termin ponad 23 miesiące. SN uznał przewlekłość, 5 tys. zł dla spółki

Pismem z dnia 23 lipca 2025 r. P. spółka komandytowa z siedzibą w P.

(dalej: „Skarżąca”) złożyła skargę na przewlekłość postępowania toczącego się

przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach pod sygn. V AGa 83/24. Skarżąca

wniosła o:

1) stwierdzenie, że w postępowaniu prowadzonym przed Sądem Apelacyjnym

w Katowicach V Wydział Cywilny, sygn. V AGa 83/24 nastąpiła przewlekłość

postępowania;

2) zobowiązanie Sądu Apelacyjnego w Katowicach do podjęcia decyzji co do

dalszego biegu sprawy oraz podjęcia ewentualnych czynności z tym związanych w

terminie miesiąca od rozpatrzenia niniejszej skargi;

3) przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego kwoty 5.000 zł;

4) zasądzenie od Skarbu Państwa – Sąd Apelacyjny w Katowicach kosztów

postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że w dniu 16 czerwca 2023 r. złożono

do Sądu apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 8 lutego 2023

r. w sprawie o sygn. XIII GC 98/21. Odpis odpowiedzi strony powodowej

na apelację doręczono dopiero 7 lutego 2025 r., tj. po dwóch latach. Od tamtej pory

w sprawie nie zostały podjęte żadne czynności. Tym samym zasadnym jest

uznanie, iż w przedmiotowej sprawie opieszałość w podejmowaniu czynności

rozpoczęła się już od momentu wszczęcia postępowania

I NSP 377/25

3

Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach pismem z dnia 20 października

2025 r. zgłosił swój udział w sprawie i wniósł o oddalenie skargi, przedstawił

okoliczności prowadzonego postępowania sądowego, którego dotyczy

przedmiotowa skarga na przewlekłość. Prezes wskazał, iż rozpoznawana sprawa

nie należy do kategorii spraw, które z woli ustawodawcy powinny być

rozpoznawane poza kolejnością, zaś w obecnej sytuacji kadrowej wydziału, przy

uwzględnieniu tendencji wzrostowej wpływu spraw, nie jest możliwe rozpoznawanie

apelacji w terminach zadowalających strony. Wzrost wpływu spraw i narastająca

zaległość spowodowały, że przy obecnym stanie kadrowym sędziowie nie są w

stanie doprowadzić do likwidacji zaległości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na

naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora

i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t. j. Dz.U. 2023, poz. 1725;

dalej – ustawa lub ustawa o skardze na przewlekłość), strona może wnieść skargę

o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie

jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie

zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa

dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i

prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej

dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Artykuł 2 ust. 2 ustawy o skardze na

przewlekłość postępowania doprecyzowuje, że przy badaniu tego, czy w sprawie

doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość

i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia

kończącego postępowanie w sprawie.

Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wyraźnie, jaki okres

oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

Judykatura Sądu Najwyższego stoi na stanowisku, że o przewlekłości

postępowania apelacyjnego można mówić z reguły w przypadku bezczynności

I NSP 377/25

4

sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która

trwa co najmniej 12 miesięcy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12

maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca 2006 r.,

III SPP 13/06; z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z

19 października 2017 r., III SPP 42/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18, z 22

stycznia 2019 r., I NSP 71/18, z 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19; z 28 września

2021 r., I NSP 145/21).

Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie co do

zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże. Sąd Najwyższy zwracał

jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie okresu 12 miesięcy

trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie stanu przewlekłości, bez

względu na okoliczności danej sprawy, a oceniając czy w danej sprawie mamy do

czynienia z przewlekłością postępowania należy brać pod uwagę kryteria określone

w art. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do

przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i

prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia

kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11

lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I

NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21).

Powyższe oznacza, że przewlekłość postępowania nie ocenia się w sposób

mechaniczny, lecz w każdej sprawie indywidualnie (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10

listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21).

Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa ETPC

który ocenia, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle

szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak

skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów

prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (wyroki ETPC: z 21

września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce; z 4

kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce; z 26

października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce; z

26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce; z 14

I NSP 377/25

5

stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. też

M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I - Prawo

do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam

orzecznictwo tego Trybunału, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca

2019 r., I NSP 48/19; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). Utrwalone orzecznictwo

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka uznaje przy tym, że sprawa jest

prowadzona przewlekle, jeżeli trwa dłużej niż trzy lata w pierwszej instancji (zob. np.

wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 10 lipca 1984 r. w sprawie

Guincho przeciwko Portugalii, nr 8990/80), a w dwóch instancjach powyżej pięciu

lat (zob. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 7 lutego 2006 r. sprawie

Donnadieu przeciwko Francji, nr 19249/02). Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z

faz postępowania jest dopuszczalne, pod warunkiem, że łączny czas trwania

postępowania nie jest nadmiernie długi (wyrok Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka z 8 grudnia 1983 r. w sprawie Pretto i inni v. Włochy; skarga nr 7984/77,

zob. też postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r., I NSP 294/22; z 10

maja 2023 r., I NSP 35/23).

Przyjmując powyższy pogląd za własny, Sąd Najwyższy w składzie

orzekającym w niniejszej sprawie stwierdza, że całościowa ocena analizowanego

postępowania pozwala na przyjęcie, że jest ono prowadzone przewlekle.

W realiach niniejszej sprawy wskazać należy, iż sprawa została zainicjowana

pozwem z dnia 13 maja 2020 r. W dniu 8 lutego 2023 r. zapadł wyrok przed Sądem

pierwszej instancji. Wpływ apelacji do Sądu Apelacyjnego w Katowicach

odnotowano 13 lutego 2024 r. Odpis apelacji wysłano stronie przeciwnej 7 maja

2024 r. Sprawa obecnie oczekuje na wyznaczenie posiedzenia. Odpowiedź

na apelację złożono 7 lutego 2025 r.

Odnosząc powyższe do zarzutów skarżącej dot. przewlekłości postępowania

w niniejszej sprawie, podkreślenia wymaga, że dla stwierdzenia czy w sprawie

doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość

i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu przeprowadzenia i

zakończenia sprawy, uwzględniając jej charakter, stopień faktycznej i prawnej

zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej

zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła

I NSP 377/25

6

przewlekłość postępowania. Ustalenie zaistnienia przewlekłości postępowania nie

jest zależne jedynie od upływu czasu i subiektywnych odczuć skarżącej, a jest

wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego do podejmowania

działań zgodnych z obowiązującymi przepisami przewidującymi prowadzenie

określonych procedur.

Powyższe ustalenia przesądzają o zasadności skargi i skutkują przyjęciem,

że w zaskarżonym postępowaniu zaszła przewlekłość procedowania.

Postępowanie apelacyjne trwa ponad 23 miesiące (od 13 lutego 2024. r.

do chwili obecnej).

Uwypuklenia wymaga również, iż w orzecznictwie Sądu Najwyższego

wskazuje się, że znaczny wpływ spraw i obciążenie sędziów pracą pozostają bez

wpływu na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie, w której wniesiono

skargę (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06).

Obciążenie pracą, liczba spraw oraz stan kadry orzeczniczej co najwyżej prowadzić

mogą do stwierdzenia, że przewlekłość postępowania w konkretnej sprawie nie jest

wynikiem zaniedbań, czy też uchybień ze strony sądu. Jednakże to na Państwie

spoczywa obowiązek zorganizowania warunków należytego sprawowania władzy

jurysdykcyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r., III SPP

10/06; postanowienie Sądu Najwyższego z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22).

Zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania na

żądanie skarżącego lub z urzędu sąd zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający

sprawę co do istoty albo przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego

postępowanie przygotowawcze odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie,

chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście zbędne. Zalecenia nie mogą wkraczać w

zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy. W okolicznościach badanej sprawy, Sąd

Najwyższy za zasadne uznał zalecenie Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach

wyznaczenie terminu posiedzenia apelacyjnego w sprawie nie później niż w

terminie jednego miesiąca od dnia doręczenia Prezesowi Sądu Apelacyjnego

odpisu niniejszego postanowienia, mając na uwadze, że sprawa nie należy

do szczególnie skomplikowanych.

Uwzględniając skargę, wobec sformułowania przez skarżącej stosownego

żądania, Sąd Najwyższy miał obowiązek przyznać od Skarbu Państwa sumę

I NSP 377/25

7

pieniężną, o której mowa w art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość.

Z uwagi na powyższe, skoro postępowanie sądowe w niniejszej sprawie rozpoczęło

się w maju 2020 r. i trwa nadal, Sąd Najwyższy przyznał skarżącej sumę pieniężną

w wysokości 5.000 zł za okres od 13 maja 2020 r. do 20 stycznia 2026 r.

Ponadto nakazano zwrócić Skarżącej kwotę 200 złotych uiszczoną na dobro

Skarbu Państwa – Sądu Najwyższego tytułem opłaty od skargi oraz przyznano

od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Katowicach na rzecz Skarżącej kwotę

240 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia

pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia z

uzasadnieniem Skarbowi Państwa – Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach do dnia

zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu

skargowym.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

postanowienia.

Paweł Księżak Oktawian Nawrot Mirosław Sadowski

[r.g.]