- Sygnatura akt
- I NSP 389/26
- Sąd
- Sąd Najwyższy
- Wydział
- Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Wydział I
- Rodzaj
- Postanowienie
- Data orzeczenia
- 8 września 2026 r.
- Rozstrzygnięcie
- Skarga oddalona
- Żądanie pozwu
- 20 000 zł
- W serwisie od
Zestawienie z tego dnia- Kategorie
- Sąd Najwyższy
Partia dostanie 2000 zł za przewlekłość apelacji, resztę z 20 tys. zł sąd oddalił
Apelacja w tej sprawie wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w Warszawie 6 grudnia 2023 r., a termin posiedzenia wyznaczono dopiero na 28 października 2026 r. Prezes Sądu tłumaczył opóźnienia wpływem spraw frankowych.
- Rozstrzygnięcie
- Skarga oddalona
- Żądanie pozwu
- 20 000 zł
- Sąd
- Sąd Najwyższy, Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Wydział I
- Sygnatura
- I NSP 389/26
Dla firm: Sąd Najwyższy ocenia przewlekłość także przez pryzmat znaczenia sprawy dla strony, a nie tylko długości postępowania. Sprawy dotyczące finansowania partii politycznych mają w tej ocenie szczególną wagę.
Sąd Najwyższy ustalił, że na dzień rozpatrywania przezeń skargi postępowanie przed Sądem Apelacyjnym trwa od 6 grudnia 2023 r., tj. ponad 33 miesiące.
Treść orzeczenia około 17 minut czytania
I NSP 389/26
POSTANOWIENIE
Dnia 8 września 2026 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Joanna Lemańska (przewodniczący)
SSN Grzegorz Pastuszko (sprawozdawca)
SSN Paweł Wojciechowski
w sprawie ze skargi partii politycznej N. (poprzednio K.)
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn.
V ACa 2794/23,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej
i Spraw Publicznych w dniu 8 września 2026 r.:
1. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym
w Warszawie w sprawie o sygn. V ACa 2794/23 nastąpiła
przewlekłość postępowania;
2. przyznaje partii politycznej N. od Skarbu Państwa – Sądu
Apelacyjnego w Warszawie sumę pieniężną w wysokości 2000
(dwa tysiące) złotych za okres od 24 lutego 2022 r. do 8 września
2026 r.;
3. oddala skargę w pozostałym zakresie;
4. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w
Warszawie na rzecz partii politycznej N. kwotę 240 (dwieście
czterdzieści) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie
w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie
tygodnia od dnia jego doręczenia Skarbowi Państwa – Sądowi
Apelacyjnemu w Warszawie do dnia zapłaty tytułem zwrotu
kosztów zastępstwa procesowego;
I NSP 389/26
2
5. nakazuje zwrócić ze Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Warszawie na rzecz partii politycznej N. kwotę 200 (dwieście)
złotych uiszczoną tytułem opłaty od skargi.
Grzegorz Pastuszko
Joanna Lemańska
Paweł Wojciechowski
[D.Z.]
Uzasadnienie
Dnia 15 lipca 2026 r. partia polityczna N. (poprzednio K.) (dalej: „skarżąca”),
reprezentowana
przez
profesjonalnego
pełnomocnika,
wniosła
do Sądu Najwyższego za pośrednictwem Sądu Apelacyjnego w Warszawie skargę
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym
bez nieuzasadnionej zwłoki w sprawie V ACa 2794/23, toczącej się przed tym Sądem.
Pismem z 21 lipca 2026 r. (data prezentaty Sądu Najwyższego) Sąd Apelacyjny
w Warszawie przedstawił ww. skargę Sądowi Najwyższemu.
W przedmiotowej skardze skarżąca wniosła o:
1. stwierdzenie, że w postępowaniu przez Sądem Apelacyjnym w sprawie
V ACa 2794/23 nastąpiła przewlekłość postępowania;
2. przyznanie skarżącej od Skarbu Państwa sumy pieniężnej w wysokości
20 000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę spowodowaną
naruszeniem prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie;
3. zobowiązanie Sądu Apelacyjnego w Warszawie do wyznaczenia
terminu rozprawy apelacyjnej w terminie nie dłuższym niż 3 miesiące od dnia
wydania postanowienia w przedmiocie niniejszej skargi;
4. zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącej kosztów
postępowania z niniejszej skargi według norm przepisanych.
Uzasadniając wniesioną skargę, pełnomocnik skarżącej wskazał,
że w sprawie tej apelacja pozwanego wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w Warszawie
6 grudnia 2023 r. Od tego czasu, tj. przez okres ponad dwóch lat i siedmiu miesięcy
I NSP 389/26
3
(do dnia sporządzenia niniejszej skargi – 14 lipca 2026 r.), Sąd Apelacyjny
w Warszawie nie wyznaczył żadnego terminu rozprawy apelacyjnej.
Sprawa nie została skierowana na wokandę, nie podjęto wobec stron żadnych
czynności informacyjnych ani organizacyjnych zmierzających do jej rozpoznania.
Skarżąca podkreśliła, że jako powódka pozostaje w całkowitej niepewności
co do dalszego biegu postępowania.
Następnie skarżąca podniosła, że według informacji uzyskanych z samego
Sądu Apelacyjnego w Warszawie (m.in. z komunikatów prasowych, odpowiedzi
na zapytania oraz danych statystycznych prezentowanych przez Rzecznika
Prasowego Sądu), standardowy czas oczekiwania na rozprawę apelacyjną
przed tym Sądem wynosi obecnie około 2-2,5 roku od daty wpływu apelacji.
Przesądza to – jak zaznaczyła – o tym, że w niniejszej sprawie termin ten został już
znacząco przekroczony (o co najmniej kilka miesięcy), a mimo to termin rozprawy
nadal nie został wyznaczony i stanowi ewidentny przejaw bezczynności organu
orzekającego.
Dalej wskazała, że sprawa nie należy do kategorii spraw szczególnie
skomplikowanych pod względem faktycznym lub prawnym, podkreślając,
że jest to typowe postępowanie cywilne z zakresu roszczeń finansowych
lub statutowych (tu: ustawowych) partii politycznej wobec organu administracji
rządowej, które nie wymagało przeprowadzenia obszernego postępowania
dowodowego, opinii biegłych czy rozstrzygania złożonych kwestii prawnych
wykraczających poza standardowe ramy apelacji cywilnej.
Uzasadniając podstawę skargi, skarżąca wskazała na przysługujące jej prawo
do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie, które stanowi jedno
z fundamentalnych praw człowieka i obywatela, gwarantowanych na poziomie
konstytucyjnym, konwencyjnym oraz unijnym.
Skarżąca, odwołując się do kryteriów wypracowanych w orzecznictwie ETPCz
służących ocenie, czy w konkretnej sprawie doszło do naruszenia prawa
do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie, wskazała, że ich zastosowanie
do okoliczności jej sprawy prowadzi do jednoznacznego wniosku o wystąpieniu
przewlekłości postępowania.
W tym kontekście podała, że w zakresie:
1. złożoności sprawy – niska/średnia. Sprawa dotyczy roszczeń partii
politycznej wobec Skarbu Państwa – Ministra Finansów (jedna, kwartalna rata
I NSP 389/26
4
subwencji budżetowej). Jest to standardowa sprawa cywilna, która po wniesieniu
apelacji powinna zostać szybko skierowana do rozpoznania na rozprawie
i rozpoznana jedynie „z dokumentów”. Brak zatem jakichkolwiek dowodów na to,
że przedmiotowa sprawa wymagała szczególnych, czasochłonnych czynności
przygotowawczych;
2. zachowania stron – skarżąca nie przyczyniła się w żaden sposób
do opóźnienia rozpoznania apelacji pozwanej; nie składała wniosków o odroczenie,
nie wnosiła o przeprowadzenie dodatkowych dowodów lub nawet żadnych pism
procesowych. Oczekuje jedynie na wyznaczenie terminu rozprawy w postępowaniu
zainicjowanym apelacją, strony przeciwnej;
3. zachowania organu – rażąca bezczynność Sądu Apelacyjnego
w Warszawie. Przez ponad 31 miesięcy od wpływu apelacji (6 grudnia 2023 r.)
nie wyznaczono terminu rozprawy, nie przeprowadzono żadnej znaczącej czynności
procesowej. Nawet przy uwzględnieniu znacznego obciążenia Sądu Apelacyjnego
w Warszawie sprawami tzw. frankowymi (co jest faktem powszechnie znanym
i potwierdzonym w komunikatach Sądu), nie może to usprawiedliwiać całkowitej
bezczynności w innych sprawach cywilnych. Państwo ma konstytucyjny obowiązek
zapewnienia odpowiedniej organizacji wymiaru sprawiedliwości, w tym racjonalnego
zarządzania wokandami, priorytetyzacji spraw lub zwiększenia efektywności pracy
sędziów i personelu pomocniczego;
4. znaczenie sprawy dla skarżącej – wysokie i szczególne. Dla partii
politycznej jako podmiotu realizującego konstytucyjną wolność zrzeszania się
w partiach politycznych (art. 11 Konstytucji RP), prawomocne rozstrzygnięcie
w sprawie przeciwko Skarbowi Państwa ma fundamentalne znaczenie dla jej sytuacji
majątkowej, możliwości prowadzenia statutowej działalności politycznej, edukacyjnej
i społecznej, pozyskiwania środków finansowych na kampanie wyborcze
oraz utrzymania wiarygodności wobec wyborców i opinii publicznej.
Przedłużająca się niepewność prawna wywołuje realną krzywdę w postaci
chronicznego stresu organizacyjnego, zakłócenia procesów decyzyjnych,
potencjalnych strat finansowych oraz negatywnego wpływu na wizerunek partii
jako podmiotu zdolnego do skutecznego dochodzenia swoich praw przed organami
państwa.
Uzasadniając żądanie przyznania kwoty 20 000 zł, skarżąca argumentowała
to wyjątkowo długim okresem całkowitej bezczynności Sądu (ponad 31 miesięcy
I NSP 389/26
5
bez terminu); przekroczenie nawet deklarowanego przez Sąd Apelacyjny
standardowego czasu oczekiwania; szczególnym znaczeniem sprawy dla partii
politycznej realizującej konstytucyjne wolności publiczne; brakiem jakichkolwiek
usprawiedliwień ze strony organu; koniecznością silnego oddziaływania na organy
wymiaru sprawiedliwości w celu zapobieżenia podobnym naruszeniom w przyszłości.
Skarżąca zaznaczyła, że żądana kwota jest w pełni uzasadniona i stanowi
adekwatną rekompensatę doznanej krzywdy. Podkreśliła przy tym, że w I Instancji
wygrała ponad milion złotych.
W ramach podsumowania skarżąca wskazała, że w świetle powyższego,
w postępowaniu o sygn. V ACa 2794/23 przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie,
doszło do rażącego naruszenia jej prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym
terminie, gwarantowanego przez Konstytucję RP, Europejską Konwencję Praw
Człowieka oraz Kartę Praw Podstawowych UE. Zauważyła też, że całkowita
bezczynność Sądu Apelacyjnego przez ponad 2,5 roku, pomimo deklarowanego
standardowego czasu oczekiwania na poziomie 2-2,5 roku, nie znajduje żadnego
usprawiedliwienia i wymaga stanowczego stwierdzenia przez Sąd Najwyższy –
by skarżąca nie ponosiła dalszych, bardzo wysokich strat finansowych.
W piśmie z 1 września 2026 r. (data prezentaty Sądu Najwyższego),
stanowiącym odpowiedź na skargę, Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie zgłosił
swój udział w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.
W stanowisku, jakie zaprezentował, w pierwszej kolejności przedstawił
przebieg czynności w sprawie, podnosząc, że sprawa została zainicjowana apelacją
pozwanego złożoną od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 4 października
2023 r. Akta sprawy przedstawiono Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie 6 grudnia
2023 r. Niezwłocznie dokonano rejestracji sprawy, losowania sędziego referenta
przy pomocy SLPS. Wydano zarządzenie o zawiadomieniu uczestników
postępowania o składzie wyznaczonym do rozpoznania sprawy i akta skierowano
do referendarza sądowego celem podjęcia czynności związanych z nadaniem biegu
apelacji. Zarządzenie zostało wykonane 14 kwietnia 2025 r. i 12 sierpnia 2025 r.
Doręczono pełnomocnikowi powoda odpis apelacji i zakwalifikowano sprawę
na podstawie § 79 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 18 czerwca
2019 r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. 2021, poz. 2046,
dalej: „Regulamin”) do kategorii spraw do rozpoznania według kolejności wpływu
do danego referatu. W dniu 20 lipca 2026 r. przy pomocy SLPS przydzielono
I NSP 389/26
6
pozostałych 2 sędziów do składu rozpoznającego sprawę. Wysłano do uczestników
postępowania zawiadomienie o składzie wyznaczonym do rozpoznania sprawy.
Zdaniem Prezesa Sądu, z tych przyczyn skarga nie zasługuje
na uwzględnienie.
W dalszej części swojego stanowiska Prezes Sądu odniósł się kwestii
zawiązanych z długością toczącego się postępowania i okresu oczekiwania
na termin rozprawy. Zaznaczył również, że każda sprawa wymaga indywidualnej
oceny przez sąd. Nawiązał przy tym do wynikającej z § 79 ust. 1 Regulamin zasady
rozpoznawania spraw zgodnie z kolejnością wpływu, poza sprawami pilnymi,
do których sprawa skarżącej nie należy.
Prezes Sądu zwrócił uwagę na wpływ ogromnej liczby spraw, których źródłem
jest umowa kredytu waloryzowanego walutą obcą i przyznał, że temu nagłemu
i nieprzewidywalnemu wpływowi nie podołałby żaden najlepiej nawet zorganizowany
sąd, wskazując przy tym na podejmowane przez kierownictwo Sądu Apelacyjnego
działania zmierzające do zapobiegania przewlekłości postępowania.
Wreszcie Prezes Sądu, oceniając, że skarga skarżącej jest niezasadna,
stwierdził, że brak jest podstaw do przyznania jej żądanej sumy pieniężnej od Skarbu
Państwa, ocenił także, że takie żądanie nie zostało uprawdopodobnione,
ani tym bardziej udowodnione.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora
i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023,
poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość”), strona może wnieść skargę
o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie
jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie
zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa
dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych
i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej
lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.
I NSP 389/26
7
Ustawodawca w ustawie o skardze na przewlekłość nie określił wyraźnie,
jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną
zwłokę. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się wszelako pogląd,
że przewlekłość jest pojęciem odnoszącym się do konkretnego zdarzenia,
które po wnikliwej analizie należałoby uznać za nadmiernie rozciągnięte w czasie
i niezasadnie przedłużające się (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z:
21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21; 15 listopada 2022 r., I NSP 322/22).
Ocena, czy w konkretnej sprawie doszło do przewlekłości postępowania,
powinna być wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego
do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami,
przy uwzględnieniu zachowania określonych procedur. Oczywiście przy ustalaniu,
czy postępowanie miało charakter przewlekły, należy odwołać się do kryteriów
sformułowanych w art. 2 ust. 2 tej ustawy. Zgodnie z nimi, dla stwierdzenia,
czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, trzeba zwłaszcza ocenić
terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania
rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie, a także uwzględnić łączny
dotychczasowy czas postępowania, od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi,
charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony,
która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,
a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.
Wskazane przez ustawę przesłanki korespondują z przesłankami
sformułowanymi przez Europejski Trybunał Praw Człowieka (dalej: „Trybunał”)
w jego orzecznictwie. Zgodnie z nimi, oceniając czy w sprawie doszło
do przewlekłości postępowania, sąd obok czasu trwania postępowania obowiązany
jest wziąć pod uwagę szczególne warunki sprawy, w szczególności stopień
jej złożoności, a także zachowanie stron i organów prowadzących sprawę
oraz znaczenie materii objętej skargą (zob. wyroki Trybunału z: 21 września 2000 r.
w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce, skarga nr 33082/96; 4 kwietnia 2000 r.
w sprawie Dewicka przeciwko Polsce skarga nr 38670/97; 26 października 2000 r.
w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce skarga nr 25693/94; 26 lipca 2001 r. w sprawie
Jedamski przeciwko Polsce, skarga nr 29691/96; 14 stycznia 2003 r. w sprawie
W.M. przeciwko Polsce, skarga nr 39505/98; zob. też M.A. Nowicki, Europejski
Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego procesu
sądowego, Kraków 2001 s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału).
I NSP 389/26
8
Powyższe oznacza, że standard ochrony prawa do rozpoznania sprawy
bez nieuzasadnionej zwłoki ma charakter zindywidualizowany (zob. postanowienia
Sądu Najwyższego z: 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; 6 maja 2020 r., I NSP 34/20;
10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; 28 września 2021 r., I NSP 145/21; 14 września
2022 r., I NSP 251/22; 15 listopada 2022 r., I NSP 322/22). Co do zasady
przewlekłość zawsze musi być odnoszona do konkretnych realiów sprawy
i przyjętego trybu postępowania.
Sąd Najwyższy ustalił, że na dzień rozpatrywania przezeń skargi
postępowanie przed Sądem Apelacyjnym trwa od 6 grudnia 2023 r.,
tj. ponad 33 miesiące.
Ponadto Sąd Najwyższy w oparciu o akta sprawy stwierdził, że w dniu
6 grudnia 2023 r. Sąd Okręgowy w Warszawie przedstawił Sądowi Apelacyjnemu
w Warszawie akta sprawy wraz z apelacją pozwanego; zarządzeniem z tego samego
dnia Sąd Apelacyjny w Warszawie wpisał sprawę do repertorium ACa 2794/23
i został wylosowany sędzia sprawozdawca. Pismem z 6 lutego 2025 r. z Okręgowej
Rady Adwokackiej poinformowano Prezesa Sądu Apelacyjnego o zawieszeniu
w czynnościach pełnomocnika powódki od 3 stycznia 2025 r. W dniach 14 kwietnia
2025 r. i 12 sierpnia 2025 r. przeprowadzono kontrolę formalną apelacji, zarządzono
zweryfikowanie czy pełnomocnik powódki nadal pozostaje zawieszony
w wykonywaniu czynności zawodowych. W dniu 12 sierpnia 2025 r. ustalono,
że pełnomocnik powódki wykonuje czynności zawodowe od 19 lutego 2025 r.
Tego samego dnia zarządzono doręczenia odpisu apelacji pełnomocnikowi powódki
oraz zawiadomiono pełnomocników stron o wyznaczeniu sędziego do rozpoznania
sprawy. W dniu 20 lipca 2026 r. dolosowano dwóch pozostałych sędziów
do rozpoznania przedmiotowej sprawy, wyznaczono na 28 października 2026 r.
termin posiedzenia niejawnego w celu rozpoznania apelacji oraz zarządzono
zawiadomienie pełnomocników stron o składzie w jakim sprawa zostanie rozpoznana.
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy uznaje, że zarówno charakter
sprawy, jak i jej znaczenie dla strony przemawiały za sprawnym prowadzeniem
postępowania oraz podejmowaniem poszczególnych czynności procesowych
bez nieuzasadnionej zwłoki. Do takiej oceny skłania fakt, że sprawa dotyczy
wstrzymania finansowania wypłaty raty subwencji dla partii politycznej (płatnej
do końca stycznia 2019 r.), zaś wydane w niej rozstrzygnięcie będzie rzutować
na możliwość realizowania przez skarżącą funkcji ustrojowej wynikającej z art. 11
I NSP 389/26
9
Konstytucji RP, a polegającej na wpływaniu, za pomocą demokratycznych metod,
na kształtowanie polityki państwa. Nie ulega przecież wątpliwości, że kwestia
finansowania partii politycznej, w tym zwłaszcza partii opozycyjnej,
pozostaje w bezpośrednim związku z wypełnianiem tej funkcji. Partia pozbawiona
finansowania publicznego lub mająca ograniczony dostęp do środków finansowych
może w istotnym stopniu utracić możliwość realizacji swojej działalności statutowej,
utrzymywania istniejących struktur oraz ich dalszego rozwoju, a także aktywnego
udziału w debacie publicznej, w szczególności w okresach poprzedzających wybory
i w trakcie kampanii wyborczych. W konsekwencji może to prowadzić do osłabienia
jej pozycji politycznej, wyeliminowania zdolności do skutecznego konkurowania
z innymi ugrupowaniami, utrzymania dotychczasowego poparcia, zmniejszenia
szans skutecznego ubiegania się o uzyskanie bądź utrzymanie udziału we władzy,
czy nawet zagrożenia jej dalszego funkcjonowania. Jest wobec tego rzeczą
oczywistą, że sprawne rozpoznanie sprawy, w której przedmiotem oceny pozostaje
tego rodzaju zagadnienie, nabiera szczególnego znaczenia nie tylko z perspektywy
interesu samej skarżącej, lecz również z punktu widzenia prawidłowego
funkcjonowania mechanizmów demokratycznego państwa prawnego. Sąd właściwy
do rozstrzygnięcia sporu powinien zatem uwzględniać tę szerszą perspektywę
ustrojową, mając przy tym świadomość, że nieuzasadniona zwłoka w podejmowaniu
czynności procesowych jest nie do pogodzenia z wartościami o szczególnej
doniosłości konstytucyjnej, takimi m. in. jak pluralizm polityczny, wolność działalności
partii politycznych, równość partii politycznych, demokratyczne mechanizmy
kształtowania polityki państwa, ochrona konkurencji politycznej, w tym ugrupowań
opozycyjnych, czy wreszcie demokratyczny charakter państwa. Dodatkowo powinien
mieć także na uwadze, że opieszały sposób jego procedowania może się spotkać
się z negatywnym odbiorem społecznym, a co za tym idzie - obniżeniem zaufania
do sądów. Opinia publiczna może bowiem takie działanie nawet potencjalnie
postrzegać jako przejaw ingerencji władzy sądowniczej w sferę aktywności partii
politycznych i tym samym próbę wywierania wpływu na zachodzące w kraju procesy
polityczne.
W nawiązaniu do tego stanowiska Sąd Najwyższy z naciskiem wskazuje
na szczególną rolę, jaką partie polityczne odgrywają w procesie artykulacji interesów
i potrzeb obywateli w świetle art. 11 Konstytucji. Rola ta wyraża się przede wszystkim
w umożliwianiu obywatelom zrzeszania się wokół wspólnych programów, wartości
I NSP 389/26
10
oraz interesów, a także w stwarzaniu im możliwości aktywnego uczestnictwa
w procesie sprawowania władzy publicznej. Ich funkcjonowanie pozostaje zatem
ściśle związane z urzeczywistnianiem konstytucyjnie chronionych praw i wolności
o charakterze politycznym, w szczególności wolności zrzeszania się, wolności
wyrażania poglądów politycznych, prawa do uczestnictwa w życiu publicznym, w tym
udziału w wyborach i referendach, a także prawa do wspólnego organizowania się
i podejmowania działań w celu realizacji określonych interesów.
W uznaniu Sądu Najwyższego tak rozumiana rola partii politycznych nakłada
na organy władzy publicznej RP obowiązek szczególnej powściągliwości w sprawach
dotyczących ich funkcjonowania. Oznacza to, że wskazane organy, w tym sądy,
przy realizacji swoich kompetencji powinny działać w taki sposób, by nie ograniczać
nadmiernie swobody funkcjonowania partii, ani też nie utrudniać im wykonywania
konstytucyjnie przypisanych funkcji ustrojowych.
Wobec dokonanych ustaleń Sąd Najwyższy stwierdza, że w niniejszej sprawie
doszło do naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie,
a tym samym do przewlekłości postępowania.
Należy zaznaczyć, że skarga na przewlekłość postępowania i związana z nią
możliwość przyznania skarżącej, na jej żądanie, od Skarbu Państwa sumy pieniężnej
w wysokości 2000-20 000 zł, w znacznej mierze służy wymuszeniu na państwie
takiej organizacji wymiaru sprawiedliwości, która umożliwi rozpoznanie sprawy
bez nieuzasadnionej zwłoki (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia
2013 r., III SPP 242/13). Obok swoistej sankcji dla państwa za niewłaściwe
zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości, suma pieniężna, o której jest mowa
w art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość, pełni funkcję rekompensaty
dla strony za doznaną szkodę niematerialną, będącą wynikiem przewlekłości.
Nie jest to więc odszkodowanie za poniesione straty i utracone korzyści
(art. 361 § 2 k.c.) lub zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę
w rozumieniu art. 445 k.c. Ustawodawca wprowadza przy tym zasadę, że strona,
której skargę uwzględniono, może w odrębnym postępowaniu dochodzić
naprawienia szkody ze stwierdzonej przewlekłości (art. 15 ust. 1 ustawy o skardze
na przewlekłość). Konsekwentnie sumę, o której jest mowa w ustawie o skardze
na przewlekłość, uznać należy za wstępną (tymczasową) rekompensatę z tytułu
doznanej szkody niematerialnej (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 8 maja
2013 r., III SPP 51/13; 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18).
I NSP 389/26
11
W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie od Skarbu Państwa
sumy pieniężnej w wysokości 20 000 zł, odwołując się do długości trwania
postępowania, przekroczenia deklarowanego przez Sąd Apelacyjny standardowego
czasu oczekiwania, znaczenia tej sprawy dla skarżącej, która jest partią polityczną,
braku jakichkolwiek usprawiedliwień ze strony organu czy wreszcie konieczności
silnego oddziaływania na organy wymiaru sprawiedliwości.
Zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość, wysokość sumy
pieniężnej, o której mowa we wskazanym przepisie, wynosi nie mniej niż 500 zł
za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, przy jednoczesnym
uwzględnieniu jej wartości minimalnej na poziomie 2000 zł.
Należy podkreślić, że od dnia wpływu apelacji pozwanego
do Sądu Apelacyjnego w Warszawie 6 grudnia 2023 r., do dnia rozpoznania
przez Sąd Najwyższy skargi, tj. 8 września 2026 r., upłynęło ponad 33 miesiące.
Jednocześnie wypada zauważyć, że postępowanie sądowe zostało zainicjowane
wniesieniem pozwu przez skarżącą do Sądu Okręgowego w Warszawie 24 lutego
2022 r. Oznacza to, iż łączna długość postępowania sądowego wynosi ponad
4,5 roku.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, a także zakres i charakter czynności
dokonanych w toku postępowania przed Sądem Apelacyjnym, Sąd Najwyższy
uznaje za adekwatne przyznanie kwoty 2000 zł za okres od 24 lutego 2022 r.
do 8 września 2026 r. W pozostałej części żądanie zawarte w skardze oddala.
Wobec wyznaczenia przez Sąd Apelacyjny terminu posiedzenia niejawnego
w celu rozpoznania apelacji na 28 października 2026 r. zbędne stało się orzekanie
o wydaniu Sądowi zalecenia jego wyznaczenia.
O kosztach pełnomocnika skarżącej będącego adwokatem, Sąd Najwyższy
orzeka, na podstawie art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 8 ust. 2 ustawy o skardze
na przewlekłość oraz § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia
22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie
(tekst jedn. Dz.U. 2026, poz. 215).
Na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość zwrócono
skarżącej opłatę od skargi w wysokości 200 zł.
[D.Z.]
I NSP 389/26
12
[a.ł]
Pełny tekst i metryka orzeczenia: Sąd Najwyższy, repozytorium2.sn.pl. Tytuł i streszczenie przygotował model językowy na podstawie treści orzeczenia. Orzeczenie może być nieprawomocne.