Sąd Najwyższy uznał przewlekłość w sprawie apelacyjnej i przyznał skarżącym po 2500 zł

Pismami z 17 lipca 2026 r. J. K. i W. K. (dalej: „Skarżący”) wnieśli do Sądu

Najwyższego – za pośrednictwem Sądu Apelacyjnego w Katowicach – skargi na

przewlekłość w postępowaniu sądowym toczącym się przed Sądem Apelacyjnym w

Katowicach pod sygn. I ACa 2022/23. Wskazując zgodnie, że w przedmiotowym

postępowaniu doszło do nieuzasadnionej zwłoki, Skarżący domagali się przyznania

na ich rzecz od Skarbu Państwa kwot po 5000 zł oraz wydania Sądowi Apelacyjnemu

w Katowicach rozpoznającemu sprawę zalecenia podjęcia odpowiednich czynności

zmierzających do niezwłocznego wyznaczenia rozprawy apelacyjnej i zakończenia

przedmiotowej sprawy. Wnieśli również o zwrot kosztów postępowania skargowego.

Skargi zostały złożone w postępowaniu zainicjowanym pozwem z 7 września

2022 r. (data prezentaty).

Uzasadniając skargi, Skarżący podnieśli, że pozew w przedmiotowej sprawie

został wniesiony 31 sierpnia 2022 r. Wyrok w pierwszej instancji został wydany

przez Sąd Okręgowy w Sosnowcu w dniu 13 maja 2023 r. Od tego wyroku

23 czerwca 2023 r. apelację wniósł przeciwnik procesowy Skarżących, przy czym

odpis apelacji został doręczony Skarżącym dopiero w dniu 4 kwietnia 2024 r., a więc

po upływie ponad 9 miesięcy od jej wniesienia. W dniu 10 kwietnia 2024 r.

została wniesiona przez Skarżących odpowiedź na apelację. Od tego zaś momentu

w sprawie nie została podjęta żadna czynność procesowa, w szczególności

nie wyznaczono terminu rozprawy apelacyjnej, ani nie podjęto żadnych działań

zmierzających do rozpoznania sprawy co do istoty.

Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach zgłosił swój udział w niniejszej

sprawie i wniósł o oddalenie skarg.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze

na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym

bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej:

I NSP 403/26

3

„ustawa o skardze na przewlekłość”), strona może wnieść skargę o stwierdzenie,

że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa

do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie

zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa

dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych

albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej

wykonania orzeczenia sądowego.

Ustawodawca w ustawie o skardze na przewlekłość nie określił wyraźnie,

jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną

zwłokę. Niemniej w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko,

że przewlekłość jest pojęciem odnoszącym się do konkretnego zdarzenia, które

po wnikliwej analizie należałoby uznać za nadmiernie rozciągnięte w czasie

i niezasadnie przedłużające się (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego

z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21, oraz z 15 listopada 2022 r., I NSP 322/22).

Ocena, czy w konkretnej sprawie doszło do przewlekłości postępowania,

powinna być wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego

do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami,

przy uwzględnieniu zachowania określonych procedur.

Oceniając, czy w danej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością

postępowania, należy zatem brać pod uwagę kryteria określone w art. 2 ust. 2

tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło

do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość

i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia

kończącego postępowanie w sprawie, a także uwzględnić łączny dotychczasowy

czas postępowania, od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, charakter

sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła

skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,

a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa

Europejski Trybunał Praw Człowieka, wskazując, że przy ocenie, czy przewlekłość

postępowania jest nieuzasadniona, powinna następować w świetle szczególnych

warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak skomplikowanie

(stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę

oraz znaczenia materii objętej skargą (zob. wyroki Europejskiego Trybunału Praw

I NSP 403/26

4

Człowieka: z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie

Wojnowicz przeciwko Polsce; z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie

Dewicka przeciwko Polsce; z 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie

Sobczyk przeciwko Polsce; z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie

Jedamski przeciwko Polsce; z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie

W.M. przeciwko Polsce; zob. też M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka

– orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001,

s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału).

Powyższe oznacza, że standard ochrony prawa do rozpoznania sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki ma charakter zindywidualizowany (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20;

z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21;

z 14 września 2022 r., I NSP 251/22; z 15 listopada 2022 r., I NSP 322/22).

Co do zasady więc przewlekłość zawsze musi być odnoszona do konkretnych

realiów sprawy i przyjętego trybu postępowania.

Poddając analizie przebieg postępowania apelacyjnego o sygn.

I ACa 2022/23, należy stwierdzić, że podniesiony w skardze zarzut przewlekłości

tego postępowania sądowego jest uzasadniony.

Postępowanie zostało wszczęte pozwem z 7 września 2022 r.

(data prezentaty). Z badania akt przedmiotowej sprawy wynika jednocześnie,

że postępowanie apelacyjne o sygn. I ACa 2022/23 zostało zainicjowane apelacją

przeciwnika procesowego Skarżących od wyroku Sądu Okręgowego w Sosnowcu

z 13 maja 2023 r. Akta tej sprawy wraz z apelacją wpłynęły do Sądu Apelacyjnego

w Katowicach w dniu 13 lipca 2023 r. Zarządzeniem z 23 stycznia 2024 r. wpisano

sprawę do odpowiedniego repertorium i wyznaczono sędziego referenta. W dniu

21 lutego 2024 r. dokonano kontroli formalnej apelacji i zwrócono się

do Sądu Okręgowego w Sosnowcu o przesłanie brakującego zwrotnego

potwierdzenia odbioru przesyłki sądowej. Postanowieniem z 21 lutego 2024 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach ustalił wartość przedmiotu zaskarżenia. W tym samym

dniu wydano również zarządzenie o powiadomieniu stron o składzie sądu

wyznaczonego do rozpoznania sprawy apelacyjnej objętej skargami. W dniu

15 marca 2024 r. przeciwnik procesowy Skarżących uzupełnił braki fiskalne apelacji.

Zarządzeniem z 27 marca 2024 r. doręczono odpisy apelacji Skarżącym. Odpowiedź

Skarżących na apelację wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w Katowicach 15 kwietnia

I NSP 403/26

5

2024 r. (data prezentaty). W dniu 25 sierpnia 2025 r. wpłynął zaś wniosek dowodowy

złożony przez przeciwnika procesowego Skarżących. Natomiast zarządzeniem

z 27 sierpnia 2026 r., a zatem już po wniesieniu rozpoznawanych w niniejszej

sprawie skarg, wyznaczono termin rozprawy apelacyjnej na 2 grudnia 2026 r.

Powyższa sekwencja zdarzeń, przy uwzględnieniu również niewielkiej

objętości akt sprawy pierwszej instancji, które w chwili przekazania ich

do Sądu Apelacyjnego w Katowicach obejmowały zaledwie dwa tomy, uzasadnia

wniosek, że postępowanie apelacyjne o sygn. I ACa 2022/23 trwa dłużej,

niż jest to niezbędne do należytego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych

i prawnych mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a tym samym

że w postępowaniu objętym skargami nie dochowano wynikających z wyżej

powołanego orzecznictwa standardów rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej

zwłoki. W konsekwencji należy stwierdzić, że postępowanie apelacyjne, trwające

obecnie ponad trzy lata, dotknięte jest przewlekłością.

Sąd Najwyższy nie dopatrzył się przy tym w omawianym przypadku

przesłanek, które mogłyby uzasadniać zwłokę w rozpoznaniu sprawy o sygn.

I ACa 2022/23.

Należy wyraźnie stwierdzić, że o przewlekłości postępowania nie decyduje

subiektywne przekonanie strony, lecz okoliczności obiektywne, a obowiązkiem

państwa jest zagwarantowanie, by sprawy osób podległych jego jurysdykcji

toczyły się bez zbędnej zwłoki (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z 6 stycznia 2006 r., III SPP 154/05). Obowiązkiem Państwa jest zatem zapewnienie

takiego sposobu funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, aby rozstrzygnięcie

sprawy nie trwało dłużej niż to jest konieczne (por. postanowienia Sądu Najwyższego:

z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21).

W postanowieniu z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21, Sąd Najwyższy trafnie

podkreślił, że dla strony czy też uczestnika postępowania nie ma znaczenia,

gdzie tkwi źródło przewlekłości postępowania czy w zaniedbaniach i opieszałości

sądu, przepracowaniu czy objętości referatu sędziego, czy też w zaniechaniach,

których dopuściło się państwo nie przyjmując rozwiązań zapobiegających

systemowej przewlekłości postępowań. Zła organizacja wymiaru sprawiedliwości,

brak odpowiedniego budżetu czy też zbyt duża liczba spraw przypadająca

na jednego sędziego nie powinny obciążać uczestników postępowania.

Prawem strony każdego postępowania jest bowiem zgodnie z art. 6 Konwencji

I NSP 403/26

6

o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia

4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej

Protokołem nr 2 (Dz.U. 1993, Nr 61, poz. 284),aby odbyło się ono w rozsądnym

terminie (zob. M. Mrowicki, Przewlekłość postępowania i jej systemowy charakter

w Polsce. Glosa do wyroku ETPC z 7 lipca 2015 r., nr: 72287/10, 13927/11

i 46187/11, LEX/el. 2016, s. 7). Wystąpienie w sprawie przewlekłości postępowania

i to o charakterze znacznym nie budziło zatem żadnych wątpliwości.

Konkludując, Sąd Najwyższy uznał, że w realiach analizowanej sprawy,

stosownie do art. 12 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość, istniały podstawy

do stwierdzenia przewlekłości postępowania prowadzonego przed Sądem

Apelacyjnym w Katowicach pod sygn. I ACa 2022/23. Z analizy przebiegu

postępowania objętego skargami wynika przy tym, że dopiero wniesienie skarg

na przewlekłość skutkowało nadaniem odpowiedniego biegu temu postępowaniu.

Uwzględniając skargę, zgodnie z art. 12 ust. 4 i ust. 5 pkt 1 ustawy o skardze

na przewlekłość, sąd na żądanie skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa,

sumę pieniężną w wysokości od 2000 do 20 000 złotych. Wysokość przyznanej sumy

pieniężnej wynosi nie mniej niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego trwania

postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona

przewlekłość postępowania. Określając wymiar przyznanych Skarżącym sum

pieniężnych, Sąd Najwyższy miał na uwadze, że w badanej sprawie postępowanie

sądowe, licząc od wniesienia pozwu, trwa łącznie ponad cztery lata,

zaś postępowanie apelacyjne – ponad trzy lata. Nie ulega przy tym wątpliwości,

że w rozpoznawanym przypadku nie jest to spowodowane ani materią sprawy,

ani jej zawiłością, ani obstrukcyjnym zachowaniem Skarżących. W tych

okolicznościach Sąd Najwyższy uznał, że skoro postępowanie trwa ponad cztery lata

na rzecz Skarżących od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Katowicach

powinna zostać przyznana suma pieniężna w wysokości 2500 zł.

Z powyższych względów, Sąd Najwyższy uznał, że przyznane Skarżącym

na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość kwoty w związku

ze stwierdzeniem przewlekłości w sprawie są adekwatne do przyczyn stwierdzonej

przewlekłości. Tym samym dalej idące żądania skarg należało oddalić

jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw (zob. art. 12 ust. 1 ustawy o skardze

na przewlekłość). Jednocześnie w związku z wyznaczeniem terminu rozprawy

apelacyjnej na 2 grudnia 2026 r., zbędne stało się wydawanie Sądowi Apelacyjnemu

I NSP 403/26

7

w Katowicach stosownych zaleceń zmierzających do przyspieszenia rozpoznania

przedmiotowej sprawy.

O zwrocie opłat od skarg Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 17 ust. 3

ustawy o skardze na przewlekłość postępowania.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

[k.b.]

[a.ł]