Apelacja o rentę czekała na termin ponad dwa lata. SN stwierdził przewlekłość

Pismem z dnia 1 września 2025 r. S.K. (dalej: „Skarżąca”) złożyła skargę na

przewlekłość postępowania toczącego się przed Sądem Apelacyjnym we

Wrocławiu pod sygn. III AUa 51/24. Skarżąca wniosła o:

1. stwierdzenie, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym we Wrocławiu

w, sprawie o sygn. akt. III AUa 51/24, zachodzi przewlekłość postępowania;

2. wydanie Sądowi rozpoznającemu wskazaną sprawę, zalecenia podjęcia

odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie;

3. zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącej kwoty 20.000 zł.

W uzasadnieniu Skarżąca m. in. wskazała, że decyzją z dnia 26 sierpnia

2022 roku, znak sprawy […], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.

odmówił skarżącej prawa do renty z tytułu i niezdolności do pracy. Decyzja ta

poprzedzona została orzeczeniem Komisji Lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych nr […] z dnia 22 sierpnia 2022 roku, w którym ustalono, że

ubezpieczona nie jest osobą niezdolną do pracy. Na tej podstawie skarżąca złożyła

sprzeciw. Od przedmiotowego orzeczenia, zaś po wydaniu decyzji z dnia 26

sierpnia 2022 roku, odwołała się do Sądu Okręgowego w Opolu. Wyrokiem z dnia

22 listopada 2023 roku, sygn. akt V U 1255/22, Sąd Okręgowy w Opolu V Wydział

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie ubezpieczonej, zasądzając

jednocześnie na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu koszty

zastępstwa procesowego. Nie zgadzając się z przedmiotowym orzeczeniem,

skarżąca złożyła apelację z dnia 28 grudnia 2023 roku, jednak do dnia dzisiejszego

sprawa nie została rozstrzygnięta.

Prezes Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu pismem z dnia 20 października

2025 r. zgłosił swój udział w sprawie oraz przedstawił okoliczności prowadzonego

postępowania sądowego, którego dotyczy przedmiotowa skarga na przewlekłość,

wnosząc o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I NSP 406/25

3

Skarga zasługiwała na częściowe uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na

naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i

postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t. j. Dz.U. 2023, poz. 1725;

dalej – ustawa lub ustawa o skardze na przewlekłość), strona może wnieść skargę

o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie

jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie

zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa

dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i

prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej

dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Artykuł 2 ust. 2 ustawy o skardze na

przewlekłość postępowania doprecyzowuje, że przy badaniu tego, czy w sprawie

doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość

i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia

kończącego postępowanie w sprawie.

Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wyraźnie, jaki okres

oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

Judykatura Sądu Najwyższego stoi na stanowisku, że o przewlekłości

postępowania apelacyjnego można mówić z reguły w przypadku bezczynności

sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która

trwa co najmniej 12 miesięcy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12

maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca 2006 r.,

III SPP 13/06; z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 19

października 2017 r., III SPP 42/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18, z 22 stycznia

2019 r., I NSP 71/18, z 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19; z 28 września 2021 r., I

NSP 145/21).

Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie co do

zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże. Sąd Najwyższy zwracał

jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie okresu 12 miesięcy

trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie stanu przewlekłości, bez

względu na okoliczności danej sprawy, a oceniając czy w danej sprawie mamy do

I NSP 406/25

4

czynienia z przewlekłością postępowania należy brać pod uwagę kryteria określone

w art. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do

przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i

prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia

kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11

lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I

NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21).

Powyższe oznacza, że przewlekłość postępowania nie ocenia się w sposób

mechaniczny, lecz w każdej sprawie indywidualnie (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10

listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21).

Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa ETPC,

który ocenia, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle

szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak

skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów

prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (wyroki ETPC: z 21

września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce; z 4

kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce; z 26

października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce; z

26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce; z 14

stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. też

M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka - orzecznictwo, Tom I - Prawo

do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam

orzecznictwo tego Trybunału, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca

2019 r., I NSP 48/19; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). Utrwalone orzecznictwo

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka uznaje przy tym, że sprawa jest

prowadzona przewlekle, jeżeli trwa dłużej niż trzy lata w pierwszej instancji (zob. np.

wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 10 lipca 1984 r. w sprawie

Guincho przeciwko Portugalii, nr 8990/80), a w dwóch instancjach powyżej pięciu

lat (zob. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 7 lutego 2006 r. sprawie

Donnadieu przeciwko Francji, nr 19249/02). Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z

faz postępowania jest dopuszczalne, pod warunkiem, że łączny czas trwania

I NSP 406/25

5

postępowania nie jest nadmiernie długi (wyrok Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka z 8 grudnia 1983 r. w sprawie Pretto i inni v. Włochy; skarga nr 7984/77,

zob. też postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r., I NSP 294/22; z 10

maja 2023 r., I NSP 35/23).

Przyjmując powyższy pogląd za własny, Sąd Najwyższy w składzie

orzekającym w niniejszej sprawie stwierdza, że całościowa ocena analizowanego

postępowania pozwala na przyjęcie, że jest ono prowadzone przewlekle.

W realiach niniejszej sprawy wskazać należy, iż sprawa została zainicjowana

odwołaniem, które zarejestrowano zarządzeniem wstępnym z dnia 11 października

2022 r.

Akta przedmiotowej sprawy , zostały one przekazane Sądowi Apelacyjnemu

we Wrocławiu w dniu 16 stycznia 2024 r,, na skutek apelacji Skarżącej od Wyroku

Sądu Okręgowego w Opolu V U 1255722 z dnia 22 listopada 2023 r. Sprawa ta

została wpisana pod sygnaturę III AUa 51/24 oraz skierowana do losowania

sędziego referenta, które odbyło się w dniu 16 stycznia 2024 r. W dniu 8 lutego

2024 r. po sprawdzeniu wymogów formalnych apelacji, wydane zostało zarządzenie,

na podstawie którego odpis apelacji został doręczony pełnomocnikowi organu

rentowego. Zarządzenie to wykonano 9 lutego 2024 r. Obecnie sprawa oczekuje na

jej wyznaczenie wg kolejności wpływu.

Odnosząc powyższe do zarzutów skarżącej dot. przewlekłości postępowania

w niniejszej sprawie, podkreślenia wymaga, że dla stwierdzenia czy w sprawie

doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość

i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu przeprowadzenia i

zakończenia sprawy, uwzględniając jej charakter, stopień faktycznej i prawnej

zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej

zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła

przewlekłość postępowania. Ustalenie zaistnienia przewlekłości postępowania nie

jest zależne jedynie od upływu czasu i subiektywnych odczuć skarżącej, a jest

wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego do podejmowania

działań zgodnych z obowiązującymi przepisami przewidującymi prowadzenie

określonych procedur.

I NSP 406/25

6

Powyższe ustalenia przesądzają o zasadności skargi i skutkują przyjęciem,

że w zaskarżonym postępowaniu zaszła przewlekłość procedowania.

Postępowanie apelacyjne trwa ponad 24 miesiące (od 16 stycznia 2024 r.

do chwili obecnej).

Uwypuklenia wymaga również, iż w orzecznictwie Sądu Najwyższego

wskazuje się, że znaczny wpływ spraw i obciążenie sędziów pracą pozostają bez

wpływu na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie, w której wniesiono

skargę (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06).

Obciążenie pracą, liczba spraw oraz stan kadry orzeczniczej co najwyżej prowadzić

mogą do stwierdzenia, że przewlekłość postępowania w konkretnej sprawie nie jest

wynikiem zaniedbań, czy też uchybień ze strony sądu. Jednakże to na Państwie

spoczywa obowiązek zorganizowania warunków należytego sprawowania władzy

jurysdykcyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r., III SPP

10/06; postanowienie Sądu Najwyższego z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22).

Zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania na

żądanie skarżącego lub z urzędu sąd zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający

sprawę co do istoty albo przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego

postępowanie przygotowawcze odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie,

chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście zbędne. Zalecenia nie mogą wkraczać w

zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy. W okolicznościach badanej sprawy, Sąd

Najwyższy za zasadne uznał zalecenie Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu

wyznaczenie terminu posiedzenia apelacyjnego w sprawie nie później niż w

terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia Prezesowi Sądu Apelacyjnego odpisu

niniejszego postanowienia, mając na uwadze, że sprawa nie należy do szczególnie

skomplikowanych

Uwzględniając skargę, wobec sformułowania przez skarżącej stosownego

żądania, Sąd Najwyższy miał obowiązek przyznać od Skarbu Państwa sumę

pieniężną, o której mowa w art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość. Skoro

postępowanie sądowe w niniejszej sprawie rozpoczęło się w październiku 2022 r. i

trwa nadal, Sąd Najwyższy przyznał skarżącej sumę pieniężną w wysokości

2.500,00 zł za okres od 11 października 2022 r. do 20 stycznia 2026 r. Tym samym

dalej idące żądanie skargi w tym zakresie, tj. ponad kwotę 2.500,00 zł, należało

I NSP 406/25

7

oddalić jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw (zob. art. 12 ust. 1 ustawy

o skardze na przewlekłość).

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

postanowienia.

Paweł Księżak Oktawian Nawrot Mirosław Sadowski

[r.g.]