Sąd Najwyższy uznał przewlekłość w Sądzie Apelacyjnym i przyznał skarżącemu 2000 zł

Pismem z … sierpnia 2026 r. M. K. (dalej: „Skarżący”), reprezentowany przez

profesjonalnego pełnomocnika, złożył skargę na przewlekłość postępowania

prowadzonego przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach w sprawie I ACa 2839/24,

wnosząc o: 1. stwierdzenie przewlekłości ww. postępowania sądowego, 2. zalecenie

Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach podjęcia odpowiednich czynności,

w szczególności wyznaczenia terminu rozprawy apelacyjnej, w terminie

nieprzekraczającym 3 miesięcy od dnia doręczenia Prezesowi Sądu Apelacyjnego

w Katowicach odpisu postanowienia rozstrzygającego o zasadności skargi,

3. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz Skarżącego kwoty 5 000 zł,

4. zasądzenie od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Katowicach na rzecz

Skarżącego zwrotu kosztów postępowania wywołanego skargą, w tym kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że … lipca 2024 r. Skarżący wniósł

apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie wydanego w sprawie

z powództwa M. K. i M. U. przeciwko S., I C 678/23, zawierając w niej wniosek o

wyznaczenie rozprawy apelacyjnej. Odpis apelacji został doręczony stronie

pozwanej – wraz ze zobowiązaniem do ustosunkowania się do jej treści – dopiero

po upływie ok. 10 miesięcy od jej wniesienia. Jak wynika z Portalu Informacyjnego

Sądów Powszechnych, w roku 2025 r. Sąd podejmował czynności zmierzające

do rozpoznania sprawy: 17 kwietnia 2025 r. zawiadomiono strony o składzie

orzekającym, 8 maja 2025 r. wydano postanowienie z uzasadnieniem, a odpowiedź

na apelację pozwany złożył … maja 2025 r. Od tej daty – tj. od chwili, w której sprawa

stała się gotowa do wyznaczenia rozprawy – Sąd nie podjął żadnej czynności

I NSP 441/26

3

zmierzającej do jej rozpoznania, w szczególności nie wyznaczył terminu rozprawy

apelacyjnej.

Skarżący wniósł (pismo z … stycznia 2026 r.) o przyspieszenie rozpoznania

sprawy, na co w odpowiedzi Sąd Apelacyjny w Katowicach poinformował,

że – z uwagi na wzrost wpływu spraw apelacyjnych oraz braki kadrowe sędziów –

przewidywany, wyznaczany według kolejności wpływu do referatu sędziego

sprawozdawcy, termin rozprawy apelacyjnej to czerwiec 2031 r., przy czym

przed niniejszą sprawą oczekuje na rozpoznanie 401 spraw apelacyjnych

oraz 17 spraw pilnych, a w I Wydziale Cywilnym zawisło ponad 7 500 spraw

apelacyjnych.

W piśmie z … września 2026 r. Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach

wniósł o oddalenie skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze

na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora

i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t.j. Dz.U. 2023, poz. 1725;

dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość”), strona może wnieść skargę

o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie

jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie

zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa

dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych

albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej

wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Dla stwierdzenia,

czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić

terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania

rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie albo czynności podjętych

przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze

w celu zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych

przez sąd lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy

egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.

I NSP 441/26

4

Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania

od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie

skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej

jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej

zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła

przewlekłość postępowania (art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość).

O przewlekłości postępowania można mówić zarówno wtedy, gdy sąd

nie podejmuje żadnych czynności, jak i wtedy, gdy je podejmuje, ale są one

nieprawidłowe i w ich następstwie dochodzi do zwłoki w rozpatrzeniu sprawy

(postanowienie Sądu Najwyższego z 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15). Na znaczenie

sprawnego rozstrzygania sporów sądowych, jako jednego z elementów

zagwarantowanego konstytucyjnie prawa do sądu, zwraca się uwagę w literaturze

(S. Pikulski, J. Szczechowicz, Ludzki wymiar prawa a przewlekłość postępowania

sądowego (w:) Księga Jubileuszowa Profesora Tadeusza Jasudowicza, Toruń 2004,

s. 353 i n.).

Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wprost, jaki okres oczekiwania

na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano,

że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić

w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu

rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy (postanowienia

Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r.,

III SPP 10/06 oraz z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06). Podobnie przyjmował

Naczelny Sąd Administracyjny (postanowienia NSA: z 7 lipca 2006 r., I OPP 64/06;

z 24 kwietnia 2008 r., I OPP 16/08 oraz z 4 czerwca 2008 r., I OPP 20/08).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić

należy, że naruszono w niej prawo do sądu w aspekcie rozpoznania sprawy bez

nieuzasadnionej zwłoki. Bezspornym faktem jest, że akta sprawy wraz z apelacjami

powodów wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Katowicach 17 września 2024 r.

(k. 188 akt sądowych). Sąd dokonał czynności wstępnych (rejestracja sprawy,

nadanie sygnatury, dokonanie kontroli formalnej apelacji). Postanowieniem z 8 maja

2025 r. Sąd Apelacyjny odrzucił apelacje powodów w zakresie przekraczającym

348 470,54 zł (k. 210-211 akt sądowych). Pismem z … stycznia 2026 r. pełnomocnik

Skarżącego wniósł o przyspieszenie rozpoznania sprawy. W odpowiedzi

I NSP 441/26

5

(k. 225-227 akt sądowych) Sąd Apelacyjny poinformował, że przewidywany obecnie

termin rozprawy apelacyjnej to czerwiec 2031 r. Dalszych czynności w sprawie

Sąd Apelacyjny nie podejmował.

Powyższe ustalenia przesądzają o zasadności skargi i skutkują przyjęciem,

że w zaskarżonym postępowaniu zaszła przewlekłość procedowania. Niezależnie

od argumentów powołanych w piśmie, które wpłynęło z Sądu Apelacyjnego

w Katowicach (takich jak znaczne obciążenie Sądu), niewyznaczenie terminu

rozpoznania sprawy przez ponad 2 lata od dnia wpływu akt do Sądu,

narusza standard rozpoznania sprawy sądowej bez nieuzasadnionej zwłoki.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że znaczny wpływ spraw,

problemy kadrowe i obciążenie sędziów pracą pozostają bez wpływu na stwierdzenie

przewlekłości postępowania w sprawie, w której wniesiono skargę

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06).

Obciążenie pracą, liczba spraw oraz stan kadry orzeczniczej co najwyżej prowadzić

mogą do stwierdzenia, że przewlekłość postępowania w konkretnej sprawie nie jest

wynikiem zaniedbań, czy też uchybień ze strony sądu. Jednakże to na Państwie

spoczywa obowiązek zorganizowania warunków należytego sprawowania władzy

jurysdykcyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r.,

III SPP 10/06; postanowienie Sądu Najwyższego z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22).

Uwzględniając skargę, wobec sformułowania przez Skarżącego stosownego

żądania, Sąd Najwyższy miał obowiązek przyznać od Skarbu Państwa sumę

pieniężną, o której mowa w art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość.

Wskazany przepis określa granice rzeczonej rekompensaty (2 000 – 20 000 zł),

a także stanowi, że wysokość sumy pieniężnej, we wskazanych granicach, wynosi

nie mniej niż 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania,

niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość

postępowania.

Skoro postępowanie sądowe w niniejszej sprawie rozpoczęło się 1 sierpnia

2023 r. (prezentata Sądu Okręgowego, k. 3 akt sądowych) i do tej pory

nie zakończyło się prawomocnie, to Sąd Najwyższy przyznał Skarżącemu sumę

pieniężną w wysokości 2 000 zł za okres od 1 sierpnia 2023 r. do 15 października

2026 r.

Jednocześnie Sąd Najwyższy zalecił Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach

wyznaczenie terminu posiedzenia apelacyjnego w sprawie I ACa 2839/24 nie później

I NSP 441/26

6

niż w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia odpisu postanowienia

Sądu Najwyższego, nakazał Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach zwrócić

Skarżącemu kwotę 200 złotych uiszczoną tytułem opłaty od skargi oraz przyznał

od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Katowicach na rzecz Skarżącego kwotę

240 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia

pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia postanowienia

Sądu Najwyższego do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

w postępowaniu skargowym.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

postanowienia.

D.Z.