Sąd najwyższy

I NSP 454/24

2

Pismem z 22 listopada 2024 r. M.S., reprezentowana przez obrońcę, wniosła

do Sądu Apelacyjnego w Warszawie skargę na przewlekłość postępowania w

sprawie II AKa 299/24.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przed przystąpieniem do rozstrzygnięcia kwestii właściwości sądu

do rozpoznania skargi na przewlekłość, Sąd Najwyższy wyjaśnia przyczyny

podjęcia postępowania w niniejszej sprawie.

Postanowieniem z dnia 16 września 2025 r., I NSP 454/24, na podstawie

art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c. per analogiam, Sąd Najwyższy zawiesił niniejsze

postępowanie z uwagi na konieczność przeprowadzenia zmian legislacyjnych,

usuwających wady procesowe, określone w wyroku Trybunału Sprawiedliwości

Unii Europejskiej (Wielka Izba) z 21 grudnia 2023 r., C-718/21 oraz w wyroku

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 23 listopada 2023 r. Wałęsa przeciwko

Polsce (skarga nr 50849/21) w terminie tam zakreślonym.

Wskazane orzeczenia nie zostały w zakreślonym terminie lojalnie przez

ustawodawcę wykonane. Termin wyznaczony pierwotnie w wyroku pilotażowym

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa

przeciwko Polsce (skarga nr 50849/21), upłynął bezskutecznie. 20 listopada 2024 r.

Europejski Trybunał Praw Człowieka, na wniosek Polski, postanowił przedłużyć

termin na wykonanie wyroku w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce (nr skargi

50849/21). Także ten termin upłynął bezskutecznie. W związku z tym 17 listopada

2025 r. Europejski Trybunał Praw Człowieka po raz kolejny postanowił przedłużyć

termin na wykonanie przez Polskę wyroku w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce

(nr skargi 50849/21).

W związku z brakiem lojalnego wykonania przez ustawodawcę krajowego

wskazanych orzeczeń oraz w związku z brakiem wiarygodnych informacji

o perspektywie ich wykonania i wprowadzenia wymaganych zmian legislacyjnych,

usuwających stwierdzone wady procesowe wynikające z braku niezależności

Krajowej Rady Sądownictwa, Sąd Najwyższy ważąc konkurujące wartości uznał,

że dalsze oczekiwanie na usunięcie stwierdzonych wad procesowych przez

I NSP 454/24

3

ustawodawcę nie jest korzystne dla stron ani uzasadnione, ponieważ może

skutkować naruszeniem obowiązku rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie.

Rzetelne rozpoznanie sprawy wymaga zawsze lojalnego i wszechstronnego

zbadania uwarunkowań prawnych i faktycznych sprawy, ale powinno następować

w rozsądnym terminie.

Nie oznacza to bynajmniej, że utraciły doniosłość ustalenia poczynione

w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2020 r.,

I NOZP 3/19, mającej moc zasady prawnej. W uchwale tej Sąd Najwyższy

przypomniał, że podstawą funkcjonowania Unii Europejskiej jest wzajemne

zaufanie państw członkowskich, w szczególności przez przestrzeganie prawa UE.

Z tego względu, zgodnie z zasadą lojalnej współpracy wyrażoną w art. 4 ust. 3

akapit pierwszy (Dz.U. 2004, nr 90, poz. 864/30 ze zm.) – Państwa Członkowskie

powinny zapewnić na swym terytorium stosowanie i poszanowanie prawa

Unii Europejskiej oraz podejmować w tym celu środki służące zapewnieniu

wykonania zobowiązań wynikających z traktatów lub aktów instytucji

Unii Europejskiej. Na Rzeczypospolitej Polskiej ciąży więc w dalszym ciągu

obowiązek zapewnienia Krajowej Radzie Sądownictwa niezależności.

Brak niezależności Krajowej Rady Sądownictwa jest przyczyną wątpliwości

co do niezależności niektórych składów orzekających w sądach krajowych.

Sąd Najwyższy odnotowuje przy tym, że sam Sąd Najwyższy nie może

samodzielnie rozwiązać problemu braku niezależności Krajowej Rady Sądownictwa,

chociaż również w okresie poprzedzającym wydanie wyżej wskazanych wyroków

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka, sędziowie Sądu Najwyższego mając na celu umożliwienie ustawodawcy

dostosowania ustawodawstwa do standardów prawa europejskiego, w reakcji

na uchwałę składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (sygn. BSA I-4110-1/20),

powstrzymywali się od orzekania (zob. postanowienie składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z 2 marca 2020 r., I NSW 1/20; postanowienia

Sądu Najwyższego: z 11 lutego 2020 r., I NO 3/20; z 26 lutego 2020 r., I NO 190/19;

z 26 lutego 2020 r., I NSP 2/20; z 26 lutego 2020 r., I NSP 200/19; z 19 marca

2020 r., I NSP 11/20; z 19 marca 2020 r., I NSP 14/20; z 19 marca 2020 r.,

I NSP 454/24

4

I NSP 15/20; z 19 marca 2020 r., I NSP 8/20; z 23 marca 2020 r., I NSW 4/20;

z 30 marca 2020 r., I NSW 7/20; z 13 lutego 2020 r., I NO 187/19; z 23 marca

2020 r., I NSW 4/20; z 30 marca 2020 r., I NSW 7/20). Także po wydaniu wyroku

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 21 grudnia 2023 r., C-718/21 oraz

wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 23 listopada 2023 r., Wałęsa

przeciwko Polsce (skarga nr 50849/21), Sąd Najwyższy podkreślał konieczność

podjęcia przez ustawodawcę koniecznych inicjatyw legislacyjnych (zob. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego z 5 marca 2024 r., I NKRS 76/21; z 19 marca

2024 r., I NKRS 7/23; z 19 marca 2024 r., I NKRS 34/23; z 19 marca 2024 r.,

I NKRS 45/23; z 19 marca 2024 r., I NKRS 70/23; z 20 marca 2024 r.,

I NKRS 44/23; z 20 marca 2024 r., I NKRS 59/23; z 20 marca 2024 r., I NKRS 69/23;

z 20 marca 2024 r., I NKRS 82/23; z 20 marca 2024 r., I NKRS 93/23; z 9 kwietnia

2024 r., II NSK 127/23; z 9 kwietnia 2024 r., II NSKP 11/23; z 11 kwietnia 2024 r.,

II NSKP 71/23; z 11 kwietnia 2024 r., II NSNc 470/23; z 11 kwietnia 2024 r.,

III CB 14/22; z 25 kwietnia 2024 r., I NB 6/22; z 18 kwietnia 2024 r., I NSW 14/18;

z 9 lipca 2024 r., I NSW 23/24; z 8 października 2024 r., I NO 34/23;

z 10 października 2024 r., II NSNc 181/24; z 10 października 2024 r.,

II NSNc 151/24; z 10 października 2024 r., II NSNc 194/24; z 10 października

2024 r., II NSNc 250/24).

Dnia 15 maja 2026 r. Sejm RP działając na podstawie art. 187 ust. 1 pkt 2

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 9a ust. 1 i art. 11d ust. 5 ustawy z dnia

12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 1186)

oraz art. 29a ust. 1 Regulaminu Sejmu RP, dokonał wyboru członków Krajowej

Rady Sądownictwa kwalifikowaną większością głosów (3/5).

Przechodząc do rozstrzygnięcia kwestii sądu właściwego do rozpoznania

skargi na przewlekłość, Sąd Najwyższy uznał, że skargę należało przekazać

do rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie.

Zgodnie z art. 4 ust. 1b ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze

na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora

i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023,

poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość”), „[j]eżeli skarga dotyczy

I NSP 454/24

5

przewlekłości postępowania przed sądem okręgowym i sądem apelacyjnym –

właściwy do jej rozpoznania w całości jest sąd apelacyjny”. Natomiast

Sąd Najwyższy jest właściwy do rozpoznania skargi na przewlekłość postępowania

przed sądem apelacyjnym lub Sądem Najwyższym (art. 4 ust. 2 ustawy o skardze

na przewlekłość).

Przepisy wyznaczające właściwość rzeczową Sądu Najwyższego

do rozpatrywania skarg na przewlekłość postępowania jako normy o charakterze

kompetencyjnym, powinny być interpretowane ściśle i literalnie (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 19 grudnia 2019 r., I NSP 175/19; z 24 października 2024 r.,

I NSP 333/24; z 15 kwietnia 2025 r., I NSP 6/25; z 30 lipca 2025 r., I NSP 146/25;

z 5 maja 2026 r., I NSP 427/24).

Jak wynika z akt sprawy, skarga na przewlekłość dotyczy postępowania

przed Sądem Okręgowym w Warszawie w sprawie o sygn. VIII K 168/21

i Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. II AKa 299/24.

W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka przyjmuje się,

że rozpatrując skargę na przewlekłość, należy wziąć pod uwagę całość

postępowania w sprawie (zob. wyrok ETPC: z 7 lipca 2015 r., Rutkowski i inni

przeciwko Polsce, skarga nr 72287/10z 6 czerwca 2024 r., skarga

nr 45960/21,Terczyński i inni przeciwko Polsce; z 6 czerwca 2024 r., Pluciński i inni

przeciwko Polsce, skarga nr 56092/22; z 11 kwietnia 2024 r., Stań i inni przeciwko

Polsce, skarga nr 56287/22; z 11 kwietnia 2024 r., Paradowski i inni przeciwko

Polsce, skarga nr 18706/22; z 11 kwietnia 2024 r., Paliccy i inni przeciwko Polsce,

skarga nr 32837/20). Konstrukcja prawna właściwości sądu do rozpoznania skargi

na przewlekłość przyjęta w ustawie o skardze na przewlekłość, wskazuje, że jeżeli

przewlekłość dotyczy postępowania przed sądem okręgowym i sądem apelacyjnym,

sądem właściwym do rozpoznania skargi jest sąd apelacyjny (zob. przepis

szczególny art. 4 ust. 1b ustawy o skardze na przewlekłość).

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

[kf]

[a.ł]

I NSP 454/24

6