Apelacja bez terminu rozprawy ponad rok w Gdańsku. SN przyznał skarżącemu 2000 zł

Dnia 16 października 2025 r. r. (data wpływu do Sądu Najwyższego) T. A.

(dalej: „skarżący”) reprezentowany przez pełnomocnika, za pośrednictwem Sądu

Apelacyjnego w Gdańsku, wniósł do Sądu Najwyższego skargę na naruszenie

prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez

nieuzasadnionej zwłoki w sprawie l ACa 3298/24, toczącej się przed Sądem

Apelacyjnym w Gdańsku. W przedmiotowej skardze skarżący wniósł o:

1. stwierdzenie przewlekłości postępowania przed Sądem Apelacyjnym

w Gdańsku w sprawie o sygn. akt: l ACa 3298/24;

2. wydanie Sądowi rozpoznającemu wskazaną sprawę zalecenia

wyznaczenia terminu rozprawy przed Sądem II Instancji tak, aby rozprawa odbyła

się najpóźniej w terminie do końca grudnia 2025 r., ewentualnie zalecenia

polegającego na wyznaczeniu terminu rozprawy w postępowaniu przed Sądem

ll instancji tak, aby rozprawa odbyła się w najszybszym możliwym terminie;

3. zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego kwoty 2000 zł;

4. zasądzenie od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Gdańsku –

na rzecz skarżącego kosztów niniejszego postępowania, w tym kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że przedmiotowa sprawa wpłynęła

do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w październiku 2024 r., w grudniu 2024 r.

została złożona odpowiedź na apelację. Ostatnia czynność Sądu Apelacyjnego

w Gdańsku w sprawie została podjęta 20 listopada 2024 r. - nie miała jednak

ona charakteru merytorycznego, a stanowiła jedynie zawiadomienie o składzie

rozpoznającym sprawę. Od wpływu sprawy do Sądu Apelacyjnego minęło

ok. 11 miesięcy, co uzasadnia wyznaczenie terminu rozprawy apelacyjnej.

I NSP 458/25

3

Sąd Apelacyjny w Gdańsku do tej pory nie wydał zarządzenia wyznaczającego

termin rozprawy. W uzasadnieniu skargi wskazano, że bezczynność Sądu

Apelacyjnego w Gdańsku powoduje, iż ochrona konsumencka gwarantowana

skarżącemu przez przepisy prawa staje się prowizoryczna oraz bezskuteczna.

Na podstawie przepisu art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 roku

o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora

i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki swój udział zgłosił Prezes

Sądu Apelacyjnego w Gdańsku i wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony

do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym

lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym

bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: „ustawa

o skardze na przewlekłość”) nie określa wprost granic temporalnych, w ramach

których powinno dojść do rozpoznania sprawy, a tym samym nie wskazuje

bezpośrednio czasu, po upływie którego następuje przewlekłość postępowania.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość strona może wnieść

skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło

naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,

jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego

postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych

okoliczności faktycznych i prawnych. W świetle art. 2 ust. 2 ustawy o skardze

na przewlekłość ocenie w szczególności podlega terminowość i prawidłowość

czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego

postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny należy uwzględnić: łączny

dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi;

charakter sprawy; stopień faktycznej i prawnej zawiłości sprawy; znaczenie

rozstrzygnięcia dla skarżącego; zachowanie się stron, w szczególności strony,

która zarzuciła przewlekłość postępowania.

I NSP 458/25

4

W ustawie o skardze na przewlekłość nie sprecyzowano, jaki okres

oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

W judykaturze przyjmuje się, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można

mówić z reguły w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej

na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy

(zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z: 12 maja 2005 r., III SPP 96/05;

16 marca 2006 r., III SPP 10/06; 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; 14 lipca 2016 r.,

III SPP 55/16; 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; 19 października 2017 r., III SPP 42/17;

21 lutego 2018 r., III SPP 3/18; 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18; 3 grudnia 2019 r.,

I NSP 160/19; 28 września 2021 r., I NSP 145/21).

Podkreślić ponadto należy, że prawo do rozpoznania sprawy w rozsądnym

terminie, stanowiąc element prawa do rzetelnego procesu, jest jednym

z podstawowych praw człowieka określonym w Konwencji o Ochronie Praw

Człowieka i Podstawowych Wolności (dalej: „EKPCz”). Przyjęcie ustawy o skardze

na przewlekłość stanowiło zresztą efekt stosowania EKPCz i wielokrotnego

stwierdzenia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka (dalej: „Trybunał”)

naruszenia przez Polskę prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie.

W realiach niniejszej sprawy wskazać należy, że 17 października 2024 r.

do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku wpłynęła sprawa z apelacją pozwanego

od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku wydanego 12 czerwca 2024 r. w sprawie

o sygn. akt I C 1072/21. Sprawa została zarejestrowana i wylosowano sędziego

sprawozdawcę (k. 348, 349, 350). Zarządzeniem z 29 października 2024 r.

zarejestrowano sprawę w rep. ACa 3298/24 (k. 351). W dniu 30 października

2024 r. wydano zarządzenie w zakresie kontroli formalnej apelacji, polecono

poinformowanie stron o składzie orzekającym oraz polecono doręczenie

pełnomocnikowi strony powodowej odpisu apelacji pozwanego (k. 352).

W dniu 16 grudnia 2024 r. wpłynęła odpowiedź powodów na apelację pozwanego

(k. 359). Pismem z 27 maja 2025 r. powodowie domagali się nadania sprawi

dalszego biegu, w szczególności poprzez wyznaczenie terminu rozprawy (k. 375).

W dniu 22 września 2025 r. do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku wpłynęła skarga

na przewlekłość postępowania, przekazana do Sądu Najwyższego

w 16 października 2025 r. (data prezentaty).

I NSP 458/25

5

Sąd Najwyższy ustalił zatem, że na dzień rozpatrywania przezeń skargi

postępowanie przed Sądem Apelacyjnym trwa ponad rok i trzy miesiące, zaś Sąd

Apelacyjny, nie wyznaczył terminu jej rozpoznania. Należy zauważyć, iż co prawda

od dnia wpłynięcia apelacji, tj. 17 października 2024 r. do dnia wpłynięcia skargi

na przewlekłość do Sądu Apelacyjnego, tj. 22 września 2025 r., nie upłynęło

(wyżej wspomniane jako przesłanka przewlekłości) pełne 12 miesięcy, to jednak

jest to okres bliski roku, a nadto, do dnia przekazania przedmiotowej skargi

Sądowi Najwyższemu, Sąd Apelacyjny nie podjął żadnej czynności zmierzającej

do wyznaczenia terminu rozprawy apelacyjnej.

Jednocześnie Sąd Najwyższy ocenił, że charakter, stopień faktycznej

i prawnej zawiłości sprawy, a także zachowanie się stron w sprawie,

w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania, nie miało

wpływu na powyższe, czego także nie wykazał Prezes Sądu Apelacyjnego

w Gdańsku. W związku z powyższym Sąd Najwyższy stwierdził przewlekłość

postępowania.

Dla stwierdzenia przewlekłości postępowania irrelewantne pozostają

argumenty Prezesa Sądu Apelacyjnego dotyczące nadmiernego napływu spraw.

Zgodnie z przywołanym już art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość,

dokonując oceny, czy naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki, obok upływu czasu, uwzględnia się indywidualne

okoliczności sprawy. Zatem nie ma tu miejsca na szerokie uwzględnienie kwestii

organizacyjnych, niestanowiących de iure składnika konkretnego postępowania

(zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 17 grudnia 2013 r., III SPP 242/13;

22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18). Kwestia właściwej organizacji sądownictwa,

w tym zapewnienie optymalnej obsady kadrowej sądów, jest obowiązkiem państwa,

na co wielokrotnie zwracał uwagę Trybunał i Sąd Najwyższy (zob. wyroki Trybunału:

w sprawie Sutter v. Szwajcaria z 22 lutego 1984 r., skarga nr 8209/78; w sprawie

Wasilewski v. Polska z 21 grudnia 2000 r., skarga nr 32734/96; postanowienia

Sądu Najwyższego z: 8 marca 2005 r., III SPP 34/04; 26 kwietnia 2019 r.,

I NSP 18/19).

Fakt, iż Prezes Sądu nie dysponuje instrumentami umożliwiającymi

mu zapewnienie odpowiednich warunków dla sprawnego działania sądu/wydziałów,

I NSP 458/25

6

naturalnie przekłada się na brak winy po jego stronie z tytułu zaistniałej

przewlekłości postępowania. Powyższe nie zwalnia jednak państwa

z odpowiedzialności z tego tytułu. Jak bowiem stwierdził Trybunał Konstytucyjny

w postanowieniu z 30 października 2006 r., S 3/06: „prawo do rozstrzygnięcia

sprawy przez sąd bez nieuzasadnionej zwłoki stanowi istotny element

konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji).

Adresatem konstytucyjnego nakazu rozpatrzenia sprawy w rozsądnym czasie

są przede wszystkim same sądy. Należy jednak uwzględnić całokształt sytuacji

faktycznej i wskazać, że konieczną gwarancją materialną prawa do rozstrzygnięcia

sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki są odpowiednie warunki organizacyjne

umożliwiające sądom »terminową« realizację ich zadań. Dotyczy

to w szczególności obsady kadrowej, zarówno jeśli chodzi o liczbę sędziów,

jak i personel pomocniczy. Powinność zapewnienia odpowiednich warunków

spoczywa w pierwszej kolejności na ustawodawcy oraz na organach władzy

wykonawczej, szczególnie na Ministrze Sprawiedliwości”.

Skarga na przewlekłość postępowania i związana z nią możliwość

przyznania skarżącemu, na jego żądanie, od Skarbu Państwa sumy pieniężnej,

w znacznej mierze służy wymuszeniu na państwie takiej organizacji wymiaru

sprawiedliwości, która umożliwi rozpoznanie sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki

(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2013 r., III SPP 242/13).

Obok swoistej sankcji dla państwa za niewłaściwe zorganizowanie wymiaru

sprawiedliwości, suma pieniężna, o której jest mowa w art. 12 ust. 4 ustawy

o skardze na przewlekłość, pełni funkcję rekompensaty dla strony za doznaną

szkodę niematerialną, będącą wynikiem przewlekłości. Nie jest to więc

odszkodowanie za poniesione straty i utracone korzyści (art. 361 § 2 k.c.)

lub zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę w rozumieniu art. 445 k.c.

Ustawodawca wprowadza przy tym zasadę, że strona, której skargę uwzględniono,

może w odrębnym postępowaniu dochodzić naprawienia szkody ze stwierdzonej

przewlekłości (art. 15 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość).

Konsekwentnie sumę, o której jest mowa w ustawie o skardze na przewlekłość,

uznać należy za wstępną (tymczasową) rekompensatę z tytułu doznanej szkody

I NSP 458/25

7

niematerialnej (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 8 maja 2013 r.,

III SPP 51/13; 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18).

W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie od Skarbu Państwa

sumy pieniężnej w wysokości 2000 zł. Kwota zasądzana na podstawie art. 12 ust. 4

ustawy o skardze na przewlekłość musi obejmować kwotę 500 zł za każdy

zakończony rok postępowania niezależnie, czy w określonej fazie miała miejsce

przewlekłość, czy też nie, przy czym musi wynosić co najmniej 2000 zł.

Sąd Najwyższy uznał, że na rzecz skarżącego należy zasądzić kwotę

2000 zł w związku ze stwierdzeniem przewlekłości w sprawie za okres od 6 maja

2021 r., tj. daty złożenia pozwu, do 20 stycznia 2026 r., tj. daty wydania niniejszego

postanowienia stwierdzającego przewlekłość postępowania przed Sądem

Apelacyjnym, co jest odpowiednikiem ustawowych 500 zł za każdy zakończony rok

postępowania (4 lat) oraz odpowiada wnioskowi skarżącego. Wysokość tej kwoty

jest proporcjonalna do wielkości zwłoki, jej przyczyn oraz dotkliwości

dla skarżącego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 6 stycznia 2006 r.,

III SPP 154/05). Kwota 2000 zł stanowi z jednej strony wystarczającą

rekompensatę dla skarżącej w związku ze stwierdzeniem przewlekłości w sprawie,

z drugiej zaś stanowi sankcję dla państwa za wadliwe zorganizowanie wymiaru

sprawiedliwości. Należy zwrócić uwagę na wskazane w art. 2 ust. 2 ustawy

o skardze na przewlekłość postępowania, czynniki rzutujące na kwestię

przewlekłości postępowania oraz rekompensaty związanej z jej stwierdzeniem:

stopień faktycznej i prawnej zawiłości sprawy, znaczenie dla strony, która wniosła

skargę oraz zachowanie się strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

Sprawa, której skarga dotyczy ma dla skarżącego znaczenie z uwagi

na jej przedmiot, zaś jak już wskazano, zachowanie skarżącego w żaden sposób

nie przyczyniło się do przedłużenia postępowania.

Zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość, na żądanie

skarżącego lub z urzędu sąd zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający sprawę

co do istoty albo przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego

postępowanie przygotowawcze odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie,

chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście zbędne. Skarżący zawnioskował

o wydanie Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku zalecenia polegającego

I NSP 458/25

8

na wyznaczeniu terminu rozprawy w postępowaniu przed Sądem ll instancji tak,

aby rozprawa odbyła się w najszybszym możliwym terminie. W okolicznościach

badanej sprawy, Sąd Najwyższy uznał za zasadne zalecenie Sądowi Apelacyjnemu

w Gdańsku wyznaczenia terminu rozprawy w terminie 3 miesięcy od daty zwrotu

akt.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy o skardze

na przewlekłość, zwrócono skarżącemu opłatę od skargi w wysokości 200 zł.

W zakresie kosztów zastępstwa procesowego Sąd Najwyższy, na podstawie

art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość

oraz § 10 ust. 1 pkt 2) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

(tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1935) orzekł jak w sentencji.

Tomasz Demendecki Krzysztof Wiak Marek Dobrowolski

[MR]

[a.ł]