Przewlekłość w sprawie apelacyjnej, skarżący dostanie 3000 zł zamiast żądanych 20 000 zł

Pismem z 18 sierpnia 2026 r. J. G. (dalej: „Skarżący”) wniósł do Sądu

Najwyższego – za pośrednictwem Sądu Apelacyjnego w Warszawie – skargę na

przewlekłość

w

postępowaniu

sądowym

toczącym

się

przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie pod sygn. V ACa 2004/24.

Wskazując, że w przedmiotowym postępowaniu doszło do nieuzasadnionej zwłoki,

Skarżący domagał się przyznania na swoją rzecz od Skarbu Państwa kwoty

20 000 zł oraz wydania Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie rozpoznającemu sprawę

zalecenia podjęcia odpowiednich czynności zmierzających do niezwłocznego

wyznaczenia rozprawy apelacyjnej i zakończenia przedmiotowej sprawy.

Wniósł również o zwrot kosztów postępowania skargowego, w tym kosztów

zastępstwa procesowego.

Skarga została złożona w postępowaniu zainicjowanym pozwem z 9 lutego

2021 r. (data prezentaty).

Uzasadniając skargę, Skarżący podniósł, że 12 czerwca 2024 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie przekazał do Sądu Apelacyjnego w Warszawie akta

sprawy objętej skargą, zakończonej wyrokiem z 22 listopada 2023 r. W związku

z brakiem podjęcia czynności po stronie Sądu Apelacyjnego w Warszawie od dnia

wpływu akt do tego Sądu, Skarżący kilkukrotnie zwracał się do Sądu o podjęcie

czynności zmierzających do przeprowadzenia bądź wyznaczenia przybliżonego

terminu rozprawy. Do dnia wniesienia skargi, po ponad 2 latach od daty wpływu akt

do Sądu Apelacyjnego w Warszawie, w sprawie realnie nie zostały podjęte żadne

czynności zmierzające do zakończenia spornego postępowania apelacyjnego,

poza formalnym doręczeniem odpisu apelacji (po ponad 2 latach).

Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie zgłosił swój udział w niniejszej

sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I NSP 460/26

3

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze

na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym

bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej:

„ustawa o skardze na przewlekłość”), strona może wnieść skargę o stwierdzenie,

że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa

do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie

zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa

dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych

albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej

wykonania orzeczenia sądowego.

Ustawodawca w ustawie o skardze na przewlekłość nie określił wyraźnie,

jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną

zwłokę. Niemniej w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko,

że przewlekłość jest pojęciem odnoszącym się do konkretnego zdarzenia,

które po wnikliwej analizie należałoby uznać za nadmiernie rozciągnięte w czasie

i niezasadnie przedłużające się (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego

z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21, oraz z 15 listopada 2022 r., I NSP 322/22).

Ocena, czy w konkretnej sprawie doszło do przewlekłości postępowania,

powinna być wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego

do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami,

przy uwzględnieniu zachowania określonych procedur.

Oceniając, czy w danej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością

postępowania, należy zatem brać pod uwagę kryteria określone w art. 2 ust. 2

tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło

do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość

i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia

kończącego postępowanie w sprawie, a także uwzględnić łączny dotychczasowy

czas postępowania, od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, charakter

sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła

skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,

a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

I NSP 460/26

4

Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa

Europejski Trybunał Praw Człowieka, wskazując, że przy ocenie, czy przewlekłość

postępowania jest nieuzasadniona, powinna następować w świetle szczególnych

warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak skomplikowanie

(stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę

oraz znaczenia materii objętej skargą (zob. wyroki Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka: z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie

Wojnowicz przeciwko Polsce; z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie

Dewicka przeciwko Polsce; z 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie

Sobczyk przeciwko Polsce; z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie

Jedamski przeciwko Polsce; z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie

W.M. przeciwko Polsce; zob. też M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw

Człowieka-orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego procesu sądowego,

Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału).

Powyższe oznacza, że standard ochrony prawa do rozpoznania sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki ma charakter zindywidualizowany (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20;

z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21;

z 14 września 2022 r., I NSP 251/22; z 15 listopada 2022 r., I NSP 322/22).

Co do zasady więc przewlekłość zawsze musi być odnoszona do konkretnych

realiów sprawy i przyjętego trybu postępowania.

Poddając analizie przebieg postępowania apelacyjnego o sygn.

V ACa 2004/24, należy stwierdzić, że podniesiony w skardze zarzut przewlekłości

tego postępowania sądowego jest uzasadniony.

Postępowanie zostało wszczęte pozwem z 9 lutego 2021 r. (data prezentaty).

Z badania akt przedmiotowej sprawy wynika jednocześnie, że postępowanie

apelacyjne o sygn. V ACa 2004/24 zostało zainicjowane apelacją przeciwnika

procesowego Skarżącego od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 22 listopada

2023 r. Akta tej sprawy wraz z apelacją wpłynęły do Sądu Apelacyjnego

w Warszawie w dniu 12 czerwca 2024 r. Tego samego dnia wylosowano

sędziego sprawozdawcę. Zarządzeniem z 13 czerwca 2024 r. wpisano sprawę

do odpowiedniego repertorium i zawiadomiono strony o składzie sądu. Pismami

z 30 września 2025 r. i 29 kwietnia 2026 r. (daty prezentaty) Skarżący złożył wnioski

o podjęcie czynności w sprawie objętej skargą, celem jej rozpoznania.

I NSP 460/26

5

W dniu 1 czerwca 2026 r. dokonano kontroli formalnej apelacji i zarządzono

doręczenie odpisu apelacji pełnomocnkowi Skarżącego. Odpowiedź Skarżącego

na apelację wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w Warszawie 24 czerwca 2026 r.

(data prezentaty). Natomiast zarządzeniem z 23 września 2026 r., a zatem już

po wniesieniu rozpoznawanej w niniejszej sprawie skargi, wyznaczono termin

posiedzenia w sprawie apelacyjnej na 25 listopada 2026 r.

Powyższa sekwencja zdarzeń uzasadnia wniosek, że postępowanie

apelacyjne o sygn. V ACa 2004/24 trwa dłużej, niż jest to niezbędne do należytego

wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych mających znaczenie

dla rozstrzygnięcia sprawy, a tym samym że w postępowaniu objętym skargą

nie dochowano wynikających z wyżej powołanego orzecznictwa standardów

rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. W konsekwencji należy stwierdzić,

że postępowanie apelacyjne, trwające obecnie ponad dwa lata, dotknięte jest

przewlekłością.

Sąd Najwyższy nie dopatrzył się przy tym w omawianym przypadku

przesłanek, które mogłyby uzasadniać zwłokę w rozpoznaniu sprawy

o sygn. V ACa 2004/24.

Należy wyraźnie stwierdzić, że o przewlekłości postępowania nie decyduje

subiektywne przekonanie strony, lecz okoliczności obiektywne, a obowiązkiem

państwa jest zagwarantowanie, by sprawy osób podległych jego jurysdykcji

toczyły się bez zbędnej zwłoki (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z 6 stycznia 2006 r., III SPP 154/05). Obowiązkiem Państwa jest zatem zapewnienie

takiego sposobu funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, aby rozstrzygnięcie

sprawy nie trwało dłużej niż to jest konieczne (por. postanowienia Sądu Najwyższego:

z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21).

W postanowieniu z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21, Sąd Najwyższy trafnie

podkreślił, że dla strony czy też uczestnika postępowania nie ma znaczenia,

gdzie tkwi źródło przewlekłości postępowania czy w zaniedbaniach i opieszałości

sądu, przepracowaniu czy objętości referatu sędziego, czy też w zaniechaniach,

których dopuściło się państwo nie przyjmując rozwiązań zapobiegających

systemowej przewlekłości postępowań. Zła organizacja wymiaru sprawiedliwości,

brak odpowiedniego budżetu czy też zbyt duża liczba spraw przypadająca

na jednego sędziego nie powinny obciążać uczestników postępowania.

Prawem strony każdego postępowania jest bowiem zgodnie z art. 6 Konwencji

I NSP 460/26

6

o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia

4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej

Protokołem nr 2 (Dz.U. 1993, Nr 61, poz. 284),aby odbyło się ono w rozsądnym

terminie (zob. M. Mrowicki, Przewlekłość postępowania i jej systemowy charakter

w Polsce. Glosa do wyroku ETPC z 7 lipca 2015 r., nr: 72287/10, 13927/11

i 46187/11, LEX/el. 2016, s. 7). Wystąpienie w sprawie przewlekłości postępowania

i to o charakterze znacznym nie budziło zatem żadnych wątpliwości.

Konkludując, Sąd Najwyższy uznał, że w realiach analizowanej sprawy,

stosownie do art. 12 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość,

istniały podstawy do stwierdzenia przewlekłości postępowania prowadzonego

przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie pod sygn. V ACa 2004/24. Z analizy

przebiegu postępowania objętego skargą wynika przy tym, że dopiero wniesienie

skargi na przewlekłość skutkowało wyznaczeniem terminu posiedzenia i nadaniem

odpowiedniego biegu temu postępowaniu.

Uwzględniając skargę, zgodnie z art. 12 ust. 4 i ust. 5 pkt 1 ustawy o skardze

na przewlekłość, sąd na żądanie skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa,

sumę pieniężną w wysokości od 2000 do 20 000 złotych. Wysokość przyznanej sumy

pieniężnej wynosi nie mniej niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego trwania

postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona

przewlekłość postępowania. Określając wymiar przyznanej Skarżącemu sumy

pieniężnej, Sąd Najwyższy miał na uwadze, że w badanej sprawie postępowanie

sądowe, licząc od wniesienia pozwu, trwa łącznie ponad pięć lat, zaś postępowanie

apelacyjne – ponad dwa lata. Nie ulega przy tym wątpliwości, że w rozpoznawanym

przypadku nie jest to spowodowane ani materią sprawy, ani jej zawiłością,

ani obstrukcyjnym zachowaniem Skarżącego. W tych okolicznościach

Sąd Najwyższy uznał, że skoro postępowanie trwa ponad pięć lat na rzecz

Skarżącego od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie powinna zostać

przyznana suma pieniężna w wysokości 3000 zł.

Z powyższych względów, Sąd Najwyższy uznał, że przyznane Skarżącemu

na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość kwoty w związku

ze stwierdzeniem przewlekłości w sprawie są adekwatne do przyczyn stwierdzonej

przewlekłości. Tym samym dalej idące żądanie skargi należało oddalić

jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw (zob. art. 12 ust. 1 ustawy o skardze

na przewlekłość). Jednocześnie w związku z wyznaczeniem terminu posiedzenia

I NSP 460/26

7

w sprawie apelacyjnej na 25 listopada 2026 r., zbędne stało się wydawanie

Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie stosownych zaleceń zmierzających

do przyspieszenia rozpoznania przedmiotowej sprawy.

O zwrocie opłaty od skargi Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 17 ust. 3

ustawy o skardze na przewlekłość postępowania.

O kosztach postępowania skargowego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 98 § 1, 11 i 3 w związku art. 3941 § 3 w związku z art. 39821 w związku z art. 391

§ 1 k.p.c. w związku z art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość oraz § 14 ust. 3

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat

za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz.U. 2026, poz. 215), zasądzając

od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz Skarżącego kwotę

240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

[k.b.]

[a.ł]