Apelacja czekała ponad dwa lata na termin. Skarżąca dostała 6500 zł za przewlekłość

Dnia 27 października 2025 r. (data wpływu do Sądu Najwyższego) B. M.

(dalej: „skarżąca”), reprezentowana przez pełnomocnika, za pośrednictwem Sądu

Apelacyjnego w Warszawie, wniosła do Sądu Najwyższego skargę na naruszenie

prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez

nieuzasadnionej zwłoki w sprawie o sygn. akt VI ACa 2852/23 toczącej się przed

Sądem Apelacyjnym w Warszawie. W przedmiotowej skardze skarżąca wniosła o:

1. stwierdzenie, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie

nastąpiła przewlekłość postępowania,

2. zobowiązanie Sądu Apelacyjnego w Warszawie do rozpoznania wniosku

powódki i wyznaczenie rozprawy apelacyjnej w terminie tygodnia od daty

doręczenia postanowienia w przedmiocie skargi,

3. przyznanie od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Warszawie

na rzecz Skarżącej kwoty 10.000 złotych z tytułu przewlekłości postępowania,

4. zasądzenie od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie

kosztów postępowania wywołanych wniesioną skargą.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że w okresie od wniesienia apelacji

pismem z 24 sierpnia 2023 r. do daty wniesienia niniejszej skargi, pomimo upływu 2

lat, Sad Apelacyjny nie podjął żadnej czynności w sprawie – nie tylko

nie przeprowadził rozprawy apelacyjnej, ale nawet nie wyznaczył jej terminu.

Działając na podstawie art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o

skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i

postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r.

poz. 1725 ze zm.), Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie zgłosił swój udział w

I NSP 487/25

3

sprawie, wniósł o przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie

jako właściwemu do jej rozpoznania, a z ostrożności procesowej o oddalenie skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie odnieść się należy do stanowiska Prezesa Sądu Apelacyjnego w

Warszawie, który wniósł o przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie

jako właściwemu do jej rozpoznania, ponieważ skarga dotyczy działania tego Sądu,

jak i Sądu Okręgowego w Warszawie. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 4 ust. 1b

u.s.p.p., jeżeli skarga dotyczy przewlekłości postępowania przed sądem

okręgowym i sądem apelacyjnym – właściwy do jej rozpoznania w całości jest sąd

apelacyjny. Skarżąca jednakże wprost wskazała, że przedmiotowa skarga swoim

zakresem obejmuje przede wszystkim postępowanie prowadzone pod sygn. akt VI

ACa 2852/23 w okresie od wniesienia apelacji pismem z dnia 24 sierpnia 2023 r. do

daty wniesienia skargi, jedynie z zaznaczeniem, że całe dotychczasowe

postępowanie przed sądem w niniejszej sprawie toczy się od lat kilkunastu. Biorąc

pod uwagę powyższe, do rozpoznania przedmiotowej skargi właściwy jest Sąd

Najwyższy, bowiem wbrew twierdzeniom Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie,

ponad wszelką wątpliwość treść skargi wskazuje, iż dotyczy ona podstępowania

przed Sądem Apelacyjnym.

Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do

rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub

nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej

zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na

przewlekłość”) nie określa wprost granic temporalnych, w ramach których powinno

dojść do rozpoznania sprawy, a tym samym nie wskazuje bezpośrednio czasu, po

upływie którego następuje przewlekłość postępowania. Zgodnie z art. 2 ust. 1

ustawy o skardze na przewlekłość strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w

postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do

rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające

do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to

konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych. W świetle

I NSP 487/25

4

art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość ocenie w szczególności podlega

terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania

rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny należy

uwzględnić: łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili

rozpoznania skargi; charakter sprawy; stopień faktycznej i prawnej zawiłości sprawy;

znaczenie rozstrzygnięcia dla skarżącego; zachowanie się stron, w szczególności

strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

W ustawie o skardze na przewlekłość nie sprecyzowano, jaki okres

oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

W judykaturze przyjmuje się, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można

mówić z reguły w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na

niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy (zob.

m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z: 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; 16 marca

2006 r., III SPP 10/06; 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; 14 lipca 2016 r., III SPP

55/16; 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; 19 października 2017 r., III SPP 42/17; 21

lutego 2018 r., III SPP 3/18; 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18; 3 grudnia 2019 r., I

NSP 160/19; 28 września 2021 r., I NSP 145/21).

Podkreślić ponadto należy, że prawo do rozpoznania sprawy w rozsądnym

terminie, stanowiąc element prawa do rzetelnego procesu, jest jednym z

podstawowych praw człowieka określonym w Konwencji o Ochronie Praw

Człowieka i Podstawowych Wolności (dalej: „EKPCz”). Przyjęcie ustawy o skardze

na przewlekłość stanowiło zresztą efekt stosowania EKPCz i wielokrotnego

stwierdzenia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka (dalej: „Trybunał”)

naruszenia przez Polskę prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie.

W realiach niniejszej sprawy wskazać należy, że sprawa została

zainicjowana pozwem z 9 lutego 2012 r. W dniu 17 marca 2023 r. zapadł wyrok

przed Sądem I instancji (t. III k. 537). Akta sprawy zostały przekazane do Sądu

Apelacyjnego w Warszawie w dniu 1 września 2023 r. wraz z apelacją powódki (t.

III k. 592). Tego samego dnia w systemie SLPS został wylosowany sędzia referent

(t. III k. 593). Zarządzeniem z 4 września 2023 r. sprawę wpisano do repertorium

ACa i polecono zawiadomić strony o składzie sądu (t. III k. 594). W dniu 25

września 2023 r. wpłynęło pismo powódki wraz z oświadczeniem o stanie

I NSP 487/25

5

majątkowym (t. III k. 595). Pismem z 5 maja 2025 r. strona powodowa wniosła o

podjęcie czynności w sprawie i wyznaczenie rozprawy apelacyjnej (t. IV k. 603).

Zarządzeniem z dnia 5 czerwca 2025 r. akta przedstawiono referendarzowi

sądowemu celem nadania biegu apelacji, zaznaczając datę jej w pływu – sierpień

2023 r. oraz poinformowano pełnomocnika powódki, że sprawa zostanie

rozpoznana zgodnie z kolejnością wpływu i nie należy do kategorii spraw pilnych (t.

IV k. 609). Pismem z 23 czerwca 2025 r. (t. IV k. 607), strona powodowa wniosła o

reasumpcję w.w. stanowiska sądu, wskazując na wiek i sytuację zdrowotną

powódki oraz okres trwania postępowania od przeszło 13 lat (t. IV k. 607).

Zarządzeniem z 17 lipca 2025 r., akta sprawy przedstawiono przewodniczącemu

wydziału celem rozważenia wyznaczenia jej poza kolejnością wpływu z uwagi na

okoliczności wskazane w piśmie powódki (t. IV k. 609). W dniu 22 września 2025 r.

do Sądu Apelacyjnego w Warszawie wpłynęła skarga na przewlekłość

postępowania wniesiona przez pełnomocnika powódki. Przewodniczący VI

Wydziału Cywilnego zarządzeniem z 2 października 2025 r. polecił przedstawienie

sprawy jako pilnej referendarzowi sądowemu celem nadania biegu apelacji (t. IV k.

610). Zarządzeniem z 6 października 2025 r. dokonano formalnej kontroli apelacji i

polecono doręczenie odpisu apelacji pełnomocnikowi strony pozwanej (t. IV k. 612).

Kolejnym zarządzeniem z 22 października 2025 r. został wyznaczony termin

rozprawy na 2 grudnia 2025 r. (t. IV k. 614). W dniu 28 października 2025 r.

wpłynęła odpowiedź na apelację (t. IV k. 617). W dniu 2 grudnia 2025 r. wydany

został wyrok kończący sprawę prawomocnie (t. IV k. 634).

Sąd Najwyższy ustalił zatem, że postępowanie przed Sądem Apelacyjnym

trwało dwa lata i trzy miesiące, zaś co istotne, Sąd Apelacyjny dopiero po ponad

dwóch latach dokonał kontroli formalnej apelacji i wyznaczył termin rozprawy

apelacyjnej, co zresztą nastąpiło po wniesieniu przedmiotowej skargi

na przewlekłość postępowania.

Jednocześnie Sąd Najwyższy ocenił, że charakter, stopień faktycznej i

prawnej zawiłości sprawy, a także zachowanie się stron w sprawie, w

szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania, nie miało wpływu

na powyższe, czego także nie wykazał Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie. W

związku z powyższym, Sąd Najwyższy stwierdził przewlekłość postępowania.

I NSP 487/25

6

Zgodnie z przywołanym już art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość,

dokonując oceny, czy naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez

nieuzasadnionej zwłoki, obok upływu czasu, uwzględnia się indywidualne

okoliczności sprawy. Zatem nie ma tu miejsca na szerokie uwzględnienie kwestii

organizacyjnych, niestanowiących de iure składnika konkretnego postępowania

(zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 17 grudnia 2013 r., III SPP 242/13; 22

stycznia 2019 r., I NSP 71/18). Kwestia właściwej organizacji sądownictwa, w tym

zapewnienie optymalnej obsady kadrowej sądów, jest obowiązkiem państwa, na co

wielokrotnie zwracał uwagę Trybunał i Sąd Najwyższy (zob. wyroki Trybunału: w

sprawie Sutter v. Szwajcaria z 22 lutego 1984 r., skarga nr 8209/78; w sprawie

Wasilewski v. Polska z 21 grudnia 2000 r., skarga nr 32734/96; postanowienia

Sądu Najwyższego z: 8 marca 2005 r., III SPP 34/04; 26 kwietnia 2019 r.,

I NSP 18/19).

Fakt, iż Prezes Sądu nie dysponuje instrumentami umożliwiającymi mu

zapewnienie odpowiednich warunków dla sprawnego działania sądu/wydziałów,

naturalnie przekłada się na brak winy po jego stronie z tytułu zaistniałej

przewlekłości postępowania. Powyższe nie zwalnia jednak państwa z

odpowiedzialności z tego tytułu. Jak bowiem stwierdził Trybunał Konstytucyjny w

postanowieniu z 30 października 2006 r., S 3/06: „prawo do rozstrzygnięcia sprawy

przez sąd bez nieuzasadnionej zwłoki stanowi istotny element konstytucyjnego

prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Adresatem konstytucyjnego nakazu

rozpatrzenia sprawy w rozsądnym czasie są przede wszystkim same sądy. Należy

jednak uwzględnić całokształt sytuacji faktycznej i wskazać, że konieczną

gwarancją materialną prawa do rozstrzygnięcia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki

są odpowiednie warunki organizacyjne umożliwiające sądom »terminową«

realizację ich zadań. Dotyczy to w szczególności obsady kadrowej, zarówno jeśli

chodzi o liczbę sędziów, jak i personel pomocniczy. Powinność zapewnienia

odpowiednich warunków spoczywa w pierwszej kolejności na ustawodawcy oraz na

organach władzy wykonawczej, szczególnie na Ministrze Sprawiedliwości”.

Skarga na przewlekłość postępowania i związana z nią możliwość

przyznania skarżącemu, na jego żądanie, od Skarbu Państwa sumy pieniężnej, w

znacznej mierze służy wymuszeniu na państwie takiej organizacji wymiaru

I NSP 487/25

7

sprawiedliwości, która umożliwi rozpoznanie sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki

(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2013 r., III SPP 242/13).

Obok swoistej sankcji dla państwa za niewłaściwe zorganizowanie wymiaru

sprawiedliwości, suma pieniężna, o której jest mowa w art. 12 ust. 4 ustawy o

skardze na przewlekłość, pełni funkcję rekompensaty dla strony za doznaną szkodę

niematerialną, będącą wynikiem przewlekłości. Nie jest to więc odszkodowanie za

poniesione straty i utracone korzyści (art. 361 § 2 k.c.) lub zadośćuczynienie

pieniężne za doznaną krzywdę w rozumieniu art. 445 k.c. Ustawodawca

wprowadza przy tym zasadę, że strona, której skargę uwzględniono, może w

odrębnym postępowaniu dochodzić naprawienia szkody ze stwierdzonej

przewlekłości (art. 15 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość). Konsekwentnie

sumę, o której jest mowa w ustawie o skardze na przewlekłość, uznać należy za

wstępną (tymczasową) rekompensatę z tytułu doznanej szkody niematerialnej (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego z: 8 maja 2013 r., III SPP 51/13; 22 stycznia

2019 r., I NSP 71/18).

W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie od Skarbu

Państwa sumy pieniężnej w wysokości 10.000 zł. Wskazać należy, iż w niniejszej

sprawie, postępowanie zainicjowane pozwem skarżącej wniesionym 9 lutego 2012

r. (data prezentaty) toczyło się blisko 14 lat, a dokładnie – 13 lat, 9 miesięcy i 23 dni.

Przewlekłość postępowania wystąpiła na jednym z jego etapów, w postępowaniu

odwoławczym, i trwała ponad 2 lata, co też uzasadniono powyżej. Natomiast, kwota

zasądzana na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość

postępowania musi obejmować kwotę 500 zł za każdy zakończony rok

postępowania niezależnie, czy w określonej fazie miała miejsce przewlekłość, czy

też nie, przy czym musi być równa co najmniej 2000 zł. Sąd może przyznać sumę

pieniężną wyższą niż 500 złotych za każdy rok trwania postępowania, jeżeli sprawa

ma szczególne znaczenie dla skarżącego, który swoją postawą nie przyczynił się w

sposób zawiniony do wydłużenia czasu trwania postępowania.

Sąd Najwyższy uznał, że na rzecz skarżącej należy zasądzić kwotę 6500 zł

w związku ze stwierdzeniem przewlekłości w sprawie za okres od 9 lutego 2012 r.,

tj. daty złożenia pozwu, do 2 grudnia 2025 r., tj. daty wydania prawomocnego

wyroku, co jest odpowiednikiem ustawowych 500 zł za każdy zakończony rok

I NSP 487/25

8

postępowania (13 lat), a w pozostałym zakresie żądanie skargi oddalił. Wysokość

tej kwoty jest proporcjonalna do wielkości zwłoki, jej przyczyn oraz dotkliwości dla

skarżącej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 6 stycznia 2006 r., III SPP

154/05). Kwota 6500 zł stanowi z jednej strony wystarczającą rekompensatę dla

skarżącej w związku ze stwierdzeniem przewlekłości w sprawie, z drugiej zaś

stanowi sankcję dla państwa za wadliwe zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości.

Należy zwrócić uwagę na wskazane w art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na

przewlekłość postępowania, czynniki rzutujące na kwestię przewlekłości

postępowania oraz rekompensaty związanej z jej stwierdzeniem: stopień faktycznej

i prawnej zawiłości sprawy, znaczenie dla strony, która wniosła skargę oraz

zachowanie się strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Sprawa, której

skarga dotyczy miała dla skarżącej znaczenie z uwagi na jej przedmiot, zaś jak już

wskazano, zachowanie skarżącej w żaden sposób nie przyczyniło się do

przedłużenia postępowania.

Z uwagi na okoliczność, iż w dniu 22 października 2025 roku Sąd Apelacyjny

w Warszawie wyznaczył termin rozprawy na dzień 2 grudnia 2025 r. i wyrok w

sprawie w tym też dniu zapadł, Sąd Najwyższy uznał wniosek skarżącej w zakresie

zobowiązania Sądu Apelacyjnego w Warszawie do rozpoznania wniosku i

wyznaczenia rozprawy apelacyjnej za bezprzedmiotowy.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy o skardze

na przewlekłość, zwrócono skarżącej opłatę od skargi w wysokości 200 zł.

W zakresie kosztów zastępstwa procesowego Sąd Najwyższy, na podstawie

art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość oraz

§ 10 ust. 1 pkt 2) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października

2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz.

1935) orzekł jak w sentencji.

Tomasz Demendecki Krzysztof Wiak

Marek Dobrowolski

[MR]

[r.g.]