Przedawnione czyny, apelacja czeka od 2022 r. Sąd Najwyższy przyznał 7 tys. zł

Pismem z … września 2026 r. G. W. (dalej jako: „Skarżący”), reprezentowany

przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył skargę na naruszenie prawa strony do

rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem

Apelacyjnym w Warszawie o sygn. akt II AKa 409/24, wnosząc o: 1. stwierdzenie

przewlekłości ww. postępowania sądowego, 2. wydanie Sądowi Apelacyjnemu

zalecenia niezwłocznego podjęcia czynności zmierzających do zakończenia

postępowania, w szczególności rozpoznania złożonego przez obronę wniosku o

umorzenie postępowania z uwagi na przedawnienie karalności czynów i

wyznaczenie Sądowi Apelacyjnemu terminu 14 dni na podjęcie tych czynności, 3.

przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz Skarżącego kwoty 20 000 zł tytułem

odpowiedniej sumy pieniężnej, 4. zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów

postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że postępowanie w sprawie zostało

wszczęte 12 lipca 2001 r. Skarżący był tymczasowo aresztowany od 8 sierpnia

2001 r. do 23 marca 2004 r., a zatem przez okres blisko 3 lat. Postępowanie w

zakresie czynów, w związku z którymi stosowano wobec niego tymczasowe

aresztowanie, zostało następnie umorzone.

Sprawa wpłynęła do Sądu Apelacyjnego pierwotnie 15 lipca 2022 r., a

następnie w wyniku zmiany składu orzekającego, ponownie rozpoczęto

rozpoznawanie apelacji wniesionej przez prokuraturę 12 sierpnia 2024 r. Od tego

czasu, pomimo upływu ponad 2 lat, sprawa nie została merytorycznie rozpoznana.

Dwa wyznaczone terminy rozpraw zostały odwołane, zaś złożony przez obronę

wniosek o umorzenie postępowania pozostaje bez rozpoznania.

W toku postępowania przed Sądem Apelacyjnym doszło przy tym do

przedawnienia karalności wszystkich czynów objętych aktem oskarżenia,

odpowiednio: czynu I – 21 września 2025 r., czynu II – 25 kwietnia 2026 r., czynu III –

z końcem listopada 2025 r., zaś czynu IV – 22 stycznia 2026 r.

I NSP 498/26

3

Dalsze pozostawanie sprawy w toku, pomimo zaistnienia negatywnej

przesłanki procesowej z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k., nie znajduje uzasadnienia i stanowi

naruszenie prawa Skarżącego do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki.

Jak podał dalej autor skargi, niezwłoczne zakończenie postępowania ma dla

Skarżącego szczególne znaczenie. Przez blisko 3 lata pozostawał on tymczasowo

aresztowany, podczas gdy postępowanie dotyczące czynów stanowiących podstawę

stosowania tego środka zostało następnie umorzone. Skarżący zamierza dochodzić

odszkodowania i zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe

aresztowanie, zaś dalsze, nieuzasadnione utrzymywanie postępowania w toku

uniemożliwia definitywne uregulowanie jego sytuacji prawnej i podjęcie działań

zmierzających do naprawienia szkody i krzywdy wynikających z wieloletniego

pozbawienia wolności.

W tych okolicznościach dalsza bezczynność Sądu Apelacyjnego, zwłaszcza

po przedawnieniu karalności wszystkich czynów objętych postępowaniem,

uzasadnia pilne stwierdzenie przewlekłości postępowania i zobowiązanie Sądu

Apelacyjnego do niezwłocznego podjęcia czynności prowadzących

do jego zakończenia.

W piśmie z … października 2026 r., które wpłynęło z Sądu Apelacyjnego w

Warszawie, wniesiono o oddalenie skargi co do żądania zasądzenia sumy pieniężnej

w zakresie przekraczającym 2 000 zł oraz w odniesieniu do żądań zalecenia Sądowi

Apelacyjnemu podjęcia określonych czynności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na

naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym

prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez

nieuzasadnionej zwłoki (t.j. Dz.U. 2023, poz. 1725; dalej: „ustawa o skardze na

przewlekłość”), strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu,

którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez

nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia

kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia

istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do

załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia

sądowego (przewlekłość postępowania). Dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do

I NSP 498/26

4

przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i

prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia

kończącego postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora

prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu

zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd

lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy

egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.

Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania

od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie

skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej

zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej

zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła

przewlekłość postępowania (art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość).

O przewlekłości postępowania można mówić zarówno wtedy, gdy sąd nie

podejmuje żadnych czynności, jak i wtedy, gdy je podejmuje, ale są one

nieprawidłowe i w ich następstwie dochodzi do zwłoki w rozpatrzeniu sprawy

(postanowienie Sądu Najwyższego z 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15). Na znaczenie

sprawnego rozstrzygania sporów sądowych, jako jednego z elementów

zagwarantowanego konstytucyjnie prawa do sądu, zwraca się uwagę w literaturze

(S. Pikulski, J. Szczechowicz, Ludzki wymiar prawa a przewlekłość postępowania

sądowego (w:) Księga Jubileuszowa Profesora Tadeusza Jasudowicza, Toruń 2004,

s. 353 i n.).

Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wprost, jaki okres oczekiwania

na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. W

dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano, że o przewlekłości

postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w przypadku bezczynności

sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która

trwa co najmniej 12 miesięcy (postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r.,

III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06 oraz z 21 marca 2006 r., III SPP

13/06). Podobnie przyjmował Naczelny Sąd Administracyjny (postanowienia NSA: z

7 lipca 2006 r., I OPP 64/06; z 24 kwietnia 2008 r., I OPP 16/08 oraz z 4 czerwca

2008 r., I OPP 20/08).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić

należy, że naruszono w niej prawo do sądu w aspekcie rozpoznania sprawy bez

I NSP 498/26

5

nieuzasadnionej zwłoki. Bezspornym faktem jest, że akta sprawy wraz z apelacjami

stron wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Warszawie 15 lipca 2022 r. (k. 22521 akt

sądowych). Sąd dokonał czynności wstępnych (rejestracja sprawy, nadanie

sygnatury). Następnie zakreślono sprawę w repertorium VIII AKa i zarejestrowano ją

z dniem 12 sierpnia 2024 r. w repertorium II AKa (k. 22568-22569 akt sądowych).

Postanowieniem z 10 października 2024 r. Sąd Apelacyjny wyłączył sędzię X. Y. od

rozpoznawania sprawy z uwagi na jej powołanie po 2017 r., przy – zdaniem Sądu

Apelacyjnego – rekomendacji wadliwej KRS. Na podobnej podstawie wyłączono

sędzię X.1 Y.1 (postanowienie z 20 grudnia 2024 r.). Pismem z … stycznia 2025 r.

pełnomocnik Skarżącego wniósł o wyłączenie od rozpoznawania sprawy sędzi X.2

Y.2 – z uwagi na wadliwość jej powołania. Wniosek ten uwzględniono

postanowieniem z 19 marca 2025 r. Pismem z … czerwca 2026 r. pełnomocnik

Skarżącego wniósł o skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne celem umorzenia

postępowania. Posiedzenie odbyło się 21 października 2026 r. (protokół – k. 22641

akt sądowych), ale nie podjęto na nim żadnych merytorycznych decyzji, wyznaczając

jedynie kolejny termin posiedzenia na dzień 18 listopada 2026 r.

Powyższe ustalenia przesądzają o zasadności skargi i skutkują przyjęciem,

że w zaskarżonym postępowaniu zaszła przewlekłość procedowania. Niezależnie od

argumentów powołanych w piśmie, które wpłynęło z Sądu Apelacyjnego

w Warszawie (takich jak znaczne obciążenie Sądu), niezakończenie rozpoznawania

sprawy apelacyjnej przez ponad 4 lata od dnia wpływu akt do Sądu, narusza standard

rozpoznania sprawy sądowej bez nieuzasadnionej zwłoki. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego wskazuje się, że znaczny wpływ spraw, problemy kadrowe i obciążenie

sędziów pracą pozostają bez wpływu na stwierdzenie przewlekłości postępowania w

sprawie, w której wniesiono skargę (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21

marca 2006 r., III SPP 13/06). Obciążenie pracą, liczba spraw oraz stan kadry

orzeczniczej co najwyżej prowadzić mogą do stwierdzenia, że przewlekłość

postępowania w konkretnej sprawie nie jest wynikiem zaniedbań, czy też uchybień

ze strony sądu. Jednakże to na Państwie spoczywa obowiązek zorganizowania

warunków należytego sprawowania władzy jurysdykcyjnej (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; postanowienie Sądu Najwyższego

z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22).

W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny koncentruje się dotąd głównie na

prowadzeniu rozważań w zakresie prawidłowości powołań sędziowskich –

I NSP 498/26

6

postanowienia: z 10 października 2024 r., 20 grudnia 2024 r. oraz 19 marca 2025 r.

To ostatnie orzeczenie wydano na wyraźny wniosek Skarżącego, który częściowo

także przyczynił się do przewlekłości procedury odwoławczej. Nie zmienia to jednak

zasadniczej konkluzji, że całość postępowania niewątpliwie narusza standard

rozpoznawania spraw sądowych bez zbędnej zwłoki.

Uwzględniając skargę, wobec sformułowania przez Skarżącego stosownego

żądania, Sąd Najwyższy miał obowiązek przyznać od Skarbu Państwa sumę

pieniężną, o której mowa w art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość.

Wskazany przepis określa granice rzeczonej rekompensaty (2 000 – 20 000 zł),

a także stanowi, że wysokość sumy pieniężnej, we wskazanych granicach, wynosi

nie mniej niż 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania,

niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość

postępowania.

Skoro postępowanie sądowe w niniejszej sprawie rozpoczęło się 1 marca

2013 r. (prezentata Sądu Okręgowego, k. 17246-17247 akt sądowych) i do tej pory

nie zakończyło się prawomocnie, to Sąd Najwyższy przyznał Skarżącemu sumę

pieniężną w wysokości 7 000 zł za okres od 1 marca 2013 r. do 28 października

2026 r.

Jednocześnie Sąd Najwyższy nakazał Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie

zwrócić Skarżącemu kwotę 200 złotych uiszczoną tytułem opłaty od skargi oraz

przyznał na jego rzecz od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie kwotę

240 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia

pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego

postanowienia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu skargowym. Skargę oddalano natomiast w zakresie żądania wydania

Sądowi Apelacyjnemu zalecenia niezwłocznego podjęcia czynności zmierzających

do zakończenia postępowania, albowiem w sprawie wyznaczono już termin

rozpoznania wniosku Skarżącego o umorzenie postępowania (planowany termin 18

listopada 2026 r., k. 22641 akt sądowych).

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

postanowienia.

D.Z.

[r.g.]

I NSP 498/26

7

Paweł Czubik Oktawian Nawrot Grzegorz Pastuszko