Sąd Najwyższy oddalił skargę na przewlekłość apelacji w sprawie o rozwód

Pismem z dnia 12 listopada 2025 r., M.M.-J. (dalej jako „skarżąca”), za

pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę na naruszenie

prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez

nieuzasadnionej zwłoki. W skardze, wniesionej na podstawie stosownych

przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony

do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub

I NSP 570/25

2

nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej

zwłoki (t.j.: Dz.U. 2018, poz. 75; dalej: ustawa o skardze na przewlekłość

postępowania, u.s.p.p.), skarżąca wystąpiła z wnioskami o:

1. stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie toczącej się

przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie I Wydziałem Cywilnym w sprawie

oznaczonej sygn. akt I ACa 1486/24;

2. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącej sumy pieniężnej

w wysokości 20 000 zł (słownie: dwadzieścia tysięcy złotych);

3. zasądzenie od Skarbu Państwa, Sądu Apelacyjnego w Warszawie

I Wydziału Cywilnego, kosztów tego postępowania, w tym kosztów zastępstwa

procesowego według norm przepisanych.

Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie w piśmie z dnia 23 stycznia 2026 r.

zgłosił swój udział w sprawie oraz wniósł o oddalenie skargi z uwagi na brak

podstaw do stwierdzenia przewlekłości i przytoczył we wskazanym zakresie

szeroką argumentację.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość

postępowania strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu,

którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania

rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne

dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej

niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej

wykonania orzeczenia sądowego.

Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wyraźnie, jaki okres

oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

Judykatura Sądu Najwyższego stoi na stanowisku, że o przewlekłości

postępowania apelacyjnego można mówić z reguły w przypadku bezczynności

sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej,

która trwa co najmniej 12 miesięcy (postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja

I NSP 570/25

3

2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca 2006 r.,

III SPP 13/06; z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17;

z 19 października 2017 r., III SPP 42/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18,

z 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18 oraz z 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19).

Sąd Najwyższy zwracał uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie

okresu 12 miesięcy trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie

stanu przewlekłości, bez względu na okoliczności danej sprawy, a oceniając

czy w danej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością postępowania należy

brać pod uwagę kryteria określone w art. 2 ustawy o skardze na przewlekłość,

zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości

postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość

czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego

postępowanie w sprawie (postanowienie Sądu Najwyższego z 11 lipca 2019 r.,

I NSP 48/19). Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania

określa Europejski Trybunał Praw Człowieka, który ocenia, czy przewlekłość

postępowania jest nieuzasadniona w świetle szczególnych warunków sprawy

i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak skomplikowanie (stopień złożoności)

sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę oraz znaczenia materii

objętej skargą (wyrok ETPC z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie

Wojnowicz przeciwko Polsce, LEX nr 42006; wyrok ETPC z 4 kwietnia 2000 r.,

skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce, LEX nr 40840; wyrok

ETPC z 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko

Polsce, LEX nr 42801; wyrok ETPC z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96,

w sprawie Jedamski przeciwko Polsce, Biuletyn Biura Informacji Rady Europy

2003, nr 1, s. 55; wyrok ETPC z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98,

w sprawie W.M. przeciwko Polsce, Biuletyn Biura Informacji Rady Europy 2003,

nr 2, s. 30; zob. M. A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka –

orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001,

s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału, a także postanowienie

Sądu Najwyższego z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19). W orzecznictwie Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka nie określono sztywnych granic czasowych

postępowania, których przekroczenie mogłoby być automatycznie uznane

I NSP 570/25

4

za przewlekłość postępowania. Ocena spełnienia obowiązku rozpoznania sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki zależy od okoliczności konkretnej sprawy, a więc

wymaga uwzględnienia wielu czynników wpływających na tok postępowania

(zob. P. Gorajewski, Rozsądny termin rozpoznania sprawy przez sąd w świetle

standardu Rady Europy a praktyka sądowoadministracyjna (w:) Stosowanie Prawa

Europejskiego w orzecznictwie sądowym z 2019 r., s. 69-70 oraz powołane tam

orzecznictwo ETPC). Powyższe oznacza, że przewlekłości postępowania

nie ocenia się w sposób mechaniczny, lecz w każdej sprawie indywidualnie

(postanowienie Sądu Najwyższego z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19).

Wobec powyższego dokonując oceny, czy doszło do przewlekłości

postępowania, a tym samym czy naruszone zostało prawo strony do rozpoznania

sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, sąd – stosownie do treści art. 2 ust. 2 ustawy

o skardze na przewlekłość postępowania – obok upływu czasu uwzględnia

indywidualne okoliczności sprawy związane z postępowaniem, ale także

okoliczności związane z organizacją wymiaru sprawiedliwości. Przewlekłość

postępowania nie może być jednak usprawiedliwiona samymi niedostatkami

organizacyjnymi wymiaru sprawiedliwości. Skarb Państwa nie może więc zwolnić

się z odpowiedzialności za przewlekłość postępowania sądowego, powołując się

tylko na zaniedbania władz publicznych w zakresie zapewnienia sądom

optymalnych warunków do sprawowania wymiaru sprawiedliwości, skutkujące

nadmiernym obciążeniem sędziów pracą oraz zaległościami w rozpatrywaniu spraw

sądowych (postanowienie Sądu Najwyższego z 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19).

Z analizy akt sprawy wynika, że sprawa została zainicjowana pozwem S.J. z

dnia 14 lutego 2019 r. o rozwód, w którym skarżąca jest pozwaną. W dniu 5

stycznia 2024 r. zapadł wyrok przed Sądem Okręgowym w Warszawie, a apelacja

od wskazanego orzeczenia została wywiedziona przez obie strony. W dniu 12

kwietnia 2024 r. akta sprawy zostały przekazane do Sądu Apelacyjnego w

Warszawie i tego samego dnia w systemie SLPS wylosowano sędziego referenta.

W dniu 15 kwietnia 2024 r. sprawa została wpisana do repertorium ACa. W

związku ze zmianą zakresu czynności dotychczasowego referenta związaną z

przeniesieniem do orzekania w VIII Wydziale Cywilnym Sądu Apelacyjnego w

Warszawie, zarządzeniem z dnia 13 lutego 2025 r. nakazano wyznaczyć losowo

I NSP 570/25

5

nowego sędziego referenta. W dniu 12 listopada 2025 r. wydano zarządzenie,

nadające bieg apelacjom, zarządzono doręczenie odpisu apelacji powoda

pełnomocnikowi pozwanej, apelacji pozwanej pełnomocnikowi powoda

i zawiadomiono strony o składzie rozpoznającym sprawę. W dniu 27 listopada

2025 r. wpłynęła odpowiedź pozwanej na apelację powoda. W dniu 18 grudnia

2025 r. wydano zarządzenie o rozpoznaniu sprawy poza kolejnością i wyznaczeniu

terminu rozprawy na dzień 14 kwietnia 2026 r.

Biorąc pod uwagę przedstawiony powyżej przebieg wszystkich okoliczności

zaistniałych w niniejszej sprawie Sąd Najwyższe stwierdza, że od dnia przekazania

do Sądu Apelacyjnego w Warszawie akt sprawy tj. od dnia 12 kwietnia 2024 r.

do dnia wniesienia przedmiotowej skargi tj. do 12 listopada 2025 r. upłynęło

18 miesięcy. Jednakże podejmowane były wówczas czynności procesowe,

które spowodowały wyznaczenie terminu rozprawy na dzień 14 kwietnia 2026 r.:

wpisanie przedmiotowej sprawy do repertorium dnia 15 kwietnia 2024 r., pomimo

konieczności wylosowania nowego sędziego referenta 13 lutego 2025 r., nadano

apelacjom bieg 12 listopada 2025 r. i podjęto działania, wydając zarządzenie

o rozpoznaniu sprawy poza kolejnością. Brak jest zatem jakichkolwiek

obiektywnych okoliczności w odniesieniu do realiów faktycznych i prawnych

rozpatrywanej sprawy, które uzasadniałyby stwierdzenie zaistnienia bezczynności

w wyznaczeniu terminu rozprawy apelacyjnej. Analiza poszczególnych czynności

podejmowanych w sprawie prowadzi do wniosku, że toczyło się ono bez zbędnej

zwłoki. Wziąć przy tym należy pod uwagę przytoczone powyżej daty, w których

czynności te były podejmowane. Przewlekłość postępowania zachodzi zarówno

wtedy, gdy sąd nie podejmuje żadnych czynności, jak i wtedy, gdy wprawdzie

je podejmuje, ale są one nieprawidłowe i w ich następstwie dochodzi do zwłoki

w rozpatrzeniu sprawy (postanowienie Sądu Najwyższego z 22 marca 2017 r.,

III SPP 7/17, LEX nr 2300161). Sąd Najwyższy nie stwierdził jednak ażeby takie

okoliczności zachodziły na gruncie analizowanej sprawy.

W dotychczasowym orzecznictwie konsekwentnie przyjmuje się też,

że kilkumiesięczny okres wyczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy

apelacyjnej (kasacyjnej) mieści się w pojęciu rozsądnego terminu, w którym sprawa

może oczekiwać na jej rozpoznanie (por. przykładowo postanowienia

I NSP 570/25

6

Sądu Najwyższego: z dnia 14 lutego 2006 r., III SPP 7/06, OSNP 2007 nr 5-6,

poz. 88; z dnia 18 października 2007 r., III SPP 40/07, LEX nr 861707 oraz z dnia

27 czerwca 2013 r., WSP 4/13, LEX nr 1342181). Nie jest to jednak sztywna cezura

czasowa dla oceny zgodności postępowania z konwencyjnymi, konstytucyjnymi

i proceduralnymi dyrektywami osądzenia sprawy w rozsądnym terminie. Warunkiem

zasadności skargi na przewlekłość jest niezakończenie postępowania

w "rozsądnym" terminie, a nie niepodjęcie przez sąd jakiejkolwiek czynności

procesowej.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy na podstawie art. 12 ust. 1

ustawy o skardze na przewlekłość orzekł jak w sentencji.

(J.C.)

[a.ł]

Leszek Bosek Janusz Niczyporuk Grzegorz Pastuszko