Sąd Najwyższy uznał przewlekłość w sprawie skargi nadzwyczajnej i przyznał 2000 zł

Pismem z dnia 4 marca 2026 r. U.A. (dalej: „skarżąca) wniosła skargę na

przewlekłość postępowania przed Sądem Najwyższym w sprawie sygn. akt II NSNc

279/24.

Skarżąca wniosła o:

1. stwierdzenie, że w postępowaniu przed Sądem Najwyższym w sprawie ze skargi

nadzwyczajnej Rzecznika Finansowego przy udziale U.A., F.A. oraz G. w upadłości

zastępowanego przez syndyka masy upadłości M.K. nastąpiła przewlekłość

postępowania;

2. wydanie Sądowi rozpoznającemu wskazaną sprawę zalecenia podjęcia

czynności w sprawie;

3. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącej kwoty 20.000 zł

4. zasądzenie od Skarbu Państwa - Sądu Najwyższego kosztów tego postępowania.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, iż skargą nadzwyczajną z dnia 16 maja

2023 r. Rzecznik Finansowy wniósł do Sądu Okręgowego w Warszawie o uchylenie

prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie sygn. akt XXV C 318/17.

Sprawa we wrześniu 2023 r. trafiła do Sądu Najwyższego. W lutym 2024 r.

Sąd wydał zarządzenie zobowiązujące Rzecznika Finansowego do zajęcia

stanowiska w sprawie, bez zakreślenia mu żadnego rygoru bądź terminu. W dniu

15 października 2024 r. Sąd wydał postanowienie o zawieszeniu postępowania.

Pomimo upływu 1,5 roku w sprawie nie zostały podjęte żadne czynności

zmierzające do rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze

I NSP 96/26

3

na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora

i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t. j. Dz.U. 2023, poz. 1725;

dalej – ustawa lub ustawa o skardze na przewlekłość), strona może wnieść skargę

o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie

jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie

zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie

trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych

i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej

lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Artykuł 2 ust. 2 ustawy

o skardze na przewlekłość postępowania doprecyzowuje, że przy badaniu tego,

czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności

ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania

rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie.

Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wyraźnie, jaki okres

oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

Judykatura Sądu Najwyższego stoi na stanowisku, że o przewlekłości

postępowania apelacyjnego można mówić z reguły w przypadku bezczynności

sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej,

która trwa co najmniej 12 miesięcy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego:

z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca

2006 r., III SPP 13/06; z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r.,

III SPP 6/17; z 19 października 2017 r., III SPP 42/17; z 21 lutego 2018 r.,

III SPP 3/18, z 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18, z 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19;

z 28 września 2021 r., I NSP 145/21).

Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie

co do zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże. Sąd Najwyższy

zwracał jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie okresu

12 miesięcy trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie stanu

przewlekłości, bez względu na okoliczności danej sprawy, a oceniając czy w danej

sprawie mamy do czynienia z przewlekłością postępowania należy brać pod uwagę

kryteria określone w art. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia,

I NSP 96/26

4

czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności

ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania

rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20;

z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21).

Powyższe oznacza, że przewlekłość postępowania nie ocenia się

w sposób mechaniczny, lecz w każdej sprawie indywidualnie (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20;

z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21).

Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa ETPC,

który ocenia, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle

szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów,

jak skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów

prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (wyroki ETPC:

z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce;

z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce;

z 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko

Polsce; z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko

Polsce; z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko

Polsce; zob. też M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka - orzecznictwo,

Tom I - Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n.

oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału, a także postanowienia

Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 28 września 2021 r,

I NSP 145/21). Utrwalone orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

uznaje przy tym, że sprawa jest prowadzona przewlekle, jeżeli trwa dłużej niż trzy

lata w pierwszej instancji (zob. np. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

z 10 lipca 1984 r. w sprawie Guincho przeciwko Portugalii, nr 8990/80), a w dwóch

instancjach powyżej pięciu lat (zob. wyrok Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka z 7 lutego 2006 r. sprawie Donnadieu przeciwko Francji, nr 19249/02).

Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z faz postępowania jest dopuszczalne,

pod warunkiem, że łączny czas trwania postępowania nie jest nadmiernie długi

(wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 8 grudnia 1983 r. w sprawie

I NSP 96/26

5

Pretto i inni v. Włochy; skarga nr 7984/77, zob. też postanowienia

Sądu Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r., I NSP 294/22; z 10 maja 2023 r.,

I NSP 35/23).

Przyjmując powyższy pogląd za własny, Sąd Najwyższy w składzie

orzekającym w niniejszej sprawie stwierdza, że całościowa ocena analizowanego

postępowania pozwala na przyjęcie, że jest ono prowadzone przewlekle.

W realiach niniejszej sprawy wskazać należy, że sprawa we wrześniu 2023 r.

trafiła do Sądu Najwyższego.

W dniu 15 października 2024 r. Sąd wydał postanowienie o zawieszeniu

postępowania.

Odnosząc powyższe do zarzutów skarżącej dot. przewlekłości postępowania

w niniejszej sprawie, podkreślenia wymaga, że dla stwierdzenia czy w sprawie

doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość

i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu przeprowadzenia

i zakończenia sprawy, uwzględniając jej charakter, stopień faktycznej i prawnej

zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej

zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła

przewlekłość postępowania. Ustalenie zaistnienia przewlekłości postępowania

nie jest zależne jedynie od upływu czasu i subiektywnych odczuć Skarżącego,

a jest wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego

do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami przewidującymi

prowadzenie określonych procedur.

Powyższe przesądza o zasadności skargi i skutkują przyjęciem,

że w zaskarżonym postępowaniu zaszła przewlekłość procedowania.

Postępowanie ze skargi nadzwyczajnej trwa ponad 31 miesięcy

(od 19 września 2023 r. do chwili obecnej).

Zasadnie argumentowała skarżąca, że podstawa zawieszenia „oczekiwanie

na zmiany legislacyjne” jest podstawą nieistniejącą w Kodeksie Postępowania

Cywilnego, albowiem uchwalenie zmian w przepisach nie jest

„decyzją administracyjną” żadnego organu.

Zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania

na żądanie Skarżącego lub z urzędu sąd zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający

I NSP 96/26

6

sprawę co do istoty albo przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego

postępowanie przygotowawcze odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie,

chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście zbędne. Zalecenia nie mogą wkraczać

w zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy. W okolicznościach badanej sprawy,

Sąd Najwyższy za niezasadne uznał zalecenie Sądowi Najwyższemu wyznaczenie

terminu posiedzenia, z uwagi na treść zarządzenia z dnia 26 czerwca 2025 r.

o wyznaczeniu terminu posiedzenia niejawnego na dzień 16 czerwca 2026 r.

Uwzględniając skargę, wobec sformułowania przez skarżącą stosownego

żądania, Sąd Najwyższy miał obowiązek przyznać od Skarbu Państwa sumę

pieniężną, o której mowa w art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość.

Skoro postępowanie w niniejszej sprawie rozpoczęło się w we wrześniu 2023 r. i

trwa nadal, Sąd Najwyższy przyznał skarżącej sumę pieniężną w wysokości

2.000,00 zł za okres od 19 września 2023 r. do 6 maja 2026 r. (zob. art. 12 ust. 1

ustawy o skardze na przewlekłość).

Ponadto nakazano zwrócić skarżącej kwotę 200 złotych uiszczoną

na rachunek Skarbu Państwa- Sądu Najwyższego tytułem opłaty od skargi

oraz przyznano od Skarbu Państwa – Sądu Najwyższego na rzecz skarżącej

240 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia

pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia

z uzasadnieniem Skarbowi Państwa – Sądowi Najwyższemu do dnia zapłaty

tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

postanowienia.

[a.ł]

Paweł Czubik Mirosław Sadowski Aleksander Stępkowski