Spółka chciała wyłączyć trzech sędziów SN, ale Sąd Najwyższy oddalił wnioski

W dniu 13 lutego 2024 r. B. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka

komandytowa z siedzibą w S. (dalej: „wnioskodawca”), złożyła trzy wnioski o

wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego w sprawie toczącej się pod sygn. III CB

83/23. Wnioskodawczyni, na podstawie art. 50 § 1 w zw. z art. 48 § 1 pkt 1, art. 49 §

1 oraz art. 379 pkt 4 k.p.c., wniosła o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego Pawła

Księżaka, Pawła Wilińskiego i Leszka Boska od rozpoznania ww. sprawy.

I NWW 48/24

2

Wnioski o wyłączenie wskazanych sędziów wnioskodawczyni wniosła z uwagi

na wystąpienie ryzyka nieprawidłowej obsady sądu, który z wysokim

prawdopodobieństwem jest sprzeczny z przepisami prawa i może stanowić

o nieważności postępowania w sprawie III CB 83/23.

W każdym z wniosków wnioskodawczyni powołała się na dostępne informacje

publiczne. W pierwszym wskazała, że „SSN Paweł Wiliński został powołany

do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego na mocy

Postanowienia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 06.11.2028 r.

(fakt notoryjny). Tym samym, sędzia Sądu Najwyższego Paweł Wiliński, został

powołany przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia

8 grudnia 2017 roku o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz

niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3 z późn. zm.)”. Natomiast w drugim

wniosku podała, że „SSN Paweł Księżak został powołany do pełnienia urzędu

na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego na mocy Postanowienia Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10.10.2018 r. (fakt notoryjny). Tym samym,

Sędzia Sądu Najwyższego Paweł Księżak, został powołany przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej

w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 roku o zmianie ustawy

o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r.,

poz. 3 z późn. zm.). Taką samą informację zamieściła we wniosku dotyczącym

sędziego Leszka Boska, ujmując jego dane.

W dalszej części wnioskodawczyni, w każdym ze złożonych wniosków,

wskazała, że w świetle przedstawionej argumentacji sędzia powołany w wadliwej

procedurze, tj. na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na podstawie

przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., powinien – jako iudex inhabilis – podlegać

wyłączeniu z mocy ustawy, stosownie do art. 48 § 1 pkt 1 w zw. z art. 379 pkt 4 k.p.c.

Jednocześnie podniosła, że sędzia ten, jako iudex suspectus, powinien zostać

wyłączony od rozpoznania sprawy również na podstawie art. 49 § 1 k.p.c., z uwagi

na istnienie okoliczności mogącej wywoływać uzasadnione wątpliwości co do jego

bezstronności w sprawie. W ocenie wnioskodawczyni okoliczność ta wiąże się

z ryzykiem nienależytej obsady Sądu, który z wysokim prawdopodobieństwem

pozostaje sprzeczny z przepisami prawa.

I NWW 48/24

3

Kolejno wnioskodawczyni, powołując się na wskazane przez siebie

orzecznictwo, przedstawiła argumenty za wyłączeniem ww. sędziów w oparciu

o każdą ze wskazanych podstaw. Argumentacja ta w istocie sprowadzała się

do kwestionowania statusu tych sędziów.

Sąd Najwyższy, postanowieniem z 14 marca 2024 r., na podstawie

art. 177 § 1 pkt 31 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., zawiesił postępowanie

do czasu rozstrzygnięcia przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytań

prejudycjalnych przedstawionych przez Sąd Najwyższy w sprawie III CB 40/23.

W wyniku rozpoznania sprawy zawisłej przed Trybunałem

Sprawiedliwości UE, Sąd Najwyższy postanowieniem z 25 sierpnia 2026 r. podjął

zawieszone postępowanie.

W związku ze złożonymi wnioskami oświadczenie złożył tylko sędzia

Sądu Najwyższego Paweł Wiliński, wskazując, że przedmiotowy wniosek dotyczący

jego osoby oparto o nieprawidłowe dane, gdyż – jak zaznaczył – nie został powołany

w procedurze z udziałem kwestionowanej KRS. Zarzucił wnioskodawczyni

niestaranność i brak wiedzy. Stwierdził przy tym, że wniosek jest oczywiście

bezpodstawny.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W ustawie z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego

ustawodawca przewidział dwie podstawy wyłączenia sędziego z art. 48

lub z art. 49 § 1.

Zgodnie z art. 48 § 1 k.p.c., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy:

1) w sprawach, w których jest stroną lub pozostaje z jedną ze stron w takim

stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziaływa na jego prawa lub obowiązki;

2) w sprawach swego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej,

krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego

stopnia; 3) w sprawach osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki

lub kurateli; 4) w sprawach, w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem albo był

radcą prawnym jednej ze stron; 5) w sprawach, w których w instancji niższej brał

udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jako też w sprawach o ważność aktu

prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego

oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6) w sprawach

I NWW 48/24

4

o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego

orzeczenia niezgodnego z prawem, jeżeli brał udział w wydaniu tego orzeczenia.

Według art. 49 § 1 k.p.c., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 48,

sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość

co do bezstronności sędziego w danej sprawie.

W świetle art. 50 § 1 k.p.c., wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza

na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa się toczy,

uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia.

Na tle przywołanych wyżej regulacji nasuwa się kilka uwag. Po pierwsze,

należy podkreślić, że celem instytucji wyłączenia sędziego jest zapewnienie,

by sprawę rozpoznał bezstronny sąd. Jednocześnie wypada wskazać, że zarówno

w odniesieniu do sędziego wyłączonego z mocy prawa (art. 48 k.p.c.),

jak i wyłączanego z uwagi na zaistnienie okoliczności, które mogłyby wywołać

uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego (art. 49 k.p.c.),

wyłączenie odnosi się do określonej sprawy prowadzonej w konkretnym czasie,

przed określonym sądem. Podstawy wyłączenia nie mają charakteru abstrakcyjnego

– ich sens zmierza do zapewnienia prawidłowego rozpoznania sprawy w toku,

nie zaś wskazywaniu sędziego, który potencjalnie (teoretycznie) nie mógłby

rozpoznawać sprawy danej osoby. Chodzi zatem o aktualną relację między sędzią

a sprawą i konkretną sytuację procesową, z którą skonfrontowana zostaje strona,

tj. rozpoznawaniem sprawy przez sędziego, który nie zapewnia bezstronności.

Po drugie, trzeba też zauważyć, że o możliwości wyłączenia sędziego

od rozpoznania sprawy nie decyduje samo subiektywne przekonanie strony o braku

jego bezstronności, ale faktyczne wystąpienie okoliczności uzasadniających

to odczucie. Instytucja wyłączenia sędziego na wniosek nie jest bowiem związana

z wystąpieniem jakichkolwiek podejrzeń co do bezstronności sędziego

rozpoznającego sprawę, ale z ujawnieniem się uzasadnionych wątpliwości

co do bezstronności sędziego. Przy tym ciężar uprawdopodobnienia wystąpienia

takich okoliczności spoczywa na stronie składającej wniosek o wyłączenie sędziego

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 21 marca 2018 r., V CSK 256/17). Natomiast

instytucja wyłączenia sędziego z mocy prawa (art. 48 k.p.c.) zawiera zamknięty

katalog przypadków, które powodują jego wyłączenie.

I NWW 48/24

5

Po trzecie, wypada wreszcie wskazać, że wniosek o wyłączenie sędziego,

obok elementów podstawowych każdego pisma procesowego, musi zawierać

konstytutywne składniki kwalifikowanego pisma procesowego. Oznacza to, że musi

on określać osobę (tożsamość) sędziego, którego dotyczy, oraz wskazywać

zindywidualizowane przyczyny wyłączenia.

Sąd Najwyższy, odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanych

wniosków, podkreśla, że argumentacja wnioskodawczyni zmierza w swej istocie

do wykazania wadliwości statusu określonych osób jako sędziów

Sądu Najwyższego. Formułowane w nich uwagi dotyczą bowiem przede wszystkim

podstawy do wykonywania funkcji sędziego, a zatem odnoszą się

do ich statusu ustrojowego, a nie do kwestii bezstronności w konkretnej sprawie.

Jednocześnie Sąd Najwyższy zauważa, że argumentacja wnioskodawczyni

nie wskazuje na istnienie jakiegokolwiek związku sędziów, których wniosek dotyczy,

ze sprawą, ani też jakichkolwiek związków między nimi a stronami postępowania

względnie wnioskodawczynią. Nie sposób bowiem uznać, że tego rodzaju związki

generuje sam udział w określonej procedurze konkursowej, a następnie uzyskanie

w jej wyniku statusu sędziego.

W konsekwencji, zdaniem Sądu Najwyższego, przywołane przez

wnioskodawczynię okoliczności nie realizują przesłanki określonej w art. 48 § 1

pkt 1 k.p.c., ani w art. 49 § 1 k.p.c. To zaś oznacza, że wniosek podlega oddaleniu.

Sąd Najwyższy dodatkowo zwraca wnioskodawczyni uwagę, że sędzia

Sąd Najwyższego Paweł Wiliński – na co sam wskazał w swoim oświadczeniu –

na urząd sędziego Sądu Najwyższego został powołany przez Prezydenta RP

6 listopada 2018 r., jednak jego wniosek procedowała Krajowa Rada Sądownictwa

ukształtowana w poprzednim składzie. Oznacza to, iż argumenty wnioskodawczyni

dotyczące wyłączenia tego sędziego nie znajdują oparcia w faktach, także z tej

przyczyny wniosek należy uznać za nieuzasadniony.

Sąd Najwyższy wskazuje również, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku

z 10 września 2026 r. w sprawie P 10/24 orzekł w punkcie 2, że art. 19 ust. 1 akapit

drugi Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30, ze zm.)

w zw. z art. 47 Karty Praw podstawowych Unii Europejskiej, załączonej do Traktatu

z Lizbony zmieniającego Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający

Wspólnotę Europejską, sporządzonego w Lizbonie dnia 13 grudnia 2007 r.

(Dz.U. z 2009 r. Nr 203, poz. 1569) oraz art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu

I NWW 48/24

6

Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2, ze zm.) w zakresie,

w jakim Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej przypisuje sobie kompetencje

do oceny prawidłowości procedury rozpatrywania, oceniania i przedstawiania

Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej wniosku o powołanie sędziego

oraz ustalenia, że skład orzekający z udziałem osoby powołanej na urząd sędziego

przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej nie stanowi niezawisłego i bezstronnego

sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy, są niezgodne z art. 2, art. 8 ust. 1,

art. 90 ust. 1, art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 oraz art. 187 ust. 1

i 4 Konstytucji. Natomiast w punkcie 3, że art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu

o Unii Europejskiej w związku z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej

oraz art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej rozumiane w ten sposób,

że sąd polski pozostaje związany wykładnią Trybunału Sprawiedliwości

Unii Europejskiej obejmującą ocenę, o której mowa w punkcie 2, są niezgodne

z art. 2, art. 8 ust. 1, art. 90 ust. 1, art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17

oraz art. 187 ust. 1 i 4 Konstytucji.

Mając to na uwadze, Sąd Najwyższy przypomina, że zgodnie z art. 190

ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie

obowiązującą i są ostateczne. Oznacza to, że wszystkie podmioty występujące

w postępowaniu, w tym wnioskodawczyni oraz organy stosujące prawo –

także Sąd Najwyższy – pozostają nimi związane.

Niezależnie od powyższego Sąd Najwyższy zauważa, że sędzia

Sądu Najwyższego, podobnie zresztą jak każdy sędzia, jest zobligowany,

bez względu na procedurę jego powołania, do sprawowania powierzonego

mu urzędu w oparciu o przepisy obowiązującego prawa, pozostając związany treścią

złożonego wobec Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej ślubowania. Akt ten nie ma

wyłącznie charakteru ceremonialnego, lecz stanowi – co wynika z art. 34 § 1 ustawy

z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (tekst jedn. Dz.U. 2024, poz. 622) –

normatywne zobowiązanie do dochowania wierności Rzeczypospolitej Polskiej,

stania na straży prawa i praworządności, wypełniania obowiązków sędziego

sumiennie, wymierzania sprawiedliwości zgodnie z przepisami prawa i zasadami

słuszności, bezstronnie, według swego sumienia, dochowania tajemnicy prawnie

chronionej, kierowania się w swym postępowaniu zasadami godności i uczciwości.

Działalność jurysdykcyjna sędziego znajduje przy tym swoje zakorzenienie

w aksjologii konstytucyjnej, wyznaczającej podstawowe wartości porządku

I NWW 48/24

7

prawnego, w szczególności zasadę demokratycznego państwa prawnego,

legalizmu oraz ochrony praw i wolności jednostki.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy postanowią jak w sentencji

postanowienia.

[D.Z.]

[a.ł]