Nieobecność w pracy od marca 2020 r. jako czyn ciągły. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Wyrokiem z dnia 23 lutego 2023 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa - Nowej Huty

w Krakowie w sprawie z powództwa P.P. przeciwko pozwanej W. z siedzibą w K. o

I PSK 10/26

2

odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę bez

wypowiedzenia, o zapłatę wynagrodzenia za pracę, ekwiwalentu pieniężnego za

urlop wypoczynkowy i o sprostowanie świadectwa pracy - zasądził od pozwanej na

rzecz powoda kwotę 246,68 zł tytułem ekwiwalentu za niewykorzystany urlop

wypoczynkowy wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 12 maja 2020

r. do dnia zapłaty (pkt I), w pozostałej części oddalił powództwo (pkt. II), zasądził od

powoda na rzecz pozwanej kwotę 975 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego (pkt. III), przyznał od Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego dla

Krakowa - Nowej Huty w Krakowie na rzecz adwokata R.S. kwotę 793,35 zł tytułem

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu (pkt. IV) oraz

wyrokowi w pkt I nadał rygor natychmiastowej wykonalności (pkt. V).

Sąd Okręgowy w Krakowie - na skutek apelacji powoda - wyrokiem z dnia 5

grudnia 2023 r. zmienił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego dla Krakowa – Nowej

Huty w Krakowie w punkcie IV ten sposób, że kwotę 793,35 zł przyznaną tytułem

udzielonej przez adwokata R.S. powodowi pomocy prawnej z urzędu podwyższył

do kwoty 1.282,27 zł - wskazując, iż obejmuje podatek VAT w kwocie 239,77 zł (pkt

I), a w pozostałym zakresie apelację oddalił (pkt II), a także orzekł o kosztach

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi w postępowaniu odwoławczym

(pkt III).

Sąd Okręgowy w całości podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że

pozwana zgodnie z prawem rozwiązała z powodem umowę o pracę pismem

datowanym na dzień 24 kwietnia 2020 r., wskazując jako przyczynę ciężkie

naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych (art. 52 § 1 pkt 1 k.p.)

polegające na niestawieniu się powoda do pracy, ignorowaniu poleceń,

nieodpowiadaniu na maile i telefony, niezgłoszeniu nieobecności w pracy w dniach

od 2 marca do 24 kwietnia 2020 r. oraz niepoinformowaniu o przyczynach tej

nieobecności. Postępowanie dowodowe wykazało, że powód po dniu 2 marca 2020

r. nie stawił się do pracy, zaś pozwana wielokrotnie, lecz bezskutecznie próbowała

skontaktować się z nim telefonicznie i mailowo. To oznacza, że powód bezprawnie

naruszył swój podstawowy obowiązek pracowniczy, jakim jest świadczenie pracy w

umówionym miejscu i czasie. Sąd Okręgowy podkreślił, że stan

nieusprawiedliwionej nieobecności powoda w pracy trwał nieprzerwanie (w sposób

I PSK 10/26

3

ciągły i trwały) od dnia 2 marca 2020 r., a zatem zakreślony w art. 52 § 2 k.p. termin

do rozwiązania umowy o pracę z winy powoda został przez pozwaną zachowany i

na poprawność tak wyrażonego poglądu odwołał się do orzecznictwa Sądu

Najwyższego, w tym do wyroków: z dnia 19 grudnia 1997 r., I PKN 443/97 (OSNP

1998 nr 21, poz. 631), z dnia 20 marca 2019 r., I PK 261/17 (OSNP 2020 nr 1, poz.

2), z dnia 6 kwietnia 2016 r., II PK 64/15 (OSNP 2017 nr 11, poz. 143), z dnia 6

grudnia 2018 r., II PK 233/17 (LEX nr 2590753) oraz z dnia 7 czerwca 2017 r., I PK

183/16 (LEX nr 2320362). Trafnie także uznał Sąd Rejonowy, że powodowi nie

przysługuje wynagrodzenie za pracę za kwiecień i maj 2020 r., ponieważ w tym

okresie powód nie świadczył swojej pracy na rzecz pozwanej.

Powód zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w punkcie II, tj. w części

oddalającej jego apelację, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w

zaskarżonym zakresie i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

drugiej instancji oraz orzeczenia o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej

udzielonej skarżącemu przez pełnomocnika z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.

W skardze kasacyjnej skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego -

art. 52 § 2 k.p., przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przy

długotrwałej nieusprawiedliwionej nieobecności w pracy, okolicznością

uzasadniającą rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia, od której należy

liczyć termin miesiąca na rozwiązanie umowy, jest ostatnie ze zdarzeń

składających się na tę nieobecność, przyjmując, iż długotrwała nieobecność

stanowi ciągłe naruszanie obowiązków pracowniczych.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na

istotne zagadnienie prawne związane z określeniem, jak należy traktować

długotrwałą nieusprawiedliwioną nieobecność w pracy w kontekście oznaczenia

początku biegu terminu do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy

pracownika. W tej sprawie Sądy obu instancji stały na stanowisku, iż długotrwała

nieusprawiedliwiona nieobecność w pracy stanowi przypadek ciągłego naruszania

obowiązków pracowniczych, jednak żadne z przytoczonych na tę okoliczność przez

Sąd Okręgowy orzeczeń nie dotyczyło długotrwałej nieobecności w pracy.

Zagadnienie to staje się istotne, ponieważ konsekwencją dla pracodawcy w

przypadku przekroczenia terminu do rozwiązania umowy o pracę, o którym mowa w

I PSK 10/26

4

art. 52 § 2 k.p., będzie możliwość wypowiedzenia umowy o pracę, co wobec

przyczyny w postaci nieusprawiedliwionej nieobecności nie spowoduje

konieczności utrzymywania stanu rażąco sprzecznego z prawem, bo

nieusprawiedliwiona nieobecność takich skutków nie wywołuje. Pracownik na

uchybieniu pracodawcy zyska natomiast brak zwolnienia dyscyplinarnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Wobec tego wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien

wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z powołanych powyżej okoliczności, a

jego uzasadnienie powinno zawierać argumenty świadczące o tym, że

rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba

rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

Skarga kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym) środkiem zaskarżenia

przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego

postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element

interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie

będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących

podstawę zaskarżonego orzeczenia. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna

może być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest bowiem trzecią

instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym

środkiem zaskarżenia.

Wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na

przesłance z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., tj. występowaniu w sprawie istotnego

zagadnienia prawnego.

Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że dla przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania w związku z występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia

I PSK 10/26

5

prawnego konieczne jest przedstawienie problemu o charakterze abstrakcyjnym,

nierozstrzygniętego w dotychczasowym orzecznictwie i wymagającego pogłębionej

wykładni. Wskazanie na zagadnienie prawne uzasadniające wniosek o rozpoznanie

skargi kasacyjnej powinno nastąpić przez jego sformułowanie jako problemu

prawnego wymagającego rozstrzygnięcia, określenie przepisów prawa, w związku z

którymi powstało i wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen.

Dopiero wówczas Sąd Najwyższy ma podstawę do rozważenia, czy przedstawione

zagadnienie jest rzeczywiście zagadnieniem „prawnym” oraz czy jest to

zagadnienie „istotne” (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 stycznia

2012 r., I UK 305/11, LEX nr 1215784; z dnia 23 marca 2012 r., II PK 284/11, LEX

nr 1214575; z dnia 10 września 2014 r., I CSK 729/13, LEX nr 1532950; z dnia 2

grudnia 2014 r., II CSK 376/14, LEX nr 1622307; z dnia 14 kwietnia 2015 r., II PK

217/14, LEX nr 678073; z dnia 28 października 2015 r., I PK 17/15, LEX nr

2021940; z dnia 14 stycznia 2016 r., II CSK 382/15, LEX nr 2090999). Ponadto

twierdzenie o występowaniu istotnego zagadnienia prawnego jest uzasadnione

tylko wtedy, kiedy przedstawiony problem prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty

przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w tym zakresie,

wynikające z odmiennej wykładni przepisów konstruujących to zagadnienie (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2010 r., II UK 363/09, LEX nr

577467 czy z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468). W

konsekwencji nie można uznać, że w sprawie występuje istotne zagadnienie

prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), jeśli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w

kwestii przedstawianej w skardze i wyraził swój pogląd we wcześniejszych

orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego

poglądu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 marca 2010 r.,

II UK 363/09, LEX nr 577467; z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr

577468; z dnia 19 stycznia 2012 r., I UK 328/11, LEX nr 1215423; z dnia 19 marca

2012 r., II PK 294/11, LEX nr 1214578; z dnia 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14,

LEX nr 1652383; z dnia 17 marca 2015 r., I PK 4/15, LEX nr 1661934).

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że przedstawione przez

skarżącego kwestie nie spełniają wskazanych wyżej kryteriów istotnego

zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., ponieważ Sąd

I PSK 10/26

6

Najwyższy wielokrotnie zajmował się wykładnią art. 52 § 2 k.p., zgodnie z którym

rozwiązanie umowy o pracę z winy pracownika nie może nastąpić po upływie

miesiąca od uzyskania przez pracodawcę wiadomości o okoliczności

uzasadniającej rozwiązanie umowy - na co trafnie zwrócił uwagę Sąd Okręgowy w

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że w razie trwałego naruszania

obowiązków pracowniczych, termin z art. 52 § 2 k.p. rozpoczyna bieg dopiero od

ostatniego ze zdarzeń składających się na to zachowanie. Przez trwałe naruszenie

obowiązków Sąd Najwyższy rozumie zachowanie o charakterze ciągłym, to jest

zachowanie polegające na wykorzystywaniu tej samej sposobności,

jednorodzajowe i mieszczące się w zwartym odcinku czasu. W takim wypadku

termin miesięczny rozpoczyna bieg od ostatniego zdarzenia zakwalifikowanego

jako część zachowania ciągłego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

12 października 2023 r., III PSKP 3/23, LEX nr 3614537). Ze stanów faktycznych,

na kanwie których zapadały wyroki Sądu Najwyższego wynika, że takim

zachowaniem było np. kilkurazowe samowolne użycia samochodu służbowego

(wyrok z dnia 19 grudnia 1997 r., I PKN 443/97), wielomiesięczne wykonywanie

przez pracownika pracy zarobkowej bez zgody pracodawcy (wyrok z dnia

6 kwietnia 2016 r., II PK 64/15), niezaprzestanie prowadzenia działalności

gospodarczej (postanowienie z dnia 20 lutego 2018 r., II PK 106/17, LEX nr

3373567), rozpoczęcie i prowadzenie działalności konkurencyjnej (wyrok z dnia

14 lutego 2001 r., I PKN 236/00, LEX nr 551039). W wyroku z dnia 11 czerwca

1997 r., I PKN 202/97 (OSNP 1998 nr 10, poz. 97), Sąd Najwyższy przyjął, że jeżeli

okoliczności uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę w trybie art. 52 k.p.

wystąpiły w kilku kolejnych dniach, to termin z art. 52 § 2 k.p. rozpoczyna bieg od

dowiedzenia się przez pracodawcę o ostatniej z tych okoliczności. Wyjaśnienia, na

czym polega czyn ciągły Sąd Najwyższy dokonał także w wyroku z dnia 7 czerwca

2017 r., I PK 183/16, wskazując, że czyn ciągły dotyczy sytuacji, gdy zachowanie

pracownika polega na permanentnym zaniechaniu wykonania podstawowego

obowiązku. W wyroku z dnia 22 stycznia 2001 r., I PKN 700/00 (OSNP 2003 nr 21,

poz. 517), do takich sytuacji zaliczono przetrzymywanie przez pracownika sprzętu

biurowego stanowiącego własność pracodawcy. Analogicznie argumentowano w

I PSK 10/26

7

przypadku niewykonania polecenia służbowego, polegającego na powstrzymaniu

się od świadczenia pracy do czasu zakończenia śledztwa (wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 20 stycznia 2011 r., I PK 112/10, LEX nr 738389). W wyroku z

dnia 2 marca 2011 r., II PK 188/10 (OSNP 2012 nr 7-8, poz. 92), Sąd Najwyższy

stwierdził, że pracodawca może rozwiązać stosunek pracy bez wypowiedzenia z

winy pracownika, jeśli upłynął określony czas od wystawienia skierowania na

badania lekarskie, a pracownik w tym czasie nie dostarczył stosownego

zaświadczenia. Podobnie w wyroku z dnia 27 stycznia 2012 r., II PK 113/11 (OSNP

2013 nr 1-2, poz. 5), Sąd Najwyższy uznał, że w sytuacji, gdy przyczyną

rozwiązania umowy o pracę było niewykonanie przez pracownika polecenia

służbowego polegającego na zwrocie pobranych uprzednio dokumentów, to

niewykonanie tego polecenie przez okres kilkunastu miesięcy stanowi tak zwany

czyn ciągły (stan trwały), a termin z art. 52 § 2 k.p. rozpoczyna bieg najwcześniej

od ustania tego stanu rzeczy (zob. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 lipca

2016 r., II PK 196/15, LEX nr 2094784). Jeśli pracownik kilkukrotnie odmawia

wykonania polecenia, termin ten biegnie od ostatniej odmowy (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 9 listopada 1993 r., I PRN 101/93, LEX nr 1427354).

Przypomnieć także należy, że Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, iż w

przypadku naruszania przez pracownika obowiązków zachowaniem ciągłym o

rozpoczęciu biegu terminu z art. 52 § 2 k.p. od ostatniego zdarzenia składającego

się na ciągłe zachowanie pracownika w postaci działania lub zaniechania nie

oznacza, że pracodawca nie może wcześniej rozwiązać z nim umowy o pracę bez

wypowiedzenia, jeżeli w dniu rozwiązania to zachowanie spełnia przesłanki

określone w art. 52 § 1 k.p. Od pierwszego dnia spełnienia się tych przesłanek

otwiera się bowiem termin do rozwiązania umowy, a każde następne zdarzenie w

ciągu zwartych w czasie i jednorodnych zachowań pracownika powoduje ponowne

rozpoczęcie jego biegu. Nieskorzystanie przez pracodawcę z możliwości

wcześniejszego rozwiązania umowy nie pozbawia go prawa późniejszego jej

rozwiązania aż do upływu miesiąca od powzięcia przez niego wiadomości o

ostatnim z tych zdarzeń. Dlatego miesięczny termin należy liczyć od każdego dnia

utrzymującego się stanu naruszenia obowiązków, czyli że w tym okresie można

rozwiązać umowę w każdym czasie, każdego dnia (zob. wyrok Sądu Najwyższego

I PSK 10/26

8

z dnia 20 marca 2019 r., I PK 261/17, OSNP 2020 nr 1, poz. 2).

Podsumowując powyższe, skoro wykładnia art. 52 § 2 k.p. jest utrwalona w

orzecznictwie Sądu Najwyższego i nie budzi jakichkolwiek wątpliwości, to w

rozpoznawanej sprawie nie występuje istotne zagadnienie prawne, a nie zachodzą

żadne okoliczności uzasadniające zmianę przedstawionego powyżej poglądu.

Nieusprawiedliwione niestawiennictwo skarżącego w pracy od dnia 2 marca 2020 r.

nie jest bowiem niczym innym jak naruszeniem podstawowych obowiązków

pracowniczych czynem ciągłym.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach nieopłaconej

pomocy prawnej na podstawie § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb

Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej

udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r., poz. 763 ze zm.) i

uwzględniając, że z uwagi na argumentację skargi zasadnym będzie zwrot kosztów

nawiązujących do wysokości opłaty przewidzianej w § 15 ust. 1 pkt 1 tego

rozporządzenia.

[SOP]