Sąd Najwyższy nie przyjął skargi Skarbu Państwa w sporze o odprawę dla funkcjonariusza

Powód S.Z. w pozwie przeciwko Skarbowi Państwa - Izbie Administracji

Skarbowej w Z. wniósł o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kwoty 34 224 zł

wraz z odsetkami za opóźnienie liczonymi od 1 czerwca 2017 r., tj. od dnia ustania

stosunku służbowego powoda, do dnia zapłaty, tytułem odprawy za zwolnienie ze

służby w Służbie Celno-Skarbowej w związku z likwidacją lub reorganizacją jednostki

organizacyjnej, w której powód pełnił służbę.

I PSK 315/26

2

Wyrokiem z 9 grudnia 2024 r., Sąd Rejonowy w Zielonej Górze, umorzył

postępowanie co do kwoty 960,90 zł (pkt I), zasądził od pozwanego na rzecz powoda

kwotę 33 263,10 zł tytułem odprawy z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia

21.09.2024 r. do dnia zapłaty (pkt II); oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt

III); wyrokowi nadał rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty 6 508,40 zł (pkt

V).

Sąd Okręgowy w Zielonej Górze, wyrokiem z 9 grudnia 2014 r. oddalił apelację

pozwanego od wyroku Sądu pierwszej instancji.

Sądy powszechne ustaliły, że powód pełnił służbę lub był zatrudniony w

poszczególnych jednostkach pozwanego od 30 października 1991 r. Do 28 lutego

2017 r. pełnił służbę w Izbie Celnej w R. . Od 1 marca 2017 r. z mocy prawa stał się

funkcjonariuszem Służby Celno-Skarbowej w Izbie Administracji Skarbowej w Z. .

Pismem z 24 maja 2017 r. powodowi złożono propozycję, o której mowa w art. 165

ust. 7 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o

Krajowej Administracji Skarbowej, określającą warunki zatrudnienia w ramach

korpusu służby cywilnej w Izbie Administracji Skarbowej w Z. . Powód, 31 maja 2017

r. przyjął propozycję zatrudnienia. W piśmie z 22 grudnia 2017 r. skierowanym do

Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Z., powód wniósł o wypłatę odprawy w

wysokości sześciu uposażeń miesięcznych. W odpowiedzi uzyskał stanowisko

odmowne. Powód ponownie pełnił służbę w okresie od 1 września 2020 r. do 5

października 2022 r. Stosunek służbowy powoda ustał w wyniku zwolnienia ze służby,

a powód otrzymał z tego tytułu odprawę emerytalną w wysokości

sześciomiesięcznego uposażenia. W piśmie z 17 lipca 2024 r. złożonym Dyrektorowi

Izby Administracji Skarbowej w Z., powód wniósł o wypłatę odprawy za zwolnienie

ze służby w 2017 r.

Pozwany, reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej

Polskiej, zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w Zielonej Górze w całości.

Zarzucono naruszenie przepisu prawa materialnego, to jest:

1) art. 252 ust.2 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (uKAS), przez

jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że kilkuletnie opóźnienie nie jest wynikiem

decyzji powoda co do chwili wystąpienia z roszczeniem o wypłatę odprawy, lecz

stanowi konsekwencję niejasnej sytuacji prawnej istniejącej przed uchwałą Sądu

Najwyższego z 6 lutego 2024 r. sygn. III PZP 2/23, podczas gdy roszczenia o wypłatę

odprawy pieniężnej w związku z „ucywilnieniem" były formułowane przez powoda i

I PSK 315/26

3

przez innych funkcjonariuszy na długo przed podjęciem przez Sąd Najwyższy

powołanej uchwały, powód miał świadomość istnienia roszczenia i prawną

możliwość jego dochodzenia na drodze przed sądem powszechnym, a wskazana

uchwała rozstrzygała wyłącznie rozbieżności, które na tle tego rodzaju spraw się

pojawiły, nie kreując nieznanego uprzednio roszczenia;

2) art. 252 ust. 2 uKAS art. 165 ust. 2 ustawy o Słubie Celnej (uSC) przez jego

błędną wykładnię, a w konsekwencji jego zastosowanie, bez uwzględnienia

okoliczności sprawy i treści art. 150 ust 8 uKAS oraz art 250 ust. 1 uKAS, wobec

czego sąd błędnie uznał za niesłuszne uwzględnienie upływu terminu przedawnienia

roszczenia, choć powód wobec ponownego wstąpienia do służby uzyska odprawę w

pełnej wysokości z chwilą jej zakończenia;

3) art. 252 ust. 2 uKAS przez jego niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, wbrew

wykładni językowej, iż kompetencja w zakresie nieuwzględnienia przedawnienia

roszczenia przysługuje również sądowi, podczas gdy przepis ten uprawnienie w tym

zakresie przyznaje wyłącznie adresatowi roszczenia - kierownikowi jednostki, w

której pełniona była służba;

4) art. 170 ust. 1, 3 i 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej

Administracji Skarbowej (pwKAS) przez nieprawidłowe zastosowanie i przyznanie

odprawy osobie, która po przyjęciu propozycji pracy w administracji skarbowej

powróciła do służby, a okres jej poprzedniej służby i pracy wlicza się do okresu służby

w Służbie Celno-Skarbowej (art 150 ust. 8 uKAS), to jest osobie, która ponownie

nabędzie prawo do odprawy w pełnym wymiarze, z chwilą zakończenia służby;

5) art. 8 k.p. w zw. „art. 387 § 21 ust 2” przez niewłaściwe zastosowanie

polegające na przyjęciu, iż w ramach oceny zasadności roszczeń wynikających ze

stosunku służby, a zatem ze stosunku publicznoprawnego mogą znajdować choćby

posiłkowe zastosowanie klauzule generalne odnoszące się do stosunku pracy bądź

szerzej stosunków o charakterze prywatnoprawnym.

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z tego powodu,

że w sprawie ujawniła się potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, a to

art.252 ust 2 uKAS (i odpowiednio brzmiącego 165 ust. 2 uSC), a te wywołuje:

a) zagadnienie czy poprzedzona uchwałą Sądu Najwyższego z 6 lutego 2024

r. sygn. III PZP 2/23 niejednolitość orzecznictwa w sprawach o odprawę pieniężną

stanowi wyjątkową okoliczność w rozumieniu art. 252 ust. 2 uKAS (i jego

I PSK 315/26

4

odpowiednika art. 165 ust. 2 uSC), usprawiedliwiającą nieuwzględnienie terminu

przedawnienia, przy czym twierdząco na to pytanie (nie uwzględniając

przedawnienia roszczenia) odpowiedział Sąd II instancji w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku, jak również Sąd Okręgowy w Gdańsku w wyroku z 20 grudnia

2024 r. sygn. akt VII Pa 117/24, Sąd Okręgowy w Szczecinie w wyroku z 17

października 2024 r., VI Pa 39/24, LEX nr 3819255, negatywnie kwestię tę

rozstrzygnął (oddalając przedawnione roszczenia) Sąd Okręgowy w Częstochowie

w wyroku z 16 kwietnia 2024 r. sygn. IV Pa 6/24, Sąd Okręgowy w Bydgoszczy w

wyroku z 16 grudnia 2024 r. sygn. akt VI Pa 93/24, Sąd Okręgowy w Białymstoku w

wyrokach z 24 września 2024 r. sygn. V Pa 29/24, z 10 lipca 2024 r. sygn. akt V Pa

28/24 oraz z 30 października 2024 r. sygn. Akt V Pa 51/24;

b) kwestia podmiotu uprawnionego do nieuwzględnienia upływu terminu

przedawnia, przy czym według jednej linii orzeczniczej, opartej na wykładni

językowej art. 252 ust. 2 uKAS oraz analogicznej treści art. 165 ust. 2 uSC, jest do

tego uprawniony wyłącznie kierownik jednostki organizacyjnej, w której służba była

pełniona (tak chociażby Sąd Okręgowy w Białymstoku w wyrokach z 24 września

2024 r. sygn. V Pa 29/24, z 10 lipca 2024 r., sygn. akt V Pa 28/24 oraz z 30

października 2024 r., sygn. akt V Pa 51/24), według linii konkurencyjnej, uprawnienie

to przysługuje również sądowi powszechnemu (tak Sąd Okręgowy w Gdańsku w

wyroku z 20 grudnia 2024 r. sygn. akt VII Pa 117/24, Sąd Okręgowy w Szczecinie w

wyroku z 17 października 2024 r. VI Pa 39/24, LEX nr 3819255, Sąd Okręgowy w

Bydgoszczy w wyroku z 16 grudnia 2024 r. sygn. akt VI Pa 93/24).

Ponadto, skarżący wskazał, że w sprawie występuje istotne zagadnienie

prawne, a mianowicie czy funkcjonariuszowi służby celnej, który zgodnie z art. 165

ust. 3 pwKAS stał się funkcjonariuszem Służby Celno-Skarbowej pełniącym służbę

w jednostkach Krajowej Administracji Skarbowej i który następnie przyjął propozycję,

o jakiej mowa w art. 165 ust. 7 tej ustawy, określającą nowe warunki zatrudnienia na

podstawie umowy o pracę, stając się zgodnie z art. 171 ust. 1 wyżej wymienionej

ustawy pracownikiem zatrudnionym w Krajowej Administracji Skarbowej na

podstawie umowy o pracę, przysługuje - w związku z zakończeniem służby - prawo

do odprawy pieniężnej, jeżeli następnie na podstawie art. 150 ust. 1 uKAS otrzymał

propozycję przeniesienia do pełnienia służby w Służbie Celno-Skarbowej i

propozycję tę przyjął?

I PSK 315/26

5

Powód, w odpowiedzi na skargę kasacyjną, wniósł o odmowę przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego

według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarżący jako okoliczności uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, wskazał na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów oraz

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego.

Okoliczności wskazane przez skarżącego uzasadniają przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania, o ile spełniają wymogi stawione przesłankom przedsądu

ujętym w art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest bowiem

sądem powszechnym zwykłej, trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest

środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej

instancji kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w

charakterze skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim

modelem skargi kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn

kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. Jeżeli okoliczności te nie

zachodzą, Sąd Najwyższy, zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c., uprawniony jest do wydania

postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Odnośnie do przesłanki istnienia potrzeby wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), zgodnie z utrwalonym

orzecznictwem Sądu Najwyższego, oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania na tej przesłance wymaga od strony skarżącej wykazania, że określony

przepis prawa, będący źródłem poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie

doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w

odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych (postanowienie

Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 577/17, LEX nr 2497710).

Wątpliwości i rozbieżności należy przytoczyć, przedstawiając ich doktrynalne lub

orzecznicze źródła (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 13 czerwca 2008

r., III CSK 104/08, LEX nr 424365; z 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14, LEX nr

1652383). Konieczne jest też wskazanie argumentów, które prowadzą do

rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji

I PSK 315/26

6

interpretacyjnej (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 grudnia 2007 r., I

PK 233/07, OSNP 2009 Nr 3-4, poz. 43).

Z kolei istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) występuje, gdy

istniejące w rozpoznawanej sprawie zagadnienie prawne ma znaczenie dla rozwoju

prawa lub ma znaczenie precedensowe dla rozstrzygania innych podobnych spraw.

Oznacza to, że powołanie się w skardze kasacyjnej na występowanie w sprawie

istotnego zagadnienia prawnego wymaga od strony skarżącej sformułowania tego

zagadnienia, wykazania jego istotności oraz nadania mu charakteru prawnego przez

przytoczenie przepisów, w związku z którymi powstało. W przeciwnym razie

zagadnienie nie jest zagadnieniem prawnym (przykładowo postanowienie Sądu

Najwyższego z 26 maja 2010 r., II PK 55/10, LEX nr 1663558). Ponadto, istotne

zagadnienie prawne nie może być redukowane do oceny normy prawnej w

indywidulanej sprawie, ponieważ stanowi problem jurydycznie doniosły, o ważkim

znaczeniu dla systemu lub dziedziny prawa, opracowany na podstawie analizy prawa,

orzecznictwa, a nawet doktryny, po której to sam skarżący może wpierw stwierdzić,

że takie zagadnienie prawne rzeczywiście występuje i dlatego powinien rozpoznać

je Sąd Najwyższy (postanowienie Sądu Najwyższego z 14 kwietnia 2015 r., II PK

217/14, LEX nr 1678073).

Ponadto, rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego lub wątpliwości

interpretacyjnych nie może sprowadzać się do odpowiedzi na zarzuty skarżącego

skierowane pod adresem zaskarżonego orzeczenia ani też do odpowiedzi na

wątpliwości skarżącego, które można wyjaśnić za pomocą obowiązujących reguł

wykładni bądź w drodze prostego zastosowania przepisów (postanowienia Sądu

Najwyższego: z 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP - wkładka 2003 Nr 13, poz.

5; z 19 marca 2012 r., II PK 294/11, LEX nr 1214578; z 17 marca 2015 r., I PK 4/15,

LEX nr 1661934).

Należy jednocześnie podkreślić, że nie występuje w sprawie istotne

zagadnienie prawne, jak i nie ma potrzeby wykładni przepisów prawa, jeżeli Sąd

Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni

przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą

żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 3 marca 2020 r., II PK 36/19, LEX nr 3034647; z 12 maja 2020 r., I

UK 128/19, LEX nr 3026475; z 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468; z 19

stycznia 2012 r., I UK 328/11, LEX nr 1215423; z 19 marca 2012 r., II PK 294/11,

I PSK 315/26

7

LEX nr 1214578; z dnia 10 kwietnia 2018 r., I CSK 733/17, LEX nr 2495968; z 10

kwietnia 2018 r., II PK 143/17, LEX nr 2525398; z 19 kwietnia 2018 r., I CSK 709/17,

LEX nr 2486162; z 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, LEX nr 2508114; z 16 stycznia

2003 r., I PK 230/02, OSNP - wkładka z 2003 r. Nr 13, poz. 5).

Przechodząc do oceny okoliczności wskazanych we wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania, czy niejednolitość orzecznictwa, jaka poprzedzała

uchwałę Sądu Najwyższego z 6 lutego 2024 r., III PZP 2/23, stanowi „wyjątkową

okoliczność” w rozumieniu art. 252 ust. 2 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o

Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. 2025 poz. 1131) – dalej uKAS (oraz

odpowiednio brzmiącego art. 165 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej

(Dz.U. 2016 poz.1799) – dalej uSC) - to nie jest możliwe udzielenie odpowiedzi na

tak postawione pytanie w oderwaniu od ustaleń faktycznych danej sprawy. Nie jest

to więc problem o charakterze generalnym. Po pierwsze, należy zwrócić uwagę, że

w art. 252 ust. 2 uKAS (również w art. 165 ust. 2 uSC), ustawodawca przesłankę

skorzystania przez kierownika urzędu z możliwości nieuwzględnienia terminu

przedawnienia roszczenia wiąże z wystąpieniem „wyjątkowych okoliczności”, a nie

jak zdaje się przyjmować skarżący „wyjątkowej okoliczności”. Po drugie, przepis ten

należy do kategorii przepisów prawa zawierających klauzule generalnego (zwroty

niedookreślone), wobec czego z natury rzeczy ma charakter ogólny, a jej

zastosowanie jest ściśle uzależnione od konkretnych okoliczności faktycznych. Już

z tej przyczyny kwestia prawidłowej wykładni tego przepisu, nie może być uznana za

argument wskazujący na potrzebę rozstrzygnięcia istotnego zagadnienia prawnego

lub wykładni przepisu prawa (por. wypowiedzi Sądu Najwyższego dotyczące

mającego taką samą naturę art. 8 k.p. - postanowienia Sądu Najwyższego: z 11

kwietnia 2003 r., I PK 558/02, OSNP 2004 Nr 16, poz. 283; z 27 stycznia 2009 r., II

PK 252/08, LEX nr 736733; z dnia 7 stycznia 2014 r., I PK 272/13, LEX nr 1646072).

Jeżeli chodzi o drugą kwestię mającą uzasadniać potrzebę wykładni

przepisów prawa, tj. art. 252 ust. 2 uKAS (odpowiednio brzmiącego art. 165 ust. 2

uSC), to jest o ustalenie podmiotu uprawnionego do nieuwzględnienia upływu

terminu przedawnienia, to doczekała się ona wypowiedzi Sądu Najwyższego (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 2 grudnia 2025 r., II PSK 54/25, LEX nr

3954300). Sąd Najwyższy jednoznacznie wskazał, że w ramach orzeczniczych

kompetencji sądów powszechnych mieści się przewidziane w art. 252 ust. 2 uKAS

uprawnienie do nieuwzględnienia zarzutu przedawnienia w razie wystąpienia

I PSK 315/26

8

wyjątkowych okoliczności. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie ma argumentacji uzasadniającej odejście od tego kierunku wykładni.

Przechodząc do oceny twierdzenia skarżącego o występowaniu w tej sprawie

istotnego zagadnienia prawnego powiązanego z art. 165 ust. 3, 7 oraz 171 ust. 1

ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej

Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2016 r., poz. 1948) – dalej „pwKAS”, oraz art. 150

ust. 1 uKAS, twierdzenie to również nie uzasadnia przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Skarżący, formułując to zagadnienie, w istocie zmierza do uzyskania

odpowiedzi czy wykładnia przyjęta w uchwale Sądu Najwyższego z 6 lutego 2024 r.,

III PZP 2/23 (OSNP 2024 r. Nr 7, poz. 69) znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy

„ucywilniony” funkcjonariusz służby celnej powraca do służby na warunkach

określonych w art. 150 uKAS. Ten ostatni przepis przewiduje możliwość powrotu do

służby cywilnej w wyniku przyjęcia propozycji przeniesienia do pełnienia służby w

Służbie Celno-Skarbowej, za zgodą dyrektora generalnego urzędu obsługującego

ministra właściwego do spraw finansów publicznych lub kierownika jednostki

organizacyjnej wykonującego jego zadania, w której członek korpusu służby cywilnej

jest zatrudniony. Odnosząc się do tak sformułowanego problemu, z uchwały Sądu

Najwyższego z 6 lutego 2024 r. wynika jednoznacznie, że podstawą do przyjęcia

stanowiska o przysługiwaniu funkcjonariuszowi służby celnej, który przyjął

propozycję nawiązania umowy o pracę, odprawy jest prokonstytucyjna wykładnia

przepisów ustawowych, uwzględniających zasadę równości wobec prawa i równego

traktowania przez władze publiczne (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Zastosowanie tej

metody wykładni opiera się na założeniu, że zdarzenie w postaci przyjęcia propozycji

nawiązania stosunku pracy skutkuje wygaśnięcie stosunku służbowego, a nie jego

przekształceniem w stosunek pracy (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 19 lutego

2020 r., III PZP 7/19 (OSNP 2020 Nr 7, poz. 63); postanowienie Sądu Najwyższego

z 4 lutego 2021 r., II PSKP 6/21 (LEX nr 3117767) oraz wyroki Sądu Najwyższego: z

27 kwietnia 2022 r., I PSKP 64/21 (LEX nr 3341009); z 16 marca 2023 r., III PSKP

19/22 (OSNP 2023 Nr 9, poz. 98); z 17 maja 2023 r., I PSKP 20/22 (OSNP 2024 Nr

1, poz. 3.) Przesłanką nabycia prawa do odprawy na skutek wygaśnięcia stosunku

służbowego, co również wynika z powołanego wyżej orzecznictwa, jest związek

wygaśnięcia ze „zniesieniem lub reorganizacją jednostki organizacyjnej”, a więc

wystąpieniem okoliczności, o której mowa w art. 163 ust.4 uSC oraz, stosowanym

odpowiednio, art. 170 ust. 4 pwKAS. Okoliczność powrotu funkcjonariusza do służby,

I PSK 315/26

9

po wcześniejszym „ucywilnieniu” stosunku służby funkcjonariusza, nie ma znaczenia

z perspektywy prawa do odprawy. W żadnym ze wskazanych przez skarżącego we

wniosku przepisów nie uregulowano wpływu powrotu do służby na nabyte wcześniej

prawo do odprawy w związku z zniesieniem lub reorganizacją jednostki

organizacyjnej. Uwzględniając powyższe, problem wskazany przez skarżącego nie

ma charakteru problemu prawnego. Stanowisko skarżącego opiera się na

argumentacji „słusznościowej” – tj. przekonaniu, że nabycie prawa do odprawy nie

jest sprawiedliwe wobec późniejszego, tj. przypadającego po nabyciu prawa do

odprawy, przekształcenia stosunku pracy w stosunek służbowy w trybie art. 150

uKAS.

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., orzeczono

jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie reguły z art.

98 § 1, 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 w zw. z 39821 k.p.c.

[az]

[r.g.]