Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi Skarbu Państwa w sporze o odprawę emerytalną

Wyrokiem z dnia 4 czerwca 2025 r. Sąd Okręgowy w Opolu, po rozpoznaniu

powództwa W.R. przeciwko Skarbowi Państwa - Izbie Administracji Skarbowej w

Opolu o odprawę zmienił wyrok Sądu Rejonowego w Opolu z dnia 11 lutego 2025 r.

(w którym oddalono powództwo) i zasądził od pozwanego na rzecz powoda tytułem

odprawy kwotę 30.250,20 zł.

Sąd odwoławczy wskazał, że dochodzone roszczenie jest zasadne, co

znajduje odzwierciedlenie w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2024 r.

w sprawie III PZP 2/23. Sąd drugiej instancji dostrzegł, że roszczenie uległo

I PSK 399/26

2

przedawnieniu. Wskazał jednak, że w sprawie zachodziły „wyjątkowe okoliczności”

z art. 252 ust 2 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej

(jednolity tekst: Dz. U. z 2025 r., poz. 1131 – dalej jako uKAS). Sąd odwoławczy

szczegółowo swoje stanowisko w tym zakresie omówił. Konkludował, że

uwzględnienie w tej sytuacji zarzutu przedawnienia nie tylko oznaczałoby brak

uwzględnia „wyjątkowych okoliczności” przewidzianych w art. 252 ust. 2 uKAS, ale

także naruszałoby klauzulę z art. 8 k. p.

Skargę kasacyjną wywiódł pozwany, zaskarżył wyrok Sądu odwoławczego

w całości, zarzucając mu naruszenie: art. 165 ust. 2 ustawy 27 sierpnia 2009 r.

o Służbie Celnej; art. 252 ust 1 uKAS; art. 5 k.c. w związku z art. 8 k.p.

Zdaniem skarżącego skarga kasacyjna powinna zostać przyjęta do

rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., ponieważ

w sprawie ujawniła się potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, a to

art. 165 ust. 2 ustawy o Służbie Cywilnej i jego odpowiednika art. 252 ust. 2 uKAS,

przy czym rozbieżności wywołuje:

- zagadnienie czy poprzedzona uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego

2024 r., III PZP 2/23, niejednolitość orzecznictwa w sprawach o odprawę pieniężną

stanowi wyjątkową okoliczność w rozumieniu art 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celenej

(i jego odpowiednika art 252 ust 2 uKAS), usprawiedliwiającą nieuwzględnienie

terminu przedawnienia

- kwestia podmiotu uprawnionego do nieuwzględnienia upływu terminu

przedawnienia, przy czym według jednej linii orzeczniczej, opartej na wykładni

językowej art. 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej (oraz stanowiącego jego

odpowiednik art. 252 ust. 2 uKAS), jest do tego uprawniony wyłącznie kierownik

jednostki organizacyjnej, w której służba była pełniona; według linii konkurencyjnej,

uprawnienie to przysługuje również sądowi powszechnemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie może zostać przyjęta do rozpoznania. Staje się to

zrozumiałe, jeśli weźmie się pod uwagę trzy okoliczności. Po pierwsze, że

w podstawie skargi kasacyjnej nie wskazano art. 252 ust 2 uKAS, po drugie, że

art. 165 ust 2 ustawy o Służbie Cywilnej na podstawie art. 260 w związku z art. 159

I PSK 399/26

3

pkt 3 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej

Administracji Skarbowej przestał obowiązywać od dnia 1 marca 2017 r., oraz po

trzecie, że zdaniem Sądu odwoławczego pominięcie przedawnienia uzasadnione jest

również klauzulą z art. 8 k.p..

Mając w pamięci wskazane okoliczności, trzeba wskazać, że skarga

kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia wnoszonym w konkretnej,

indywidualnej sprawie zakończonej wydaniem prawomocnego wyroku, wobec czego

argumenty za potrzebą rozpoznania tak rozumianego środka zaskarżenia

przedstawione we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania nie mogą być

oderwane od podstawy faktycznej i prawnej orzeczenia objętego skargą, jak również

muszą być adekwatne do podstaw kasacyjnych, na których skarga została

skonstruowana. Takie stwierdzenie jest wynikiem tego, że Sąd Najwyższy (poza

uwzględnieniem z urzędu nieważności postępowania apelacyjnego) rozpoznaje

skargę kasacyjną wyłącznie w granicach zaskarżenia oraz w granicach jej podstaw,

będąc przy tym związanym ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę

zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 1 i 2 k.p.c.).

Znając wskazaną regułę staje się jasne, że w rozpoznawanej sprawie Sąd

Najwyższy nie będzie mógł odnieść się do wątpliwości interpretacyjnych wskazanych

w skardze kasacyjnej, a wiążących się z wykładnią art. 165 ust 2 ustawy o Służbie

Celnej. Wynika to z tego, że przepis ten nie mógł kształtować sytuacji prawnej

powódki, gdyż nie obowiązywał od dnia 1 marca 2017 r., a wymagalność

dochodzonego roszczenia powstała dopiero w czerwca 2017 r. Zauważa to również

pozwany wskazując na art 252 ust 2 uKAS, który jest następca art. 165 ust 2 ustawy

o Służbie Celnej. Problem w tym, że art. 252 ust 2 uKAS nie został wskazany

w podstawie zaskarżenia (pozwany wskazał jedynie na art. 252 ust 1 uKAS), a zatem

z uwagi na ograniczenie z art. 39813 § 1 k.p.c. nie będzie brany pod uwagę przy

rozpoznaniu skargi kasacyjnej. Strona wnosząca skargę kasacyjną ma prawo

powoływać się na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 1 lub 2 k.p.c., jednak tylko wówczas,

jeśli zagadnienie prawne lub przepis mający, który ma podlegać wykładni znajduje

odzwierciedlenie w podstawach zaskarżenia.

Niezależnie od podniesionych argumentów, należy jeszcze wskazać, że

w rozpoznawanej sprawie spór idzie tylko o to, czy Sąd odwoławczy miał prawo

powołując się na „wyjątkowe okoliczności” (art. 165 ust 2 ustawy o Służbie Celnej

i art. 252 ust 2 uKAS), czy też „zasady współżycia społecznego” (art. 5 k.c. i art. 8

I PSK 399/26

4

k.p.) nie uwzględnić zarzutu przedawnienia. W utrwalonym orzecznictwie Sądu

Najwyższego wskazano, że ocena, czy w konkretnym przypadku ma zastosowanie

norma art. 8 k.p. (lub podobna klauzula generalna), mieści się w granicach

swobodnego uznania sędziowskiego. Sfera ta w ramach postępowania kasacyjnego

może podlegać kontroli tylko w przypadku szczególnie rażącego i oczywistego

naruszenia (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 1970 r., III PRN 39/70,

OSNCP 1971 Nr 3, poz. 53; PiP 1972 nr 10, s. 170, z glosą K. Piaseckiego; z 15

września 1999 r.,III CKN 339/98, OSNC 2000 Nr 3, poz. 58; OSP 2000 nr 4, poz. 66,

z glosą A. Szpunara; z 4 lipca 2002 r., I CKN 837/00, LexPolonica nr 376352 oraz

z 30 października 2003 r., IV CK 151/02, LexPolonica nr 1630441; z dnia 13 września

2018 r., II PK 141/17, LEX nr 2569740; postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11

grudnia 2024 r., I PSK 99/24, LEX nr 3811327; z dnia 11 kwietnia 2003 r., I PK

558/02, OSNP 2004 Nr 16, poz. 283; z dnia 27 stycznia 2009 r., II PK 252/08 oraz

z dnia 7 stycznia 2014 r., I PK 272/13). Konkluzja ta jest zrozumiała, jeśli uwzględni

się, że nie jest możliwa taka wykładnia art. 8 k.p., która zawierałaby swoiste

„wytyczne", w jakich (kazuistycznych) sytuacjach sąd powszechny miałby

uwzględnić albo nie uwzględniać zarzutów wynikających z klauzuli generalnej

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2012 r., III PK 70/11, LEX nr

1215290).

Kierując się przedstawionymi racjami, należy stwierdzić, że w ramach

postępowania kasacyjnego nie da się generalnie przesądzić tego, „czy poprzedzona

uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2024 r., III PZP 2/23, niejednolitość

orzecznictwa w sprawach o odprawę pieniężną stanowi wyjątkową okoliczność

w rozumieniu art 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej (i jego odpowiednika art 252

ust 2 uKAS), usprawiedliwiającą nieuwzględnienie terminu przedawnienia”. Trzeba

też dodać, że wskazana przez pozwanego „niepewność prawna” nie była jedyną

okolicznością skłaniającą Sąd odwoławczy do odmowy uwzględnienia zarzutu

przedawnienia. Znaczy to tyle, że podniesiona w skardze kasacyjnej „potrzeba

wykładni” nie może stanowić podstawy do przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

Jeśli chodzi o kwestię podmiotu uprawnionego do nieuwzględnienia upływu

terminu przedawnienie, to Sąd Najwyższy zajął już stanowisko. W postanowieniu

Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 2025 r., II PSK 54/25, LEX nr 3954300,

wyjaśniono, że w ramach orzeczniczych kompetencji sądów powszechnych mieści

I PSK 399/26

5

się przewidziane w art. 252 ust. 2 uKAS uprawnienie do nieuwzględnienia zarzutu

przedawnienia, w razie ustalenia wystąpienia wyjątkowych okoliczności.

W rezultacie, nie sposób w tych okolicznościach twierdzić, że okoliczność ta nadal

budzi poważne wątpliwości i wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów.

Wskazany wątek samoistnie w demokratycznym państwie prawa nie może uchodzić

za rodzący „poważne wątpliwości”. W ramach modeli państwa demokratycznego

każda władza podlega kontroli. Z tej pozycji oczywiste jest, że art. 165 ust 2 ustawy

o Służbie Cywilnej i art. 252 ust 2 uKAS nie można wykładać w ten sposób, że

arbitralna decyzja kierownika jednostki organizacyjnej pozostawałaby poza kontrolą

sądu, a zatrudniony dochodzący swoich praw majątkowych nie mógłby powoływać

się na okoliczności uchylające zarzut przedawnienia. Skoro wątpliwość ta może

zostać oceniona w ramach zwykłej wykładni, to tym bardziej nie ma podstaw do

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Dlatego orzeczono jak w sentencji.

[A.P]

[a.ł].]