SN odmówił przyjęcia skargi Skarbu Państwa, odprawa 41 tys. zł zostaje

Powódka B.J. pozwem z dnia 10 lutego 2023 r. wniosła o zasądzenie od

pozwanego Skarbu Państwa - Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwoty

41.082,24 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 czerwca 2017 r.

do dnia zapłaty za zwolnienie ze służby z dniem 31 maja 2017 r.

Wyrokiem z dnia 4 czerwca 2024 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy - Żoliborza

w Warszawie zasądził od pozwanego Skarbu Państwa -Izby Administracji Skarbowej

w Warszawie na rzecz powódki kwotę 41.082,24 zł tytułem odprawy wraz

z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 1 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty.

I PSK 461/26

2

Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2025 r. oddalił

apelację pozwanego. Sąd ten wskazał na art. 291 § 1 k.p., zgodnie z którym

roszczenia ze stosunku pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia,

w którym roszczenie stało się wymagalne. Roszczenie o odprawę w przypadku

powódki stało się wymagalne w dniu 31 maja 2017 r., powódka zaś złożyła pozew

w dniu 16 lutego 2023 r., a zatem jej roszczenie uległo przedawnieniu. W ocenie

Sądu odwoławczego nie może znaleźć zastosowania uregulowanie zawarte

w art. 165 ust. 3 pkt 1 ustawy o Służbie Cywilnej, zgodnie z którym bieg terminu

przedawnienia roszczenia z tytułu uposażenia i innych świadczeń oraz należności

pieniężnych przerywa każda czynność przed kierownikiem urzędu, podjęta

bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia roszczenia,

albowiem przepis ten utracił moc z dniem 1 marca 2017 r. Niemniej w ocenie Sądu

Okręgowego powództwo zasługiwało na uwzględnienie, gdyż zarzut przedawnienia

był niezgodny z zasadami współżycia społecznego i stanowił nadużycie prawa ze

strony pozwanego. Powódce przysługuje prawo do odprawy, wynikające

z omówionych wyżej przepisów w wypadku ziszczenia się obiektywnych przesłanek

związanych z ustaniem stosunku służbowego w trakcie przekształceń, na które

funkcjonariusze nie mieli żadnego wpływu. Funkcjonariusze nie ze swojej winy

podlegali zmianom i przekształceniom w zakresie ich stosunków służbowych.

Skomplikowany stan prawny mógł budzić u nich wątpliwości interpretacyjne.

Pozostawali oni w kilkuletnim stanie „zawieszenia", pozbawieni pewności co do

swojego statusu służbowego (zawodowego) i swoich praw. Wielokrotnie w sprawach

funkcjonariuszy i przysługujących im uprawnień w związku z utworzeniem Krajowej

Administracji Skarbowej musiał wypowiadać się Sąd Najwyższy. Kilkuletnie

opóźnienie w skutecznym dochodzeniu roszczeń nie jest więc wynikiem opieszałości

funkcjonariuszy, lecz niejasną sytuacją prawną spowodowaną przez luki ustawowe.

Dlatego też Sąd Okręgowy uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy zarzut

przedawnienia podniesiony przez pozwanego nie zasługiwał na uwzględnienie.

Skargę kasacyjną wywiódł pozwany, zaskarżył wyrok Sądu drugiej instancji

w całości, zarzucając mu naruszenie:

- art. 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej , przez jego niewłaściwą wykładnię

i błędne zastosowanie przepisów prawa pracy, to jest art. 5 k.c. w zw. z art. 2 k.p. i

w zw. z art. 8 k.p.

- art. 5 k.c. w zw. z art. 2 k.p. i w zw. z art. 8 k.p.

I PSK 461/26

3

Pozwany domagał się przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na

podstawie art. 3989§ 1 pkt 4 k.p.c., to jest w oparciu o przesłankę oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej - wskazując, że oczywista wadliwość zaskarżonego

wyroku wyraża się w tym, że Sąd Okręgowy w Warszawie zastosował normy prawa

pracy, to jest art. 5 k.c. w zw. z art. 2 k.p. i w zw. z art. 8 k.p. w stosunku do roszczeń

związanych ze stosunkiem służby, podczas gdy funkcjonariusz służby celnej nie jest

pracownikiem (w rozumieniu art. 2 k.p.), a w konsekwencji przy ocenie roszczeń

związanych ze stosunkiem służby nie jest możliwe subsydiarne stosowanie

przepisów Kodeksu pracy, a ocena prawna roszczeń funkcjonariusza powinna

odbywać się z wykorzystaniem przepisów regulujących określony stosunek służby,

względnie - w zakresie nieuregulowanym - z wykorzystaniem ogólnych norm prawa

cywilnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie może zostać przyjęta do rozpoznania. Staje się to

zrozumiałe, jeśli weźmie się pod uwagę trzy okoliczności. Po pierwsze, że

w podstawie skargi kasacyjnej nie wskazano art. 252 ust 2 ustawy i Krajowej

Administracji Skarbowej (uKAS), po drugie, że art. 165 ust 2 ustawy o Służbie

Cywilnej na podstawie art. 260 w związku z art. 159 pkt 3 ustawy z dnia 16 listopada

2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej przestał

obowiązywać od dnia 1 marca 2017 r., oraz po trzecie, że zdaniem Sądu

odwoławczego pominięcie przedawnienia uzasadnione jest również klauzulą z art. 5

k.c. (art. 8 k.p.).

Mając w pamięci wskazane okoliczności, trzeba wskazać, że skarga

kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia wnoszonym w konkretnej,

indywidualnej sprawie zakończonej wydaniem prawomocnego wyroku, wobec czego

argumenty za potrzebą rozpoznania tak rozumianego środka zaskarżenia

przedstawione we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania nie mogą być

oderwane od podstawy faktycznej i prawnej orzeczenia objętego skargą, jak również

muszą być adekwatne do podstaw kasacyjnych, na których skarga została

skonstruowana. Takie stwierdzenie jest wynikiem tego, że Sąd Najwyższy (poza

uwzględnieniem z urzędu nieważności postępowania apelacyjnego) rozpoznaje

skargę kasacyjną wyłącznie w granicach zaskarżenia oraz w granicach jej podstaw,

I PSK 461/26

4

będąc przy tym związanym ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę

zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 1 i 2 k.p.c.).

Znając wskazaną regułę staje się jasne, że w rozpoznawanej sprawie Sąd

Najwyższy nie będzie mógł odnieść się do „oczywistego” naruszenia art. 165 ust 2

ustawy o Służbie Celnej. Wynika to z tego, po pierwsze, że Sad odwoławczy nie

powołał się na ten przepis, a po drugie, że przepis ten nie mógł kształtować sytuacji

prawnej powódki, gdyż nie obowiązywał od dnia 1 marca 2017 r., a wymagalność

dochodzonego roszczenia powstała dopiero w maju 2017 r.

Niezależnie od podniesionych argumentów, należy jeszcze wskazać, że w

rozpoznawanej sprawie spór idzie tylko o to, czy Sąd odwoławczy miał prawo

powołując się na „wyjątkowe okoliczności” (art. 165 ust 2 ustawy o Służbie Celnej i

art. 252 ust 2 uKAS), czy też „zasady współżycia społecznego” (art. 5 k.c. i art. 8 k.p.)

nie uwzględnić zarzutu przedawnienia. W utrwalonym orzecznictwie Sądu

Najwyższego wskazano, że ocena, czy w konkretnym przypadku ma zastosowanie

norma art. 8 k.p. (lub podobna klauzula generalna), mieści się w granicach

swobodnego uznania sędziowskiego. Sfera ta w ramach postępowania kasacyjnego

może podlegać kontroli tylko w przypadku szczególnie rażącego i oczywistego

naruszenia (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 1970 r., III PRN 39/70,

OSNCP 1971 Nr 3, poz. 53; PiP 1972 nr 10, s. 170, z glosą K. Piaseckiego; z 15

września 1999 r.,III CKN 339/98, OSNC 2000 Nr 3, poz. 58; OSP 2000 nr 4, poz. 66,

z glosą A. Szpunara; z 4 lipca 2002 r., I CKN 837/00, LexPolonica nr 376352 oraz

z 30 października 2003 r., IV CK 151/02, LexPolonica nr 1630441; z dnia 13 września

2018 r., II PK 141/17, LEX nr 2569740; postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11

grudnia 2024 r., I PSK 99/24, LEX nr 3811327; z dnia 11 kwietnia 2003 r., I PK

558/02, OSNP 2004 Nr 16, poz. 283; z dnia 27 stycznia 2009 r., II PK 252/08 oraz

z dnia 7 stycznia 2014 r., I PK 272/13). Konkluzja ta jest zrozumiała, jeśli uwzględni

się, że nie jest możliwa taka wykładnia art. 8 k.p., która zawierałaby swoiste

„wytyczne", w jakich (kazuistycznych) sytuacjach sąd powszechny miałby

uwzględnić albo nie uwzględniać zarzutów wynikających z klauzuli generalnej

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2012 r., III PK 70/11, LEX nr

1215290).

Skarżący oczywistą wadliwość zaskarżonego wyroku postrzega w tym, że Sąd

Okręgowy w Warszawie zastosował normy prawa pracy, to jest art. 5 k.c. w zw.

Z art. 2 k.p. i w zw. z art. 8 k.p. w stosunku do roszczeń związanych ze stosunkiem

I PSK 461/26

5

służby, podczas gdy funkcjonariusz służby celnej nie jest pracownikiem

(w rozumieniu art. 2 k.p.), a w konsekwencji przy ocenie roszczeń związanych ze

stosunkiem służby nie jest możliwe subsydiarne stosowanie przepisów Kodeksu

pracy, a ocena prawna roszczeń funkcjonariusza powinna odbywać się

z wykorzystaniem przepisów regulujących określony stosunek służby, względnie –

w zakresie nieuregulowanym - z wykorzystaniem ogólnych norm prawa cywilnego.

Sąd Najwyższy podziela stanowisko pozwanego. Rzecz w tym, że jego

skonfrontowanie z działaniami Sądu nie prowadzi do uznania, że skarga kasacyjna

jest „oczywiście uzasadniona”. Po pierwsze, Sąd odwoławczy precyzyjnie nie

wskazał podstawy prawnej odmowy uwzględnienia przedawnienia. Wobec braku

w tym zakresie stosowanych podstaw skargi kasacyjnej, kwestia ta nie będzie mogła

być rozpoznawana przez Sąd Najwyższy. Po drugie, nie jest wykluczone, że decyzja

Sądu odwoławczego koresponduje z konstrukcją z art. 252 ust 2 uKAS, a to oznacza,

że Sąd ten miał prawo z wyłączeniem art. 5 k.c. i art. 8 k.p., ze względu na „wyjątkowe

okoliczności”, nie uwzględnić terminu przedawnienia. Naruszenia tego przepisu

skarga kasacyjna nie podnosi, a zatem ze względu na ograniczenie z art. 39813 § 1

k.p.c. aspekt ten nie będzie mógł być rozpoznawany przez Sąd Najwyższy. Po

trzecie, nie jest oczywiste, czy do terminu przedawnienia roszczeń należnych z tytułu

stosunku służby zastosowanie mają wyłącznie przepisy „branżowe”, czy też Sąd

powszechny ma prawo w takim wypadku korzystać ze wzorców umiejscowionych

w prawie prywatnym (Kodeksie cywilnym, Kodeksie pracy). W tym kontekście nie jest

pozbawiony racji wywód Sądu odwoławczego o tym, że ustawa o Krajowej

Administracji Sądowej nie reguluje przedawnienia roszczeń mających podstawę

prawną w derogowanej ustawie o Służbie Cywilnej. Kwestia ta z pewnością wymaga

rozważenia. Nie jest to jednak możliwe na etapie postępowania przedsądowego.

W ramach art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (na który powołał się pozwany) Sąd

Najwyższy nie przesądza, czy stanowisko prezentowane przez Sąd odwoławczy jest

prawidłowe, czy też nie. Znaczenie ma tylko to, czy Sąd ten głosząc określoną

kwestię w sposób „oczywisty”, a zatem kwalifikowany uchybił zgłoszonym

w podstawie skargi kasacyjnej przepisom. Z tej pozycji jest jasne, że uchybienie tego

rodzaju co do art. 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej i art. 5 k.c. w zw. z art. 2 k.p. i

w zw. z art. 8 k.p. nie miało miejsca.

Dlatego orzeczono jak w sentencji.

I PSK 461/26

6

[A.P.]

[a.ł]