Osoba prywatna kontra Skarb Państwa o zapłatę, 30 tys. zł

Powódka Ł.P. w pozwie wniesionym w dniu 19 września 2024 r. przeciwko

Skarbowi Państwa - Izbie Administracji Skarbowej w Zielonej Górze domagała się

zasądzenia 29.631,48 zł wraz z odsetkami za opóźnienie liczonymi od 14 czerwca

2017 r., to jest od dnia ustania stosunku służbowego do dnia zapłaty, tytułem

odprawy za zwolnienie ze służby w Służbie Celno-Skarbowej w związku z likwidacją

lub reorganizacją.

Sąd Rejonowy w Zielonej Górze, wyrokiem z dnia 21 lutego 2025 r. zasądził

od pozwanego na rzecz powódki 29 631,48 zł tytułem odprawy pieniężnej z

ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 21 lutego 2025 r. do dnia zapłaty.

Natomiast wyrokiem z dnia 6 sierpnia 2025 r. Sąd Okręgowy w Zielonej Górze oddalił

apelację pozwanego.

I PSK 508/26

2

Sąd odwoławczy nie miał wątpliwości, że roszczenie jest przedawnione.

Wskazał jednak, że w tym zakresie zastosowanie znajduje art. 165 ust 2 ustawy o

Służbie Celnej. Zdaniem Sądu w sprawie zaszły „wyjątkowe okoliczności”

uzasadniające nieuwzględnienie terminu przedawnienia, co leży w granicach

uznania sędziowskiego. Sąd zastrzegł, że skoro kierownik urzędu/jednostki

organizacyjnej, ma prawo do oceny wystąpienia „wyjątkowych okoliczności”, to tym

bardziej takie prawo ma sąd, przed którym toczy się spór o roszczenie, które się

przedawniło.

Skargę kasacyjną wywiódł pozwany, zaskarżył wyrok Sądu odwoławczego w

całości, zarzucając mu naruszenie: art. 165 ust. 2 ustawy 27 sierpnia 2009 r. o

Służbie Celnej.

Zdaniem skarżącego skarga kasacyjna powinna zostać przyjęta do

rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., ponieważ w sprawie ujawniła się

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, a to art. 165 ust. 2 ustawy o

Służbie Celnej, a rozbieżności wywołuje:

- zagadnienie czy poprzedzona uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego

2024 r., III PZP 2/23, niejednolitość orzecznictwa w sprawach o odprawę pieniężną

stanowi wyjątkową okoliczność w rozumieniu art 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej

(i jego odpowiednika art 252 ust 2 uKAS), usprawiedliwiającą nieuwzględnienie

terminu przedawnienia

- kwestia podmiotu uprawnionego do nieuwzględnienia upływu terminu

przedawnienia, przy czym według jednej linii orzeczniczej, opartej na wykładni

językowej art. 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej (oraz stanowiącego jego

odpowiednik art. 252 ust. 2 uKAS), jest do tego uprawniony wyłącznie kierownik

jednostki organizacyjnej, w której służba była pełniona; według linii konkurencyjnej,

uprawnienie to przysługuje również sądowi powszechnemu.

Sąd Najwyższy zważył:

Skarga kasacyjna nie może zostać przyjęta do rozpoznania.

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia wnoszonym w

konkretnej, indywidualnej sprawie zakończonej wydaniem prawomocnego wyroku,

wobec czego argumenty za potrzebą rozpoznania tak rozumianego środka

I PSK 508/26

3

zaskarżenia przedstawione we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania nie mogą

być oderwane od podstawy faktycznej i prawnej orzeczenia objętego skargą, jak

również muszą być adekwatne do podstaw kasacyjnych, na których skarga została

skonstruowana. Takie stwierdzenie jest wynikiem tego, że Sąd Najwyższy (poza

uwzględnieniem z urzędu nieważności postępowania apelacyjnego) rozpoznaje

skargę kasacyjną wyłącznie w granicach zaskarżenia oraz w granicach jej podstaw,

będąc przy tym związanym ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę

zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 1 i 2 k.p.c.).

Z uwagi na stanowisko Sądu Okręgowego i zgłoszone podstawy zaskarżenia,

na etapie postępowania kasacyjnego sporne jest tylko to, czy Sąd odwoławczy miał

prawo powołując się na „wyjątkowe okoliczności” (art. 165 ust 2 ustawy o Służbie

Celnej) nie uwzględnić zarzutu przedawnienia. Pomijając, czy do nieuwzględnienia

tego zarzutu powinny mieć zastosowanie inne przepisy (art. 252 ust 2 uKAS lub art.

5 k.c. i art. 8 k.p.) jasne jest, że w rozpoznawanej sprawie Sąd Najwyższy nie będzie

mógł odnieść się do wątpliwości interpretacyjnych wskazanych w skardze

kasacyjnej, a wiążących się z wykładnią art. 165 ust 2 ustawy o Służbie Celnej. W

utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazano bowiem, że ocena, czy w

konkretnym przypadku ma zastosowanie norma art. 8 k.p. (lub podobna klauzula

generalna – jak ta umieszczona w art. 165 ust 2 ustawy o Służbie Celnej), mieści się

w granicach swobodnego uznania sędziowskiego. Sfera ta w ramach postępowania

kasacyjnego może podlegać kontroli tylko w przypadku szczególnie rażącego i

oczywistego naruszenia (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 1970 r., III

PRN 39/70, OSNCP 1971 nr 3, poz. 53; PiP 1972 nr 10, s. 170, z glosą K.

Piaseckiego; z 15 września 1999 r.,III CKN 339/98, OSNC 2000 Nr 3, poz. 58; OSP

2000 nr 4, poz. 66, z glosą A. Szpunara; z 4 lipca 2002 r., I CKN 837/00, LexPolonica

nr 376352 oraz z 30 października 2003 r., IV CK 151/02, LexPolonica nr 1630441; z

dnia 13 września 2018 r., II PK 141/17, LEX nr 2569740; postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 11 grudnia 2024 r., I PSK 99/24, LEX nr 3811327; z dnia 11

kwietnia 2003 r., I PK 558/02, OSNP 2004 Nr 16, poz. 283; z dnia 27 stycznia 2009

r., II PK 252/08 oraz z dnia 7 stycznia 2014 r., I PK 272/13). Konkluzja ta jest

zrozumiała, jeśli uwzględni się, że nie jest możliwa taka wykładnia art. 8 k.p. (i

podobnych norm prawnych), która zawierałaby swoiste „wytyczne", w jakich

(kazuistycznych) sytuacjach sąd powszechny miałby uwzględnić albo nie

I PSK 508/26

4

uwzględniać zarzutów wynikających z klauzuli generalnej (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 17 lutego 2012 r., III PK 70/11, LEX nr 1215290).

Kierując się przedstawionymi racjami, należy stwierdzić, że w ramach

postępowania kasacyjnego nie da się generalnie przesądzić tego, „czy poprzedzona

uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2024 r., III PZP 2/23, niejednolitość

orzecznictwa w sprawach o odprawę pieniężną stanowi wyjątkową okoliczność w

rozumieniu art 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej (i jego odpowiednika art 252 ust 2

uKAS), usprawiedliwiającą nieuwzględnienie terminu przedawnienia”. Trzeba też

dodać, że wskazana przez pozwanego „niepewność prawna” nie była jedyną

okolicznością skłaniającą Sąd odwoławczy do odmowy uwzględnienia zarzutu

przedawnienia. Znaczy to tyle, że podniesiona w skardze kasacyjnej „potrzeba

wykładni” nie może stanowić podstawy do przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

Jeśli chodzi o kwestię podmiotu uprawnionego do nieuwzględnienia upływu

terminu przedawnienia, to Sąd Najwyższy zajął już stanowisko. W postanowieniu

Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 2025 r., II PSK 54/25, LEX nr 3954300,

wyjaśniono, że w ramach orzeczniczych kompetencji sądów powszechnych mieści

się przewidziane w art. 252 ust. 2 uKAS uprawnienie do nieuwzględnienia zarzutu

przedawnienia, w razie ustalenia wystąpienia wyjątkowych okoliczności. W

rezultacie, nie sposób twierdzić, że okoliczność ta nadal budzi poważne wątpliwości

i wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów.

Wskazany wątek samoistnie w demokratycznym państwie prawa nie może

uchodzić za rodzący „poważne wątpliwości”. W ramach modelu państwa

demokratycznego każda władza podlega kontroli. Z tej pozycji jest jasne, że art. 165

ust 2 ustawy o Służbie Cywilnej i art. 252 ust 2 uKAS nie można wykładać w ten

sposób, że arbitralna decyzja kierownika jednostki organizacyjnej pozostawałaby

poza kontrolą sądu, a zatrudniony dochodzący swoich praw majątkowych nie mógłby

powoływać się na okoliczności uchylające zarzut przedawnienia. Skoro wątpliwość

ta może zostać oceniona w ramach zwykłej wykładni, to tym bardziej nie ma podstaw

do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Dlatego orzeczono jak w sentencji.

I PSK 508/26

5

[A.P.]

[a.ł]