Osoba prywatna kontra Skarb Państwa o zapłatę, 34 tys. zł

Powód M.M. w pozwie wniesionym w listopadzie 2024 r. przeciwko Skarbowi

Państwa - Izbie Administracji Skarbowej w Zielonej Górze domagała się zasądzenia

33.953,24 zł wraz z odsetkami za opóźnienie liczonymi od 6 czerwca 2017 r., to jest

od dnia ustania stosunku służbowego do dnia zapłaty, tytułem odprawy za zwolnienie

ze służby w Służbie Celno-Skarbowej w związku z likwidacją lub reorganizacją.

Sąd Rejonowy w Zielonej Górze, wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2025 r. zasądził

od pozwanego na rzecz powoda 30.991,79 zł. z odsetkami od dnia uprawomocnienia

się wyroku. Natomiast wyrokiem z dnia 16 września 2025 r. Sąd Okręgowy w Zielonej

Górze oddalił apelację pozwanego.

Sąd odwoławczy nie miał wątpliwości, że roszczenie jest przedawnione.

Wskazał jednak, że w tym zakresie zastosowanie znajduje art. 165 ust 2 ustawy o

I PSK 518/26

2

Służbie Celnej. Zdaniem Sądu w sprawie zaszły „wyjątkowe okoliczności”

uzasadniające nieuwzględnienie terminu przedawnienia, co leży w granicach

uznania sędziowskiego. Sąd zastrzegł, że skoro kierownik urzędu/jednostki

organizacyjnej, ma prawo do oceny wystąpienia „wyjątkowych okoliczności”, to tym

bardziej takie prawo ma sąd, przed którym toczy się spór o roszczenie, które się

przedawniło.

Jednocześnie, niezależnie od powyższego, zdaniem Sądu odwoławczego,

choć zastosowanie znajduje art. 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej, możliwość

stosowania art. 5 k.c. (analogicznie art. 8 k.p.) nie zostaje wyłączona. Stosunek

służbowy powódki regulowany jest tak zwaną pragmatyką służbową, która

wprawdzie ma pierwszeństwo przed normami wynikającymi z Kodeksu pracy, nie

oznacza to jednak, że do oceny zaistnienia „wyjątkowych okoliczności”, nie można

posiłkować się klauzulami generalnymi wyrażonymi w art. 5 k.c. Roszczenie takie

przeniesione jest przecież na drogę sądową, a sprawa toczy się przed sądem

powszechnym. Orzecznictwo ukształtowane na tle art. 5 k.c. (art. 8 k.p), które na

gruncie przedmiotowej sprawy ma odpowiednie zastosowanie, pozwala na uznanie,

że Sąd pierwszej instancji prawidłowo nie uwzględnił zarzutu przedawnienia.

Skargę kasacyjną wywiódł pozwany, zaskarżył wyrok Sądu odwoławczego w

całości, zarzucając mu naruszenie: art. 165 ust. 2 ustawy 27 sierpnia 2009 r. o

Służbie Celnej; art. 5 k.c. w związku z art. 8 k.p.; art. 165 ust. 4 ustawy o Służbie

Celnej w związku ze stosowanym odpowiednio art. 170 ust. 1,3 i 4 ustawy Przepisy

wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej.

Zdaniem skarżącego skarga kasacyjna powinna zostać przyjęta do

rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., ponieważ w sprawie ujawniła się

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, a to art. 165 ust. 2 ustawy o

Służbie Celnej, a rozbieżności wywołuje:

- zagadnienie czy poprzedzona uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego

2024 r., III PZP 2/23, niejednolitość orzecznictwa w sprawach o odprawę pieniężną

stanowi wyjątkową okoliczność w rozumieniu art 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej

(i jego odpowiednika art 252 ust 2 uKAS), usprawiedliwiającą nieuwzględnienie

terminu przedawnienia

- kwestia podmiotu uprawnionego do nieuwzględnienia upływu terminu

przedawnienia, przy czym według jednej linii orzeczniczej, opartej na wykładni

I PSK 518/26

3

językowej art. 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej (oraz stanowiącego jego

odpowiednik art. 252 ust. 2 uKAS), jest do tego uprawniony wyłącznie kierownik

jednostki organizacyjnej, w której służba była pełniona; według linii konkurencyjnej,

uprawnienie to przysługuje również sądowi powszechnemu.

Dodatkowo, zdaniem pozwanego w sprawie występuje istotne zagadnienie

prawne o treści, czy funkcjonariuszowi służby celnej, który zgodnie z art. 165 ust. 3

ustawy przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej stał się

funkcjonariuszem Służby Celno-Skarbowej pełniącym służbę w jednostkach

Krajowej Administracji Skarbowej i który następnie przyjął propozycję, o jakiej mowa

w art 165 ust. 7 tej ustawy, określającą nowe warunki zatrudnienia na podstawie

umowy o pracę, stając się zgodnie z art. 171 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy

pracownikiem zatrudnionym w Krajowej Administracji Skarbowej na podstawie

umowy o pracę, przysługuje - w związku z zakończeniem służby - prawo do odprawy

pieniężnej, jeżeli następnie na podstawie art. 150 ust. 1 uKAS otrzymał propozycję

przeniesienia do pełnienia służby w Służbie Celno-Skarbowej i propozycję tę przyjął?

Sąd Najwyższy zważył:

Skarga kasacyjna nie może zostać przyjęta do rozpoznania. Staje się to

zrozumiałe, jeśli weźmie się pod uwagę trzy okoliczności. Po pierwsze, że w

podstawie skargi kasacyjnej nie wskazano art. 252 ust 2 uKAS, po drugie, że art. 165

ust 2 ustawy o Służbie Cywilnej na podstawie art. 260 w związku z art. 159 pkt 3

ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej

Administracji Skarbowej przestał obowiązywać od dnia 1 marca 2017 r., oraz po

trzecie, że zdaniem Sądu odwoławczego pominięcie przedawnienia uzasadnione jest

również klauzulą z art. 5 k.c. (art. 8 k.p.).

Mając w pamięci wskazane okoliczności, trzeba wskazać, że skarga

kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia wnoszonym w konkretnej,

indywidualnej sprawie zakończonej wydaniem prawomocnego wyroku, wobec czego

argumenty za potrzebą rozpoznania tak rozumianego środka zaskarżenia

przedstawione we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania nie mogą być

oderwane od podstawy faktycznej i prawnej orzeczenia objętego skargą, jak również

muszą być adekwatne do podstaw kasacyjnych, na których skarga została

skonstruowana. Takie stwierdzenie jest wynikiem tego, że Sąd Najwyższy (poza

I PSK 518/26

4

uwzględnieniem z urzędu nieważności postępowania apelacyjnego) rozpoznaje

skargę kasacyjną wyłącznie w granicach zaskarżenia oraz w granicach jej podstaw,

będąc przy tym związanym ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę

zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 1 i 2 k.p.c.).

Znając wskazaną regułę staje się jasne, że w rozpoznawanej sprawie Sąd

Najwyższy nie będzie mógł odnieść się do wątpliwości interpretacyjnych wskazanych

w skardze kasacyjnej, a wiążących się z wykładnią art. 165 ust 2 ustawy o Służbie

Celnej. Wynika to z tego, że przepis ten nie mógł kształtować sytuacji prawnej

powódki, gdyż nie obowiązywał od dnia 1 marca 2017 r., a wymagalność

dochodzonego roszczenia powstała dopiero w dniu 7 czerwca 2017 r. Zauważa to

również pozwany wskazując na art 252 ust 2 uKAS, który jest następca art. 165 ust

2 ustawy o Służbie Celnej. Problem w tym, że art. 252 ust 2 uKAS nie został

wskazany w podstawie zaskarżenia, a zatem z uwagi na ograniczenie z art. 39813 §

1 k.p.c. nie może być brany pod uwagę przy rozpoznaniu skargi kasacyjnej. Strona

wnosząca skargę kasacyjną ma prawo powoływać się na przesłankę z art. 3989 § 1

pkt 2 k.p.c., tylko wówczas, jeśli przepis mający podlegać wykładni został przez nią

wskazany w podstawie zaskarżenia.

Niezależnie od podniesionych argumentów, należy jeszcze wskazać, że w

rozpoznawanej sprawie spór idzie tylko o to, czy Sąd odwoławczy miał prawo

powołując się na „wyjątkowe okoliczności” (art. 165 ust 2 ustawy o Służbie Celnej i

art. 252 ust 2 uKAS) lub „zasady współżycia społecznego” (art. 5 k.c. i art. 8 k.p.) nie

uwzględnić zarzutu przedawnienia. W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego

wskazano, że ocena, czy w konkretnym przypadku ma zastosowanie norma art. 8

k.p. (lub podobna klauzula generalna), mieści się w granicach swobodnego uznania

sędziowskiego. Sfera ta w ramach postępowania kasacyjnego może podlegać

kontroli tylko w przypadku szczególnie rażącego i oczywistego naruszenia (por.

wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 1970 r., III PRN 39/70, OSNCP 1971 nr 3,

poz. 53; PiP 1972 nr 10, s. 170, z glosą K. Piaseckiego; z 15 września 1999 r.,III CKN

339/98, OSNC 2000 Nr 3, poz. 58; OSP 2000 nr 4, poz. 66, z glosą A. Szpunara; z

4 lipca 2002 r., I CKN 837/00, LexPolonica nr 376352 oraz z 30 października 2003

r., IV CK 151/02, LexPolonica nr 1630441; z dnia 13 września 2018 r., II PK 141/17,

LEX nr 2569740; postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2024 r., I PSK

99/24, LEX nr 3811327; z dnia 11 kwietnia 2003 r., I PK 558/02, OSNP 2004 Nr 16,

poz. 283; z dnia 27 stycznia 2009 r., II PK 252/08 oraz z dnia 7 stycznia 2014 r., I PK

I PSK 518/26

5

272/13). Konkluzja ta jest zrozumiała, jeśli uwzględni się, że nie jest możliwa taka

wykładnia art. 8 k.p., która zawierałaby swoiste „wytyczne", w jakich (kazuistycznych)

sytuacjach sąd powszechny miałby uwzględnić albo nie uwzględniać zarzutów

wynikających z klauzuli generalnej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17

lutego 2012 r., III PK 70/11, LEX nr 1215290).

Kierując się przedstawionymi racjami, należy stwierdzić, że w ramach

postępowania kasacyjnego nie da się generalnie przesądzić tego, „czy poprzedzona

uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2024 r., III PZP 2/23, niejednolitość

orzecznictwa w sprawach o odprawę pieniężną stanowi wyjątkową okoliczność w

rozumieniu art 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej (i jego odpowiednika art 252 ust 2

uKAS), usprawiedliwiającą nieuwzględnienie terminu przedawnienia”. Trzeba też

dodać, że wskazana przez pozwanego „niepewność prawna” nie była jedyną

okolicznością skłaniającą Sąd odwoławczy do odmowy uwzględnienia zarzutu

przedawnienia. Znaczy to tyle, że podniesiona w skardze kasacyjnej „potrzeba

wykładni” nie może stanowić podstawy do przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

Jeśli chodzi o kwestię podmiotu uprawnionego do nieuwzględnienia upływu

terminu przedawnienie, to Sąd Najwyższy zajął już stanowisko. W postanowieniu

Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 2025 r., II PSK 54/25, LEX nr 3954300,

wyjaśniono, że w ramach orzeczniczych kompetencji sądów powszechnych mieści

się przewidziane w art. 252 ust. 2 uKAS uprawnienie do nieuwzględnienia zarzutu

przedawnienia, w razie ustalenia wystąpienia wyjątkowych okoliczności. W

rezultacie, nie sposób twierdzić, że okoliczność ta nadal budzi poważne wątpliwości

i wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów.

Wskazany wątek samoistnie w demokratycznym państwie prawa nie może

uchodzić za rodzący „poważne wątpliwości”. W ramach modelu państwa

demokratycznego każda władza podlega kontroli. Z tej pozycji jest jasne, że art. 165

ust 2 ustawy o Służbie Cywilnej i art. 252 ust 2 uKAS nie można wykładać w ten

sposób, że arbitralna decyzja kierownika jednostki organizacyjnej pozostawałaby

poza kontrolą sądu, a zatrudniony dochodzący swoich praw majątkowych nie mógłby

powoływać się na okoliczności uchylające zarzut przedawnienia. Skoro wątpliwość

ta może zostać oceniona w ramach zwykłej wykładni, to tym bardziej nie ma podstaw

do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

I PSK 518/26

6

Na koniec trzeba dodać, że sformułowane w skardze kasacyjnej zagadnienie

prawne odwołuje się do art. 165 ust. 3 i ust 5 oraz art. 171 ust 1 ustawy przepisy

wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej, jak również do art. 150

ust 1 uKAS. Wymienione przepisy nie zostały wskazane w skardze kasacyjnej jako

podstawa prawna zaskarżenia (jako podstawę zaskarżenia wskazano: art. 165 ust.

4 ustawy o Służbie Celnej w związku ze stosowanym odpowiednio art. 170 ust. 1,3 i

4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej), a to

oznacza, że ze względu na ograniczenie z art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy nie

będzie mógł się do nich odnieść. W tych okolicznościach przyjmowanie skargi

kasacyjnej do rozpoznania merytorycznego jest bezcelowe.

Trzeba w tym miejscu przypomnieć, że w uchwale Sądu Najwyższego z dnia

6 lutego 2024 r., III PZP 2/23, OSNP 2024 nr 7, poz. 69, zaznaczono, że podstawą

prawną dochodzonej odprawy jest art. 163 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej w związku

ze stosowanym odpowiednio art. 170 ust. 1, 3 i 4 Przepisów wprowadzających

ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej. Ma to znaczenie, jeśli weźmie się pod

uwagę, że pozwany przepisów tych nie skarży. W tych okolicznościach przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może doprowadzić do oceny merytorycznej

zgłoszonego zagadnienia prawnego.

Dlatego orzeczono jak w sentencji.

[A.P.]

[a.ł]