Spór o prawo do emerytury górniczej,

Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z 29 kwietnia 2024 r. oddalił

apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Zabrzu od wyroku Sądu

Okręgowego w Gliwicach z 14 czerwca 2023 r., który uwzględnił odwołanie R.W. i

zmienił decyzję pozwanego Zakładu z 16 marca 2023 r. w ten sposób, że przyznał

odwołującemu prawo do emerytury górniczej od 1 lutego 2023 r.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że emerytury określone w art. 50e (poprzednio

art. 10 ustawy o z.e.g.) i art. 50a ustawy emerytalnej, nie są takimi samymi

świadczeniami. Inne bowiem są warunki do ich uzyskania. W pierwszym wypadku,

o przyznaniu prawa do górniczej emerytury decyduje wyłącznie okres (25 lat)

wykonywania kwalifikowanej pracy górniczej (pod ziemią stale i w pełnym wymiarze

czasu pracy). Posiadanie określonego wieku nie ma w tym wypadku żadnego

I USK 105/26

2

znaczenia. Z kolei, do nabycia prawa do górniczej emerytury na podstawie art. 50a,

konieczne jest - obok posiadania okresu pracy górniczej (wraz z pracą

równorzędną) w odpowiednim wymiarze - uzyskanie stosownego wieku

emerytalnego (55 lub 50 lat). Różne zatem są warunki do nabycia prawa do

emerytur górniczych w oparciu o oba przepisy.

Przedstawione okoliczności w pełni pozwalają zatem na przyjęcie, że

ubezpieczony, który pobierał górniczą emeryturę przyznaną na podstawie art. 50e,

może - po uzyskaniu odpowiedniego wieku emerytalnego - uzyskać prawo do

górniczej emerytury określonej w art. 50a.

Pozwany zaskarżył wyrok skargą kasacyjną, w której wniósł o przyjęcie jej

do rozpoznania, „ponieważ istnieje potrzeba wykładni art. 50a ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

budzącego poważne wątpliwości, które zostaną przedstawione w dalszej części

w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, a niezależnie od tego - wywołującego

rozbieżność w orzecznictwie sądów, czego przykładem są orzeczenia: Sądu

Apelacyjnego w Katowicach z dnia 20.10.2023 r., sygn. akt III AUa 683/23 oraz

Sadu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 29.11.2023 r. sygn. akt III AUa 400/23”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie przedstawia

zasadnej podstawy przedsądu i dlatego nie został uwzględniony.

Treść wniosku uprawnia stwierdzenie, że skarżący odwołuje się do podstawy

przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Nie jest to wystarczające do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Przede wszystkim dlatego, że kwestia zgłoszona we wniosku nie jest nowa.

Przedmiotem zainteresowania podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. są

tylko same przepisy prawne ze względu na kwalifikowaną potrzebę wykładni, gdyż

budzą poważne wątpliwości lub wywołują rozbieżności w orzecznictwie sądów.

Treść i znaczenie art. 50a ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach

o rentach z FUS nie budzi wątpliwości i dlatego nie wymaga wykładni, dlatego nie

spełnia się podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

I USK 105/26

3

Natomiast czym innym jest ocena zastosowania przepisu w indywidulanej

sprawie ubezpieczonego. Wówczas adekwatną jest podstawa przedsądu

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., która jako jedyna podstawa przedsądu ma na uwadze

indywidualny interes strony (czyli także pozwanego Zakładu) w przyjęciu skargi

kasacyjnej do rozpoznania.

Skarżący jednak nie odwołuje się do podstawy przedsądu z art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c., nawet hasłowo nie twierdzi, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona.

Podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. nie spełnia się także dlatego,

że orzecznictwo Sądu Najwyższego nie jest rozbieżne w zakresie zgłoszonej

kwestii. W przeciwnym razie Sąd Najwyższy podjąłby uchwałę, nawet z urzędu, dla

ujednolicenia orzecznictwa.

Sąd Apelacyjny może wystąpić z pytaniem prawnym, jednak warunkiem jest

zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości (art. 390 k.p.c.).

Wskazanie natomiast we wniosku na dwa rozbieżne orzeczenia Sądu

Apelacyjnego w Katowicach nie prowadzi do przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania w obecnej sprawie w oparciu o podstawę przedsądu z art. 3989 § 1

pkt 2 k.p.c., jako że ta podstawa przedsądu ma charakter uniwersalny, a nie

kontrolny. Wszak wskazane sprawy Sądu Apelacyjnego w Katowicach o sygn.

III AUa 683/23 i III AUa 400/23, nie podlegają kontroli w obecnej sprawie.

Innymi słowy odwołanie się we wniosku do podstawy przedsądu z art. 3989

§ 1 pkt 2 k.p.c. nie uprawnia do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Sprawa została rozpoznana przed Sąd powszechny w dwuinstancyjnym

postępowaniu. Postępowanie kasacyjnie nie jest kolejną powszechną instancją.

Skargę kasacyjną wnosi się od prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji, co

tłumaczy wymagania stawiane skardze kasacyjnej, a tym wypadku w zakresie

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Sumując, kwestia zastosowania prawa to domena szczególnej podstawy

przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., do której wniosek nie odwołuje się. Zwykła

wykładnia prawa nie jest podstawą przedsądu (a contrario art. 3989 § 1 pkt 2

k.p.c.). O wyniku sprawy decyduje prawo materialne, gdyż to ono określa treść

stosunku prawnego, uprawnienia i obowiązki stron. Wykracza to ponad potrzebę

I USK 105/26

4

argumentacji, gdyż na etapie przedsądu nie ocenia się zarzutów podstaw

kasacyjnych.

W sprawie decydowało zastosowanie przepisów dotyczących prawa do

emerytury górniczej, które były już przedmiotem wykładni i oceny stosowania przez

Sąd Najwyższy. Wystarczy wskazać na postanowienie z 22 stycznia 2026 r., I USK

207/26, w którym przyjęto, że „brak jest regulacji prawnej wykluczającej możliwość

nabycia prawa do emerytury górniczej unormowanej w art. 50a ust. 2 u.e.r.f.u.s.

w przypadku ubezpieczonego, który uzyskał już prawo do emerytury górniczej z

art. 50e tej ustawy, tj. emerytury przysługującej bez względu na wiek i zajmowane

stanowisko z tytułu wykonywania przez 25 lat pracy górniczej pod ziemią stale i w

pełnym wymiarze czasu pracy. Przepisy art. 50a i art. 50e u.e.r.f.u.s. stanowią

autonomiczne i odrębne względem siebie podstawy nabycia prawa do dwóch

odrębnych emerytur górniczych. Pierwszy, dotyczący emerytury górniczej w wieku

obniżonym, która przysługuje po osiągnięciu wymaganego wieku i odpowiedniego

stażu jakiejkolwiek pracy górniczej i równorzędnej. Drugi, dotyczy emerytury

górniczej bez względu na wiek i zajmowane stanowisko, która przysługuje, bez

względu na wiek, po przepracowaniu 25 lat kwalifikowanej pracy górniczej

wykonywanej pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Zatem na

emeryturę górniczą można przechodzić kilka razy”.

Powyższe orzeczenie nie jest nową, czy odmienną interpretacją

powoływanych przepisów, a raczej kontynuacją utrwalonej linii orzeczniczej,

w zakresie której wystarczy powołać wyrok Sądu Najwyższego z 17 grudnia

2014 r., I UK 169/14, w którym Sąd uznał, że „obecny art. 50e u.e.r.f.u.s. statuuje

własny, odrębny od art. 50a układ warunkujący nabycie uprawnień do

emerytury górniczej, rezygnując z przesłanki wieku emerytalnego na rzecz

dłuższego, bo 25-letniego stażu kwalifikowanej pracy górniczej. Przepisy te dotyczą

wyłącznie tak zwanej „czystej” pracy górniczej i to jedynie tej wykonywanej pod

ziemią, w dodatku w pełnym - a nie w minimum połowie - wymiarze czasu pracy.

Ponadto przy spełnieniu warunku nieprzystąpienia do otwartego funduszu

emerytalnego” (zob. także postanowienia Sądu Najwyższego z 2 marca 2017 r.,

I UZ 61/16, z 18 marca 2025 r., I USK 104/24).

I USK 105/26

5

Z tych względów odmówiono przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

(art. 3989 § 2 k.p.c.).

[SOP]