Spór o podstawę wymiaru składek,, 1800 zł. Sąd zasądził

I USK 1052/26

2

Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 grudnia 2023 r. częściowo

zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2022

r. przez zmianę decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 stycznia 2019

r. i ustalił podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonego

M.L. z tytułu wykonywania umowy zlecenie z płatnikiem W. Spółka z o.o. Spółka

komandytowa w likwidacji za miesiąc sierpień 2016 r. na kwotę 4.055 zł, oddalając

odwołanie w pozostałym zakresie. W pozostałym zakresie oddalono również

apelację.

Zaskarżając wyrok w części, skarżący (spółka i zainteresowana) zarzucili

naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 9

ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(jednolity tekst: Dz. U. z 2025 r., poz. 350 ze zm., dalej jako „ustawa systemowa”)

oraz art. 58 ust. 2 k.c. Skarżący wnieśli o uchylenie wyroku w zaskarżonym zakresie

i przekazanie sprawy Sadowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej uzasadniono istnieniem potrzeby

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów. We wniosku wskazano, że do dnia jej

sporządzenia przed Sądem Apelacyjnym rozpatrzonych zostało ponad 60

analogicznych spraw z apelacji organu rentowego z udziałem innych

ubezpieczonych, w których zapadały skrajnie różne rozstrzygnięcia. Wszystkie

sprawy dotyczyły analogicznych stanów faktycznych, a apelacje organu rentowego

od wyroków wydawanych przez sąd pierwszej instancji opierały się na identycznych

zarzutach. Skarżący wskazali, że ten sam sąd w części spraw uznawał, że fakt

współpracy przez personel opiekuńczy ze skarżącym oraz zainteresowanym

stanowił obejście przepisów prawa w rozumieniu art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 9

ust. 2 ustawy systemowej, w części zaś oceniał, że takie działanie nie stanowiło

obejścia przepisów prawa, gdyż było uzasadnione istniejącymi uwarunkowaniami

biznesowymi, rynkowymi i historycznymi. Zdaniem skarżących na tle rozbieżności

orzeczniczych w analogicznych sprawach z udziałem tych samych stron istnieje

potrzeba wykładni przepisu art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 9 ust. 2 ustawy systemowej,

a w szczególności udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy dokonując oceny, czy

zawarcie dwóch stosunków zobowiązaniowych stanowi obejście przepisów prawa w

rozumieniu art, 58 § 1 k.c., uzasadnione pozostaje skoncentrowanie się wyłącznie

I USK 1052/26

3

na ustaleniu, że w wyniku tak ukształtowanej współpracy powstaje zbieg tytułów

ubezpieczeniowych, czy też należy skoncentrować się na zweryfikowaniu istnienia

logicznego i ekonomicznie uzasadnionego celu dla zawarcia dwóch stosunków

zobowiązaniowych i tym samym powstaniu zbiegu tytułów ubezpieczeniowych nie

należy nadawać relewantnego znaczenia.

W odpowiedzi organ wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W myśl art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Przesłanka w postaci potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (na

którą powołują się skarżący) występuje wtedy, gdy określony przepis prawa, mimo

że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni bądź, gdy jego niejednolita

wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK104/08, LEX nr 424365, z dnia 11

stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002 nr 12, poz. 151 i z dnia 15 października

2002 r., II CZ 102/02, LEX nr 57231). W przypadku, gdy w ramach stosowania tych

przepisów powstały już w orzecznictwie sądów określone rozbieżności, skarżący

powinien je przedstawić, jak też uzasadnić, że dokonanie wykładni jest niezbędne do

rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 28 marca

2007 r., II CSK 84/07, LEX nr 315351; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX

nr 448205; z dnia 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, LEX nr 523522; z dnia 20 maja

2016 r., V CSK 692/15, LEX nr 2054493). Należy też wyjaśnić, że nie istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych, jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w

kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we

wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające

zmianę tego poglądu (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 3 marca

I USK 1052/26

4

2020 r., II PK 36/19, LEX nr 3034647; z dnia 12 maja 2020 r., I UK 128/19, LEX nr

3026475).

Skarżący wskazali potrzebę wykładni art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 9 ust. 2

ustawy systemowej, jednak ani samodzielna wykładnia art. 58 § 1 k.c., ani w związku

z treścią art. 9 ust. 2 ustawy systemowej nie budzi wątpliwości, o których wspominają

skarżący w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. W

postanowieniu z dnia 23 kwietnia 2025 r., II USK 2/25 (niepublikowane), Sąd

Najwyższy w analogicznej sprawie między stronami, przy identycznej co do istoty

skardze kasacyjnej jednoznacznie rozstrzygnął, że skarga w przedstawionej treści

nie kwalifikuje się do przyjęcia. Sąd Najwyższy w niniejszym składzie potwierdza

trafność przedstawionych w przytoczonym postanowieniu tez. Wobec tego Sąd

przytacza jedynie część przedstawionego wówczas wywodu, odsyłając w

pozostałym zakresie do postanowienia II USK 2/25.

Po pierwsze czynności mające na celu obejście ustawy zawierają pozór

zgodności z ustawą. Ich treść nie zawiera elementów wprost sprzecznych z ustawą,

ale skutki, które wywołują i które objęte są zamiarem stron, naruszają zakazy lub

nakazy ustawowe. To przez ustalenie celu czynności, swoisty zabieg antycypacji

konsekwencji związanych in casu z dokonaniem czynności, można sensownie ustalić

fakt obejścia prawa, a to wymaga uwzględnienia zamiarów i dążeń stron

podejmujących określone działanie prawne w kwestii relacji do czynności prawnej

pozornej (zob. M. Safjan [w:] Kodeks cywilny, t. 1, red. K. Pietrzykowski, 2018).

Po drugie norma z art. 9 ust. 2 ustawy systemowej przewiduje zasadę, zgodnie

z którą osoba spełniająca warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami

emerytalnym i rentowymi z kilku wymienionych w przepisie tytułów (w tym z umów,

o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 tej ustawy) jest objęta obowiązkowo

ubezpieczeniami z tego tytułu, który powstał najwcześniej.

Po trzecie przy stosowaniu przepisów należy zbadać, czy tytuły będące

przesłanką zwolnienia z obowiązku ubezpieczenia rzeczywiście istnieją. Kierując się

tą dyrektywą, w orzecznictwie rozstrzygnięto, że w sytuacji, gdy finalnym odbiorcą

usługi jest ten sam podmiot, a zleceniobiorca wykonuje czynności w tym samym

miejscu i czasie, to rozbicie tego zlecenia na dwie umowy, zwierane z dwoma

podmiotami bez jakiegokolwiek logicznego czy ekonomicznie uzasadnionego celu,

nie można rozumieć inaczej, niż jako działanie w celu obejścia prawa - działanie

I USK 1052/26

5

pozorujące zbieg tytułów do ubezpieczenia społecznego (zob. np. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2019 r., I UK 110/18, OSNP z 2020 r., nr 3, poz. 30).

W serii spraw, w które wpisuje się niniejsza sprawa, orzekające sądy doszły do

odmiennych wniosków w zakresie wykładni art. 9 ust. 2 ustawy systemowej. Nie

może to jednak doprowadzić do sytuacji, w której na mocy woli stron zostanie

wyłączony obowiązek ubezpieczenia społecznego. Podmiot kwestionujący (zwykle

ZUS) może wykazać przesłanki (okoliczności), których uwzględnienie przechyli

schemat interpretacyjny w określonym kierunku, innym od zamierzonego przez

ubezpieczonego lub płatnika

Powyższe zasady wywierają wpływ na wykładnię prawa, zwłaszcza gdy

uwzględni się ustalony stan faktyczny. W nim zleceniobiorczyni ma aktywne dwie

umowy zlecenia formalnie z dwoma odrębnymi podmiotami. Pracę jednak wykonuje

w jednym miejscu i polega ona na tych samych czynnościach, na rzecz tego samego

podopiecznego. Z kolei podmioty zlecające są ze sobą zespolone co najmniej

biznesowo, choć nie własnościowo. Mając powyższe na uwadze, należy wskazać,

że okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy, które wiążą Sąd Najwyższy (art.

39813 § 2 k.p.c.), dają pełne podstawy do stwierdzenia, że zawierane przez

zainteresowaną umowy zlecenia z drugim podwykonawcą (zainteresowaną) należy

ocenić jako czynności prawne mające na celu obejście ustawy w rozumieniu art. 58

§ 1 k.c., a to powoduje, iż umowy te nie stanowią ewentualnego tytułu „zbiegowego”

do podlegania ubezpieczeniom społecznym w świetle art. 9 ust. 2 ustawy

systemowej.

Ze względu na powyższe argumenty, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989

§ 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i §

11 k.p.c.

[A.P.]

[SOP]