Spór o podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne,

Sąd Apelacyjny w Gdańsku, wyrokiem z dnia 14 sierpnia 2025 r., zmienił

zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 17 czerwca 2024 r. i oddalił

odwołanie J.B. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w Gdańsku,

mocą której odmówiono ubezpieczonemu wszczęcia postępowania

administracyjnego w przedmiocie ustalenia podstawy wymiaru składek na

ubezpieczenie zdrowotne za 2022 r.

I USK 1068/26

2

W sprawie ustalono, że odwołujący się jest komornikiem sądowym przy

Sądzie Rejonowym w Starogardzie Gdańskim. Od 1 stycznia 2002 r. był zgłoszony

do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako

osoba opłacająca składki na ubezpieczenia społeczne od zadeklarowanej kwoty, nie

niższej jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia,

zaś w dokumentach rozliczeniowych wskazał jako formę opodatkowania zasady

ogólne (podatek liniowy). Następnie w maju 2023 r. wnioskodawca złożył wniosek o

wydanie decyzji w zakresie podstawy wymiaru składki zdrowotnej za 2022 r. W treści

wniosku płatnik wskazał, że w stosunku do komornika sądowego przy ustalaniu

składki na ubezpieczenie zdrowotne za poszczególne miesiące 2022 r. ma

zastosowanie art. 79 ust. 1 w związku z art. 81 ust. 2za ustawy z 27 sierpnia 2004 r.

o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (obecnie

jednolity tekst: Dz. U. z 2025 r., poz. 1461 ze zm., dalej jako ustawa o świadczeniach

opieki zdrowotnej lub ustawa).

Sąd Okręgowy uwzględnił odwołanie i ustalił, że podstawę wymiaru składek

na ubezpieczenie zdrowotne wnioskodawcy - jako osoby prowadzącej działalność

pozarolniczą - od lutego 2022 r. stanowi kwota przeciętnego wynagrodzenia

w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale roku poprzedniego włączenie z wypłatami

z zysku.

Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia

22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (obecnie jednolity tekst: Dz. U. z 2024 r.,

poz. 1458 ze zm.) komornik nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów

regulujących podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej

i nie może prowadzić działalności gospodarczej. Z kolei w art. 33 ust. 3 tej ustawy

przyjęto, że do komornika sądowego stosuje się przepisy ustawy z dnia 26 lipca

1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (obecnie jednolity tekst: Dz. U. z

2026 r., poz. 592, dalej ustawa o podatku dochodowym) oraz ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U.

z 2026 r., poz. 199 ze zm., dalej jako ustawa systemowa) a także ustawy

o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych,

dotyczące osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Na tle

regulacji art. 81 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, Sąd Okręgowy stwierdził

zatem, że odwołujący się jako komornik sądowy nie mieści się w żadnej grupie osób

wymienionych w art. 81 ust. 2 tej ustawy ani też nie należy do katalogu podmiotów

I USK 1068/26

3

wymienionych w art. 8 ust. 6 ustawy systemowej. Dlatego uzasadnione jest

twierdzenie, że w zakresie podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne

zastosowanie znajduje do niego art. 81 ust. 2za ustawy, zgodnie z którym podstawę

wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne pozostałych osób prowadzących

działalność pozarolniczą wymienionych w art. 8 ust. 6 ustawy systemowej, innych niż

wskazane w ust. 2, 2e, 2z i 2zaa, stanowi kwota przeciętnego miesięcznego

wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w czwartym kwartale roku poprzedniego,

włącznie z wypłatami z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu

Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”.

Sąd drugiej instancji nie podzielił powyższego stanowiska i uznał, że art. 33

ust. 3 ustawy o komornikach sądowych nie pozostawia wątpliwości, iż przepis ten w

zakresie regulacji dotyczących należności podatkowych, zasad podlegania

ubezpieczeniom społecznym i opieki zdrowotnej, w tym reguł ustalania podstawy

wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne, odsyła do tych regulacji prawnych,

które znajdują zastosowanie dla kategorii podmiotów zidentyfikowanych jako „osoby

prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą”. System prawa również w

zakresie zabezpieczane społecznego i ubezpieczenia zdrowotnego należy traktować

jako spójny. Ustawodawca w ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej wprost

wiąże zasady i zakres podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu z zabezpieczeniem

społecznym, regulowanym ustawą systemową. Na potwierdzenie tego stanowiska

Sąd Apelacyjny wskazał, że w ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej

wielokrotnie ustawodawca odwołuje się do pojęć prawnych, jakie zawarł w ustawie

systemowej. Idąc dalej, literalna wykładnia przepisu wskazuje wprost, że komornika

traktuje się jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na

potrzeby ubezpieczeń społecznych nie na podstawie art. 8 ust. 6 ustawy systemowej,

ale na podstawie art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach. W konsekwencji, komornika

na potrzeby ubezpieczeń społecznych potraktowano jako podmiot spełniający

definicję określoną w art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej.

Sąd Apelacyjny odwołał się również do stanowiska doktryny, zgodnie z którym

komornik spełnia ustawowe definicje zarówno przedsiębiorcy, jak i działalności

gospodarczej. Bez wątpienia bowiem komornik jest osobą fizyczną, która prowadzi

zorganizowaną działalność (w ramach utworzonej kancelarii), a także ta działalność

jest działalnością zarobkową (zarobki są zaś uzależnione od aktywności i

efektywności danego komornika) wykonywaną we własnym imieniu (w odróżnieniu

I USK 1068/26

4

od pracownika, który wykonuje czynności w imieniu osoby, która go zatrudniła),

a także wykonywaną w sposób ciągły. Wskazanie wprost art. 33 ust. 2 ustawy

o komornikach, że ów nie jest jednak przedsiębiorcą i nie może prowadzić

działalności gospodarczej ma przede wszystkim rozwiać wątpliwości odnośnie do

charakteru pracy komornika jako funkcjonariusza publicznego w ramach struktur

państwa, a także wskazać na ograniczenia z tego wynikające.

Sąd odwoławczy wskazał także, że o sposobie ustalenia wysokości podstawy

wymiaru, jak i wysokości składki, decyduje stosowna forma opodatkowania

uzyskiwanych przychodów. Oznacza to, że do komorników sądowych nie ma

zastosowania art. 81 ust. 2za ustawy zdrowotnej, która określa zasady opłacenia

składki na ubezpieczenie zdrowotne w przypadku innych osób prowadzących

pozarolniczą działalność. Odnosząc się zaś do uzasadnienia Sądu pierwszej

instancji, Sąd Apelacyjny podkreślił, że art. 81 ust. 2za ustawy o świadczeniach

opieki zdrowotnej obejmuje swą regulacją pozostałe osoby prowadzące działalność

pozarolniczą wymienione w art. 8 ust. 6 ustawy systemowej inne niż wskazane w ust.

2, 2e, 2z i 2zaa ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. Zastosowanie art. 81

ust. 2za ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej mogłoby więc nastąpić dopiero

po stwierdzeniu, że odwołujący się nie spełnia kryteriów ze wskazanych wyżej

regulacji i nie może być zaliczony do żadnej z kategorii osób wskazanych w art. 81

ust. 2, 2e, 2z i 2zaa ustawy. Jeśli zaś przyjrzeć się regulacji art. 81 ust. 2, 2e, 2z i

2zaa ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, to obejmuje ona wszystkie osoby

określone przez ustawodawcę jako prowadzące pozarolniczą działalność

gospodarczą (art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej) i nie pozostawia żadnej luki,

która miałaby zostać uzupełniona poprzez regulację art. 81 ust. 2za tej ustawy.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył w całości skargą kasacyjną odwołujący

się. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał, że w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne oraz zachodzi potrzeba dokonania przez Sąd

Najwyższy autorytatywnej wykładni przepisów prawa budzących poważne

wątpliwości w procesie stosowania prawa i wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów powszechnych. Problem dotyka ustalenia właściwej podstawy

wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne komorników sądowych, to jest

ustalenia czy zastosowanie w stosunku do komorników sądowych znajdować winna

podstawa wskazana w art. 81 ust. 2, czy też wskazana w art. 81 ust. 2za ustawy.

Rozstrzygnięcie tej kwestii jest niezbędne dla zapewnienia jednolitości stosowania

I USK 1068/26

5

prawa w sprawach dotyczących całej grupy zawodowej komorników sądowych oraz

dla ukształtowania pewności prawa w zakresie obciążeń publicznoprawnych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie

postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i

zasądzenie od skarżącego na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie może być przyjęta do rozpoznania.

Skarżący wskazał dwie okoliczności, które – jego zdaniem – uzasadniały

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, a mianowicie w sprawie występuje

istotne zagadnienie prawne oraz zachodzi potrzeba wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów. Z uzasadnienia wniosku w tym zakresie wynika, że autor skargi kasacyjnej

trafnie postrzega obie podstawy przedsądu, co jednak aktualnie nie przekłada się na

skuteczność tego etapu postępowania. Wynika to z tego, że Sąd Najwyższy

wyrokiem z dnia 1 lipca 2026 r., II USKP 390/26 (niepublikowany) rozstrzygnął

istniejące w sprawie problemy prawne, identyczne z tymi, które podniósł skarżący.

W powołanym orzeczeniu wyjaśniono, że z dniem 1 stycznia 2022 r. nastąpiła

zmiana zasad ustalania wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne. Po wejściu

w życie przepisów ustawy z dnia 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o podatku

dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych

oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 2105, ze zm., dalej zwana

Polskim Ładem) podstawa wymiaru składki zdrowotnej dla osób prowadzących

pozarolniczą działalność gospodarczą określona w art. 81 ustawy o świadczeniach

opieki zdrowotnej została uzależniona od sposobu opodatkowania osoby

prowadzącej działalność gospodarczą, przy czym do tej kategorii osób należy

zaliczyć podmioty wskazane w art. 8 ust. 6 ustawy systemowej. Celem zmian w

zakresie regulacji składki zdrowotnej było urzeczywistnienie zasady solidarności

społecznej przez uzależnienie wysokości składki od realnych dochodów lub

przychodów osoby objętej ubezpieczeniem zdrowotnym. W przypadku

przedsiębiorców wdrożenie tego rozwiązania polegało na przyjęciu, że podstawą

wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne są co do zasady rzeczywiste dochody

przedsiębiorcy w miejsce dotychczasowej stałej opłaty ryczałtowej (zob.

I USK 1068/26

6

uzasadnienie projektu legislacyjnego ustawy Polski Ład, druk sejmowy nr 1532 i

1532-A, Sejm IX kadencji).

Sąd Najwyższy uwzględnił, że zgodnie z art. 2 ustawy o komornikach

sądowych skarżący jest funkcjonariuszem publicznym, a w zakresie wykonywania

czynności w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym - organem władzy

publicznej (art. 3 ust. 1 tej ustawy). Ustawa o komornikach sądowych jednoznacznie

stanowi, że komornik nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów regulujących

podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej i nie może

prowadzić działalności gospodarczej (art. 33 ust. 1 i 2). Zarazem jednak art. 33 ust. 3

tej ustawy przewiduje, że do komornika stosuje się przepisy ustaw: 1) z dnia 26 lipca

1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych; 2) z dnia 13 października 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych; 3) z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach

opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, „dotyczące osób

prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą”.

Oznacza to, że z perspektywy podatkowej i składkowej do komornika

zastosowanie znajdą – z braku odmiennego wyraźnego zastrzeżenia w ustawie -

wprost, a nie odpowiednio – przepisy dotyczące przedsiębiorców. Odesłanie zawarte

w art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach powoduje, że w świetle regulacji kształtującej

system ubezpieczeń społecznych, a w konsekwencji także system opieki zdrowotnej,

komornik będzie traktowany jak przedsiębiorca, a nie, że nim jest lub że się nim staje.

Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 6 ustawy systemowej za osobę prowadzącą

pozarolniczą działalność „uważa się” określone, wymienione w kolejnych

podpunktach kategorie podmiotów. Mają zatem do niego zastosowanie wprost

przepisy ustawy systemowej dotyczące przedsiębiorców, co oznacza, że komornik

sądowy mimo iż nie jest przedsiębiorcą, ma możliwości skorzystania z udogodnień

i benefitów, które przewidziane są dla przedsiębiorców, to jest między innymi

preferencyjnej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalno - rentowe w

okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania

działalności (por. M. Świtkowski [w:] B. Falkowski, A. Grajewski, J. Prasałek, M.

Rączkowski, M. Simbierowicz, T. Skoczylas, M. Świtkowski: Komentarz do ustawy o

komornikach sądowych [w:] Ustawa o komornikach sądowych. Ustawa o kosztach

komorniczych. Komentarz, wyd. IV, LEX/el. 2025, komentarz do art. 33, pkt 2).

Marginalnie może wskazać zaś, że w orzecznictwie Trybunału

Sprawiedliwości UE komornicy sądowi zostali uznani za przedsiębiorców, a więc za

I USK 1068/26

7

osoby wykonujące działalność gospodarczą (zob. np. wyroki z dnia 23 kwietnia

1991 r., C-41/90; z dnia 16 listopada 1995 r., C-244/94; z dnia 11 grudnia 1997 r.,

C-55/96).

O ile komornik sądowy o ile nie prowadzi działalności pozarolniczej, o tyle

art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach nakazuje stosować do niego przepisy „dotyczące

osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą”. W ujęciu historycznym

(zob. art. 28 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji,

jednolity tekst: Dz. U. z 2018 r., poz.1309) wskazywano, że komornicy zostali

„przyrównani do osób prowadzących pozarolniczą działalnością gospodarczą

zgodnie z nazewnictwem stosowanym w prawie podatkowym i prawie o

ubezpieczeniach społecznych (por. A. Powałowski [w:] Ustawa o komornikach

sądowych i egzekucji. Komentarz, red. J. Świeczkowski, Warszawa 2012, komentarz

do art. 28, pkt 1, s. 154-155). Ustawodawca postanowił więc, że komornika

sądowego w systemie ubezpieczeń społecznych i konsekwentnie w systemie opieki

zdrowotnej należy uznawać za „przedsiębiorcę”. Jest to fikcja prawna analogiczna

do tej jaka jest w art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, która za pracownika uważa

określone tam kategorie osób.

Dalej Sąd Najwyższy wskazał, że punkt wyjścia stanowi art. 81 ust. 2 ustawy

o świadczeniach opieki zdrowotnej, a ta ustawa wprowadza odmienne zasady

ustalania wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne różnych grup

przedsiębiorców w zależności od formy opodatkowania. I tak art. 81 ust. 2zaa

reguluje sytuację osób prowadzących działalność pozarolniczą wymienionych w

art. 8 ust. 6 pkt 2 ustawy systemowej, które jednocześnie prowadzą inną działalność

pozarolniczą wymienioną w art. 8 ust. 6 tej ustawy, z której opłacają podatek

dochodowy z działalności gospodarczej na zasadach określonych w art. 27, art. 30c

lub art. 30ca ustawy o podatku dochodowym lub na zasadach określonych w ustawie

z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych

przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, nakazując stosować do nich przepisy

ust. 2 lub 2e oraz odpowiednio przepisy art. 82 ust. 2a lub 2b ustawy oświadczeniach.

Rzecz w tym, że zakres stosowania art. 81 ust. 2za ustawy o świadczeniach

jest relatywnie wąski, bo chodzi w nim o przedsiębiorców prowadzących tylko jedną

działalność i nieosiągających przychodów ani dochodów z działalność gospodarczej

opodatkowanych w formie karty podatkowej, ryczałtu od przychodów

ewidencjonowanych czy na zasadach ogólnych. Z kolei podmiot opłacający podatek

I USK 1068/26

8

dochodowy na zasadach określonych w art. 30c ustawy o podatku dochodowym

(podatek liniowy), uważany jednocześnie za osobę prowadzącą pozarolniczą

działalność gospodarczą, o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej z

uwagi na regulację art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach, zaliczony jest do podmiotów,

o których mowa w art. 81 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, a nie

art. 81 ust. 2za tej ustawy.

Taka wykładnia przepisów prawa materialnego wskazanych w podstawie

skargi i wynikająca z zaskarżonego wyroku, jest obecnie ukształtowana w

orzecznictwie sądów powszechnych (zob. jako jedne z wielu np. wyroki: Sądu

Apelacyjnego w Krakowie z dnia 1 kwietnia 2026 r., III AUa 114/25, LEX nr 4088170;

Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 23 października 2025 r., III AUa 535/24,

LEX nr 3984562; Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 6 sierpnia 2025 r., III AUa

99/25, LEX nr 3950833 i z dnia 30 kwietnia 2025 r., III AUa 692/24, LEX nr 3950859;

Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 12 lutego 2025 r., III AUa 1013/24, LEX nr

4081773 i z dnia 4 lutego 2025 r., III AUa 1029/24, LEX nr 4081777; Sądu

Apelacyjnego w Lublinie z dnia 8 stycznia 2025 r., III AUa 554/24, LEX nr 3906025),

a prezentowane wcześniej poglądy odmienne (zob. też M. Tomaszewska, Przegląd

Prawa Egzekucyjnego z 2025 r., nr 3, s.163-187).

Sumując, nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawa ani nie występuje w

sprawie istotne zagadnienie prawne, jeżeli Sąd Najwyższy wyraził swój pogląd we

wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające zmianę

tego poglądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2003 r.,

I PK 230/02, OSNP-wkładka z 2003 r. nr 13, poz. 5).

Dlatego Sąd Najwyższy orzekł z mocy art. 3989 § 2 k.p.c. Orzeczenie

o kosztach postępowania kasacyjnego zostało wydane stosownie do reguły

z art. 102 w związku z art. 39821 k.p.c., ponieważ w dacie wniesienie skargi

kasacyjnej orzecznictwo sądów powszechnych co do wykładni art. 81 ust. 2 ustawy

o świadczeniach opieki zdrowotnej nie było jednolite.

AGM

[SOP]