Sąd Najwyższy umorzył postępowanie kasacyjne w sprawie policyjnej renty rodzinnej

Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2024 r.

po rozpoznaniu sprawy D.W. przeciwko Dyrektorowi Zakładu Emerytalno-

Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji

w Warszawie o wysokość policyjnej renty rodzinnej na skutek apelacji organu

rentowego od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia

27 września 2022 r., sygn. akt VI U 1012/19, którym Sąd Okręgowy w Gorzowie

Wielkopolskim zmienił zaskarżoną decyzję Dyrektora Zakładu Emerytalno-

I USK 1295/26

2

Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie z dnia

17 sierpnia 2017 roku znak (…) i stwierdził, że renta rodzinna D.W. nie podlega

ponownemu ustaleniu w trybie art. 24a ustawy z dnia

18 lutego 1994 roku o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji

Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu

Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego,

Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby

Więziennej oraz ich rodzin ( Dz.U. z 2016 roku poz. 708, z późn. zm. ): w punkcie 1.

zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił odwołanie, w punkcie 2.

zasądził od D.W. na rzecz Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa

Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie kwotę

240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego w postępowaniu odwoławczym wraz z ustawowymi odsetkami

należnymi po upływie tygodnia od dnia doręczenia tego wyroku do dnia zapłaty.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia

25 kwietnia 2024 r. wniosła D.W. zaskarżając ten wyrok w całości, wnosząc o

uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia Sądu Apelacyjnego

w Szczecinie z dnia 25 kwietnia 2024 r. sygn. III AUa 713/22 i przekazanie Sądowi

Apelacyjnemu w Szczecinie sprawy do ponownego rozpoznania pozostawiając

temu Sądowi decyzję w zakresie zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych ewentualnie, wniosła

o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Szczecinie

z dnia 25 kwietnia 2024 r. sygn. III AUa 713/22 oraz orzeczenie co do istoty sprawy

tj. zmianę wyroku i oddalenie apelacji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz zasądzenie od Dyrektora

Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji

na rzecz skarżącego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych.

Na podstawie art. 3983 § 1 pkt. 1 k.p.c., skarżąca zarzuciła zaskarżonemu

wyrokowi rażące naruszenie prawa materialnego polegające na:

1. naruszeniu przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe

zastosowanie art. 2 Konstytucji (zasada demokratycznego państwa -

I USK 1295/26

3

ochrony zaufania do państwa i ochrony praw słusznie nabytych)

polegającym na niezastosowaniu art. 2 Konstytucji, który to przepis statuuje

zasadę ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz

zasadę ochrony praw słusznie nabytych a wyrok Sądu Apelacyjnego w

Szczecinie z dnia 25 kwietnia 2024 r. doprowadził do tego, iż doszło do

ograniczenia wysokości świadczenia nabytego przez skarżącą czym w

rażący sposób zostało naruszone bezpieczeństwo prawne skarżącej, a więc

niewłaściwe zastosowanie art. 2 Konstytucji skutkujące nieuprawnionym

przyjęciem, że ograniczenie przywilejów rentowych - bez względu na

charakter czynności faktycznie wykonywanych przez funkcjonariusza (męża

skarżącej) - jest konieczne, ponieważ nie zasługują one na ochronę prawną

przede wszystkim ze względu na powszechne poczucie naruszenia w tym

zakresie zasady sprawiedliwości społecznej,

2. naruszeniu przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe

zastosowanie art. 30 Konstytucji (zasada ochrony godności człowieka)

polegającym na niezastosowaniu art. 30 Konstytucji, który to przepis

zakazuje władzom publicznym podejmowania działań polegających na

tworzeniu sytuacji prawnych lub faktycznych odbierających jednostce

poczucie godności a wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 25

kwietnia 2024 r. doprowadził do tego, iż doszło do znacznego obniżenia

minimum materialnego skarżącej uniemożliwiającego możliwość

samodzielnego funkcjonowania skarżącej przez co została naruszona jej

godność,

3. naruszeniu przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe

zastosowanie art. 67 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji (prawo do zabezpieczenia

społecznego) polegającym na niezastosowaniu art. 67 ust. 1 i ust. 2

Konstytucji zakazującego arbitralnego obniżania świadczeń a wyrok Sądu

Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 25 kwietnia 2024 r. doprowadził do tego,

iż doszło do pozbawienia skarżącej zabezpieczenia społecznego po

osiągnięciu wieku emerytalnego

I USK 1295/26

4

4. naruszeniu przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię

art. 13b ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji

Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu

Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej,

Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży

Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin -

dalej: ustawa zaopatrzeniowa i uznanie, że zasadnicze znaczenie dla

ustalenia służby męża skarżącej na rzecz bliżej niesprecyzowanego państwa

totalitarnego ma sam fakt pełnienia służby w określonych przez ustawę

ramach czasowych na rzecz formacji wyszczególnionych w tym przepisie

bez względu na to, jakie obowiązki wykonywał mąż skarżącej, podczas gdy

prawidłowa wykładnia wymaga stwierdzenia że czynności wykonywane w

ramach służby przez męża skarżącej faktycznie zmierzały do umocnienia i

utrzymania władzy totalitarnej oraz naruszały podstawowe prawa i wolności

człowieka, a więc naruszenie art. 13b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym

funkcjonariuszy, przez jego błędną wykładnię skutkującą nieuprawnionym

przyjęciem, że:

- art. 13b ustawy zaopatrzeniowej zawiera definicje legalną pojęcia –„służby

na rzecz totalitarnego państwa", odnosząc ją do służb w wymienionych w

tym przepisie jednostkach we wskazanym tam czasie,

- każda służba pełniona w okresie od 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r. w

jednej z jednostek wymienionych w art. 13b powyższej ustawy stanowi

służbę na rzecz totalitarnego państwa, a indywidualizowanie charakteru tej

służby jest niezgodne z wolą wyrażoną przez ustawodawcę,

- dla zastosowania art. 24a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym

wystarczające jest wykazanie, że mąż skarżącej pełnił służbę w jednej z

jednostek wymienionych enumeratywnie w przepisie art. 13b, bez względu

na indywidualny charakter tej służby,

I USK 1295/26

5

e) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe

zastosowanie art. 24a w zw. z art. 13b i art. 15c ustawy z dnia 18 lutego

1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji

Bezpieczeństwa Wewnętrznego Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu

Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura

Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby

Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i

Służby Więziennej oraz ich rodzin polegające na zastosowaniu art. 24a

ustawy zaopatrzeniowej będące konsekwencją dokonania błędnej wykładni

art. 13b ustawy zaopatrzeniowej przejawiającej się w przyjęciu, że służba

męża skarżącej była służbą na rzecz bliżej niesprecyzowanego totalitarnego

państwa, zaś prawidłowa wykładnia, a co za tym idzie również zastosowanie

przepisu art. 24a wymagają stwierdzenia że czynności wykonywane w

ramach służby faktycznie zmierzały do umocnienia i utrzymania władzy

totalitarnej oraz naruszały podstawowe prawa i wolności człowieka a więc

zastosowanie art. 24a ww. ustawy gdy bezspornym jest iż mąż skarżącej nie

pełnił służby na rzecz totalitarnego państwa i tym samym nie zostały

spełnione przesłanki do ponownego przeliczenia policyjnej renty rodzinnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Art. 182 § 1 pkt 3 k.p.c. stanowi, że Sąd umarza postępowanie w przypadku

stwierdzenia braku następcy prawnego strony, która utraciła zdolność sądową, a w każdym

razie po upływie roku od daty postanowienia o zawieszeniu postępowania z tej przyczyny.

Z kolei art. 47 ustawy zaopatrzeniowej jako przepis szczególny wydłuża w czasie

możliwość umorzenia postępowania z urzędu do 12 miesięcy po utracie zdolności sądowej

(śmierci strony), jeżeli zgłosi się w tym czasie konkretny uprawniony do świadczenia

(wskazany w przepisie szczególnym następca prawny). Co do zasady bowiem w

przypadku niewypłaconych świadczeń emerytalno - rentowych, z uwagi na ich osobisty

charakter, nie ma następców prawnych. W związku z tym w takim wypadku, w sytuacji

braku przepisów szczególnych takich jak art. 47 ustawy zaopatrzeniowej czy art. 136

ustawy o emeryturach i rentach z FUS, postępowanie podlegałoby umorzeniu od dnia

śmierci uprawnionego.

I USK 1295/26

6

W orzecznictwie Sądu Najwyższego zauważa się, że co do zasady

zawieszenie postępowania następuje do czasu zgłoszenia się lub wskazania

następców prawnych (w szczególności spadkobierców) zmarłego (art. 180 § 1 pkt 1

k.p.c.). Jednakże w sytuacji, w której przedmiot sprawy wyklucza wejście do

postępowania następców prawnych zmarłego, postępowanie podlega umorzeniu

(art. 355 k.p.c.), gdyż wydanie orzeczenia w stosunku do osoby nieżyjącej jest

niedopuszczalne. Znaczenie na pewno ma więc charakter danej sprawy, to jest czy

ma ona charakter majątkowy, czy nie. Generalnie art. 180 § 1 pkt 1 k.p.c. ma na

celu umożliwienie wstąpienia do postępowania sądowego następców prawnych

zmarłego i gdy taka sytuacja wystąpi, to postępowanie zawieszone z tej przyczyny

podejmuje się w pierwszej kolejności z chwilą zgłoszenia się lub ich wskazania.

Zatem to zwykle od ich inicjatywy sąd poweźmie wiedzę o okoliczności

uzasadniającej podjęcie postępowania. Nie ulega też wątpliwości, że od

potencjalnych następców prawnych można (i należy wymagać) aktywnego

działania, które jest ukierunkowane na podjęcie i zakończenie postępowania

sądowego. Zauważyć też należy, że legitymacja do następstwa procesowego po

osobie zmarłej przysługuje następcom prawnym w świetle przepisów prawa

materialnego.(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 24 czerwca 2025 r., II USKP 27/25,

LEX nr 3941140).

Osoby uprawnione do otrzymania niezrealizowanych świadczeń z tytułu

ubezpieczeń społecznych należnych zmarłemu świadczeniobiorcy wskazane zostały

enumeratywnie w art. 47 ust 1 ustawy zaopatrzeniowej. Zgodnie z powołanym przepisem w

razie śmierci osoby, która zgłosiła wniosek o świadczenia pieniężne, świadczenia należne

jej

do

dnia

śmierci

przysługują,

z

zastrzeżeniem

ust. 2 i 3, małżonkowi i dzieciom, a w razie ich braku - kolejno: wnukom, rodzicom,

dziadkom i rodzeństwu. Osoby te mają prawo do udziału w nieukończonym postępowaniu

prowadzonym dalej w sprawie tych świadczeń o ile wystąpią z wnioskiem o te świadczenia

w ciągu 12 miesięcy od dnia śmierci osoby, której świadczenia te przysługiwały.

Roszczenia o wypłatę ww. świadczeń wygasa po upływie 12 miesięcy od dnia śmierci

osoby, której świadczenia przysługiwały, chyba że przed upływem tego okresu zgłoszony

zostanie wniosek o dalsze prowadzenie postępowania przez osobę uprawnioną. Krąg osób

uprawnionych do niezrealizowanego świadczenia nie pokrywa się z kręgiem ewentualnych

spadkobierców.

W okolicznościach niniejszej sprawy odwołująca się D.W. zmarła w dniu […] 2024 r.

Postanowieniem z 18 marca 2025 r. Sąd Najwyższy zawiesił postępowanie w trybie art.

174 § 1 pkt 1 k.p.c. wniosek następcy prawnego o podjęcie zawieszonego postępowania

wraz z aktem poświadczenia dziedziczenia z dnia 29 października 2024 r. wpłynął do Sądu

Najwyższego w dniu 29 grudnia 2025 r. Biorąc pod uwagę powyższe nie został przez

I USK 1295/26

7

następcę prawnego dochowany 12 miesięczny termin, umożliwiający kontynuowanie

postępowania z jego udziałem, zgodnie z treścią art. 47 ustawy zaopatrzeniowej.

Po pierwsze podkreślić należy, iż prawa i obowiązki wynikające z podlegania

ubezpieczeniom społecznym nie wchodzą w skład spadku, gdyż są to prawa i obowiązki o

charakterze ściśle osobistym, związanym z osobą zmarłego, jak również nie mają one

charakteru cywilnoprawnego, ponieważ podmioty stosunku ubezpieczeniowego nie mają

równorzędnego statusu. Podkreślenia wymaga, że przedmiotowe prawa i obowiązki nie

przechodzą także z mocy ustawy na określone osoby, niezależnie od tego, czy są one

spadkobiercami. Akt poświadczenia dziedziczenia przedłożony przez Pana A.W. nie rodzi

skutków prawnych w zakresie określenia kręgu uprawnionych do kontynuowania

postępowania po zmarłej D.W.

Reasumując powyższe spełnione zostały przesłanki umorzenia postępowania z art.

355 k.p.c. Kontynuowanie postępowania i wydanie wyroku w tej sprawie stało się

niedopuszczalne, z uwagi na śmierć osób uprawnionych i brak następców prawnych, o

których mowa w art. 47 ustawy zaopatrzeniowej.

Mając na uwadze powyższe argumenty Sąd Najwyższy na podstawie

art. 355 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. postanowił jak w sentencji.

M.G.

[a.ł]