Spór o wysokość świadczenia,

Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 25 września 2025 r. oddalił

apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Toruniu od wyroku Sądu

Okręgowego w Toruniu z dnia 13 czerwca 2025 r., którym zmieniono decyzję organu

rentowego z dnia 21 marca 2025 r. odmawiającą ubezpieczonemu S. W. wznowienia

postępowania w sprawie wysokości jego emerytury i zobowiązano organ rentowy do

ponownego ustalenia ubezpieczonemu wysokości emerytury przyznanej decyzją z

dnia 21 maja 2015 r., począwszy od dnia 11 marca 2025 r., z pominięciem art. 25

ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 1749 ze zm.,

dalej jako ustawa emerytalna).

I USK 1354/26

2

W wyrokach Sądów meriti przyjęto, że organ rentowy decyzją z dnia 28

września 2009 r. przyznał ubezpieczonemu prawo do wcześniejszej emerytury z

tytułu pracy w szczególnych warunkach, a decyzją z dnia 21 maja 2015 r. prawo do

emerytury powszechnej od dnia 24 marca 2015 r., której wysokość ustalono z

uwzględnieniem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. W dniu 5 marca 2024 r.

ubezpieczony wniósł o przeliczenie emerytury powołując się na wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/20 (OTK-A 2024, poz. 67),

stwierdzający, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób,

które przed dniem 6 czerwca 2012 r. (tj. przed ogłoszeniem ustawy z dnia 11 maja

2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2012 r., poz. 637, która

wprowadziła do ustawy emerytalnej art. 25 ust. 1b), złożyły wniosek o jedną z

emerytur wymienionych w tym przepisie, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z

art. 2 Konstytucji RP. Wprawdzie wyrok ten nie został opublikowany i w związku z

tym nie ma mocy powszechnie obowiązującej, jak też poważne wątpliwości budził

skład Trybunału orzekającego w tej sprawie, to powołując się na wielokrotnie

potwierdzaną w orzecznictwie Sądu Najwyższego tezę o możliwości prowadzenia

przez sądy powszechne tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności, czyli odmowy

zastosowania przepisu ustawy, jeżeli sąd uzna go za niezgodny z Konstytucją RP,

Sąd Apelacyjny dokonał oceny konstytucyjności art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w

oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16 (OTK-A

2019, poz. 1), stwierdzający niezgodność z Konstytucją art. 25 ust. 1b ustawy

emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczył urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed

dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy,

który w konsekwencji doprowadził do nowelizacji ustawy emerytalnej przez dodanie

do niej - z dniem 10 lipca 2020 r. - art. 194i i art. 194j (na mocy ustawy z dnia 19

czerwca 2020 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, Dz.U. z 2020 r., poz. 1222, dalej jako ustawa nowelizująca). Kierując

się przesłankami zawartymi w wyroku P 20/16, jak i wskazanymi zmianami

legislacyjnymi, które w istocie odnoszą się do intertemporalnego stosowania art. 25

ust. 1b ustawy emerytalnej, Sąd Apelacyjny uznał, że przepis ten, w zakresie, w jakim

dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym

przepisie, przed dniem 6 czerwca 2012 r. jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z

art. 2 Konstytucji RP.

I USK 1354/26

3

Według Sądu Apelacyjnego ubezpieczony nie tylko został zaskoczony

pomniejszeniem świadczenia emerytalnego, a także nie miał możliwości - podobnie

jak każda osoba, która złożyła wniosek przed dniem 6 czerwca 2012 r. - przewidzieć

konsekwencji, jakie na mocy wprowadzenia tego przepisu wiązały się ze

skorzystaniem z prawa do wcześniejszego świadczenia. Tego rodzaju legislacja nie

mieści się w ramach wyznaczonych przez art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji

RP. Skoro wobec ubezpieczonych urodzonych w 1953 r. ustawodawca wprowadził

art. 194j ust. 4 ustawy emerytalnej, to prokonstytucyjna wykładnia norm nakazuje

przyjęcie, że prawidłowe obliczenie wysokości emerytury (bez pomniejszenia, o

którym stanowi art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej) winno nastąpić także wobec

ubezpieczonego. Inna interpretacja tych przepisów prowadziłaby do

nieuzasadnionego różnicowania ubezpieczonych z uwagi na wiek (tj. tych z rocznika

1953 r. i pozostałych grup). Z tego względu wysokość emerytury ubezpieczonego

(nabytej w powszechnym wieku emerytalnym) powinna zostać obliczona bez

pomniejszenia świadczenia, o którym stanowi art. 25 ust. 1b tej ustawy przy

odpowiednim zastosowaniu zasad wynikających z dyspozycji art. 194i oraz art. 194j

tej ustawy.

Organ rentowy w całości zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą

kasacyjną, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenia co

do istoty przez zmianę wyroku Sądu Okręgowego i oddalenie odwołania, ewentualnie

uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, a także zasądzenia od ubezpieczonego

na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, a

mianowicie: 1) art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP w związku z art. 25 ust. 1b ustawy

emerytalnej, przez ich niezastosowanie mimo zaistnienia opisanych w nich sytuacji,

co doprowadziło do nieuzasadnionego nakazania skarżącemu obliczenia

ubezpieczonemu emerytury w wieku powszechnym bez pomniejszania podstawy

obliczenia emerytury, o kwoty wcześniej pobranych świadczeń; 2) art. 100 ust. 1 w

związku z art. 116 ust. 1, art. 129 ust. 1 i art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, przez

ich niezastosowanie skutkujące przyznaniem ubezpieczonemu emerytury w wieku

powszechnym bez pomniejszania podstawy obliczenia emerytury o kwoty wcześniej

pobranych świadczeń, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów powinna

prowadzić do przyznania ubezpieczonemu prawa do emerytury bez pominięcia art.

I USK 1354/26

4

25 ust. 1b ustawy emerytalnej, ponieważ ochronie konstytucyjnej podlega prawo do

emerytury po spełnieniu warunków ustawowych – art. 100 ust. 1 ustawy emerytalnej

– a nie prawo do emerytury w określonej wysokości, która może być wyliczona

dopiero, gdy ubezpieczony złoży wniosek o wypłatę tego świadczenia.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał

się na oczywistą zasadność skargi (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), ponieważ Sąd

Apelacyjny nie dostrzegł, że przywołany przez niego wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, ma charakter zakresowy i dotyczył

tylko kobiet urodzonych w 1953 r., które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo

do emerytury na podstawie art. 46 ustawy emerytalnej. Wobec tego nie doszło do

naruszenia zasady równości wobec prawa w stosunku do ubezpieczonego. Sąd

Apelacyjny nie dostrzegł także różnicy między prawem do emerytury a prawem do

jej wysokości. Natomiast brak przepisów intertemporalnych w odniesieniu do normy

z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej nakazuje jej stosowanie do ubezpieczonego,

który wniosek o emeryturę w wieku powszechnym złożył w 2015 r. Pominięcie przez

Sąd drugiej instancji art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej doprowadziło bezsprzecznie

do wydania wadliwego rozstrzygnięcia, co jest widoczne na „pierwszy rzut oka”, bez

konieczności przeprowadzania bardziej szczegółowej analizy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego

rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych

w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym,

że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje

potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest

uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje

I USK 1354/26

5

publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której

rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,

skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że Sąd

Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 września

2016 r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552; z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16,

LEX nr 2069457; z dnia 1 grudnia 2015 r., I PK 71/15, LEX nr 2021944).

W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi

kasacyjnej został oparty na przesłance oczywistej zasadności skargi (art. 3989 § 1 pkt

4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący wykazał istnienie tej przesłanki.

Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że odwołanie się do przesłanki z art. 3989

§ 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście

zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża

się „oczywistość” zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że

rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia

(nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost

do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Skarżący powinien więc

w wywodzie prawnym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa

materialnego lub procesowego polegającą na jego oczywistości, widocznej prima

facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4 poz. 75; z dnia

26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 9 marca 2012 r., I UK 370/11,

LEX nr 1215126; z dnia 10 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto

przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której

zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne

przepisy prawa. Zatem we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak

i w jego uzasadnieniu, niezbędne jest powołanie konkretnych przepisów prawa, z

którymi wyrok sądu drugiej instancji jest w oczywisty sposób sprzeczny (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr

1675171). Jednak o tym, że skarga jest oczywiście uzasadniona nie może

decydować argumentacja zawarta w uzasadnieniu jej podstaw (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia 2008 r., II PK 347/07, LEX nr 465860). Z tego

I USK 1354/26

6

względu przyjmuje się, że nie spełnia tych wymagań odwołanie się do podstaw

kasacyjnych i opatrzenie zawartego tam zarzutu dodatkowo określeniem „rażącego”,

„ewidentnego”, „kwalifikowanego” lub „oczywistego”, jeżeli nie zostanie wykazane, w

czym przejawia się oczywistość wydania wadliwego orzeczenia (por. postanowienia

Sądu Najwyższego: z dnia 5 lutego 2014 r., III PK 86/13, LEX nr 1644571; z dnia 20

sierpnia 2014 r., II CSK 77/14, LEX nr 1511117; z dnia 11 kwietnia 2018 r., III UK

98/17, LEX nr 2497587). Do przyjęcia skargi do rozpoznania nie jest wystarczające

samo kwalifikowane naruszenie prawa przez sąd drugiej instancji. W art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej zasadności skargi, a nie o trafności zarzutu.

Przytoczone przez skarżącego we wniosku okoliczności powinny zatem

jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu skarga kasacyjna

zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła.

W przedmiotowej sprawie wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie spełnia warunków właściwych dla przesłanki przedsądu z art. 3989

§ 1 pkt 4 k.p.c., o których mowa powyżej. Skarżący wskazując na oczywistą

zasadność skargi, zarzuca Sądowi Apelacyjnemu niezastosowanie art. 25 ust. 1b

ustawy emerytalnej, który wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2013 r. na podstawie

ustawy nowelizującej oraz błędne odwołanie się do wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, co ma świadczyć o wydaniu w

niniejszej sprawie oczywiście wadliwego orzeczenia. Skarżący pomija jednak, że był

to jeden z argumentów podniesionych przez Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku, którego rozważania koncentrują się przede wszystkim na

możliwości przeprowadzenia tzw. „rozproszonej kontroli konstytucyjności”,

prowadzącej w konsekwencji do odmowy zastosowania w rozpoznawanej sprawie

art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Stanowisko wyrażone przez Sąd Apelacyjny

nawiązuje do utrwalonego w tym względzie orzecznictwa, ponieważ Sąd Najwyższy

wypowiedział się już w kwestii zastosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej dla

obliczenia wysokości podstawy emerytury mężczyznom urodzonym w latach 1949-

1953, którzy - tak jak ubezpieczony w niniejszej sprawie - skorzystali z przywileju

przejścia na emeryturę w wieku obniżonym, a powszechny wiek emerytalny osiągnęli

po dniu wejścia w życie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.

Po raz pierwszy w wyroku z dnia 6 maja 2021 r., III USKP 52/21 (OSNP 2022

nr 2, poz.19), Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że mimo iż wywody prawne Trybunału

Konstytucyjnego w wyroku z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, koncentrowały się na

I USK 1354/26

7

sytuacji kobiet urodzonych w 1953 r., to wyrażone w uzasadnieniu tego wyroku

zapatrywania prawne co do standardu konstytucyjnego, z którego wynikała

sprzeczność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z art. 2 Konstytucji RP i z wyrażoną

w tym przepisie zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie

prawa, w pełni znajdują zastosowanie także do sytuacji mężczyzn urodzonych w

latach 1949-1953, którzy skorzystali z prawa do emerytury wcześniejszej. Powyższy

pogląd podzielił w całości Sąd Najwyższy w kolejnym wyroku z dnia 18 stycznia 2022

r., III USKP 98/21 (LEX nr 3352121), przyjmując, że w stosunku do mężczyzn

urodzonych w latach 1949-1953, którzy spełnili warunki przejścia na emeryturę

nauczycielską bez względu na wiek w ciągu dziesięciu lat od dnia 1 stycznia 1999 r.

na podstawie art. 88 ust. 2a Karty Nauczyciela, potrąceniu podlegają wyłącznie

kwoty emerytur w wieku obniżonym wypłaconych po osiągnięciu przez

ubezpieczonych wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym

(art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej). W takiej samej sytuacji prawnej, jak kobiety

urodzone w 1953 r., są mężczyźni urodzeni w latach 1949-1953 i mający prawo do

emerytury nauczycielskiej (art. 32 ustawy emerytalnej). Jakkolwiek wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, odnosi się wprost wyłącznie do

kobiet urodzonych w 1953 r., to wynikający z tego orzeczenia standard konstytucyjny

w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w

uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku

obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa

do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny, który -

jak podkreślił w wyżej wymienionym judykacie Sąd Najwyższy - nabył abstrakcyjnie

prawo do emerytury w wieku powszechnym w marcu 2017 r., a w chwili przejścia na

emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta

spowoduje obniżenie świadczenia powszechnego (tak też wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 8 stycznia 2025 r., III USKP 121/23, OSNP 2025 nr 7, poz. 75 czy wyroki Sądu

Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 30 czerwca 2022 r., III AUa 234/22, LEX nr

34999904 i z dnia 27 lutego 2025 r., III AUa 401/24, LEX nr 3846633).

Podsumowując powyższe, nie można podzielić stanowiska skarżącego o

oczywistej zasadności skargi, ponieważ wyrok Sądu Apelacyjnego wpisuje się w linię

orzecznictwa Sądu Najwyższego odnośnie do stosowania art. 25 ust. 1b ustawy

emerytalnej w stanach faktycznych, jak w niniejszej sprawie.

I USK 1354/26

8

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.