Składki z umowy zlecenia dla emeryta zatrudnionego na etacie. SN odmówił przyjęcia skargi płatnika

Wyrokiem z dnia 26 września 2023 r., V U 690/23 Sąd Okręgowy w Kaliszu,

wydanym w sprawie przy udziale ubezpieczonego Z.Z., oddalił odwołanie płatnika

składek od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Ostrowie

Wielkopolskim z dnia 28 lipca 2023 r., stwierdzającej, że ubezpieczony jako osoba

wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia u płatnika składek podlega

I USK 142/26

2

ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu od dnia 2 stycznia 2021

r. do dnia 30 września 2021 r. ze wskazaną w decyzji podstawą wymiaru składek.

Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 21 sierpnia 2024 r., III AUa

1074/23 oddalił apelację odwołującej się L. Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością z siedzibą w K. oraz zasądził od płatnika składek na rzecz

organu rentowego kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu apelacyjnym wraz z odsetkami w wysokości ustawowych odsetek za

opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia

uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

W skardze kasacyjnej płatnik składek zarzucił naruszenie prawa

materialnego - art. 9 ust. 2c i ust. 4a ustawy systemowej, przez ich wadliwą

wykładnię, co doprowadziło do ich błędnego zastosowania oraz art. 9 ust. 2c i ust.

4a ustawy systemowej, przez ich niewłaściwe zastosowanie i zobowiązanie

skarżącego do opłacenia składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i

wypadkowe za ubezpieczonego, podczas gdy tego rodzaju zobowiązanie

składkowe w ogóle nie powstało.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał

się na oczywistą zasadność skargi oraz na potrzebę wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości oraz wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów, wskazując na brak podstaw do przyjęcia za Sądem Apelacyjnym, że

zgodnie z art. 9 ust. 4a ustawy systemowej zastrzeżenie „odsyłające” do ust. 2c

tego przepisu powoduje, że zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty

pozostający równocześnie w stosunku pracy nie będzie podlegał obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia tylko wówczas,

gdy wynagrodzenie uzyskiwane przez niego w ramach stosunku pracy osiągnie

kwotę co najmniej równą kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 18

ust. 4 pkt 5a tej ustawy).

Według skarżącego, zleceniobiorca-emeryt będzie podlegał obowiązkowym

ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu umowy zlecenia, o ile nie

pozostaje równocześnie w stosunku pracy z innym pracodawcą. Z uwagi na

„powyższe rozbieżności wykładni przepisów prawa, które budzą bardzo poważane

I USK 142/26

3

wątpliwości interpretacyjne złożenie przedmiotowej skargi jest uzasadnione, a

wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zasługuje na uwzględnienie”.

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi w

zmienionym składzie wraz z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania,

ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozstrzygnięcie sprawy co

do istoty, a także zasądzenia od organu rentowego na rzecz skarżącego kosztów

postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę

przyjęcia skargi do rozpoznania, a w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej o

oddalenie skargi kasacyjnej, a nadto o zasądzenie od skarżącego na jego rzecz

zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według

norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż

tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2

k.p.c.

Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności

powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c.

Wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na

przesłance potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) i

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.).

I USK 142/26

4

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

twierdzeniu o istnieniu potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1

pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi

poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia

wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w

odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy

przytoczyć (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 23 maja 2018 r., I CSK

31/18, LEX nr 2508113; z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365).

Powołanie się na tę przyczynę kasacyjną zakłada więc nie tylko wskazanie

przepisu prawa i stwierdzenie, że - w ocenie skarżącego - wywołuje on wątpliwości.

Konieczne jest również wykazanie, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny

charakter, wyjaśnienie na czym one polegają, ich uzasadnienie, a także wskazanie

rozbieżnych wariantów interpretacyjnych, z odwołaniem się do dotychczasowych

poglądów orzecznictwa i dostępnego piśmiennictwa (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, LEX nr 2497706), a w

szczególności przytoczenie i poddanie analizie rozbieżnych orzeczeń sądów w celu

wykazania, że rozbieżności te mają swoje źródło w różnej wykładni przepisu, bądź

też przedstawienia argumentów wskazujących, że wykładnia przeprowadzona

przez sąd drugiej instancji sprzeczna jest z jednolitym stanowiskiem doktryny lub

orzecznictwa Sądu Najwyższego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24

kwietnia 2018 r., III UK 123/17, LEX nr 2496319). Wypada również dodać, że

podobnie jak w przypadku gdy podstawą wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania jest występujące w sprawie zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c.), omawiana przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. nie zachodzi, jeżeli Sąd

Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni

przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, brak nadto

okoliczności uzasadniających zmianę tego poglądu (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468; z dnia

19 stycznia 2012 r., I UK 328/11, LEX nr 1215423; z dnia 19 marca 2012 r., II PK

294/11, LEX nr 1214578; z dnia 10 kwietnia 2018 r., I CSK 733/17, LEX nr 2495968;

z dnia 10 kwietnia 2018 r., II PK 143/17, LEX nr 2525398; z dnia 19 kwietnia 2018 r.,

I USK 142/26

5

I CSK 709/17, LEX nr 2486162; z dnia 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, LEX nr

2508114).

Wniesiona skarga nie spełnia tak określonych warunków omawianej powyżej

przesłanki przedsądu, ponieważ przedstawiony problem wykładni art. 9 ust. 4a

ustawy systemowej w kontekście ograniczeń w stosowaniu zasady zwalniającej

zleceniobiorcę uprawnionego do emerytury (lub renty), który pozostaje w stosunku

pracy, z podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu

wykonywania umowy zlecenia był już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi

orzecznictwa. Przede wszystkim wykładnia art. 9 ust. 4a ustawy systemowej

została obszernie omówiona w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2019 r.,

II UK 548/17 (LEX nr 2638597), w którym stwierdzono, że zawarte w art. 9 ust. 4a

ustawy systemowej zastrzeżenie „odsyłające” do ust. 2c tego przepisu powoduje,

że zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający równocześnie w

stosunku pracy nie będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z

tytułu wykonywania umowy zlecenia tylko wówczas, gdy wynagrodzenie

uzyskiwane przez niego w ramach stosunku pracy osiągnie kwotę co najmniej

równą kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 18 ust. 4 pkt 5a powołanej

ustawy). Co do zasady każdy zleceniobiorca (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej)

podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym niezależnie od tego, czy jest

uprawniony do emerytury i renty (z wyjątkiem osób wymienionych w art. 6 ust. 4).

Zwolnienie zleceniobiorcy z tego obowiązku wynika natomiast z faktu

równoczesnego pozostawania w stosunku pracy, który z mocy art. 9 ust. 1

wyprzedza inne tytuły podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, co

dotyczy również emerytów i rencistów (por. art. 9 ust. 4 w związku z art. 9 ust. 4a).

Dlatego właśnie emeryci i renciści tak jak pozostali zleceniobiorcy podlegają

obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umów zlecenia,

„jeżeli równocześnie nie pozostają w stosunku pracy”. Zawarte w art. 9 ust. 4a

zastrzeżenie „odsyłające” do art. 9 ust. 2c, przy uwzględnieniu gramatycznych reguł

wykładni, należy zaś rozumieć w ten sposób, że sytuacja prawna zleceniobiorcy

uprawnionego do emerytury lub renty będącego równocześnie pracownikiem jest

regulowana treścią pierwszego z wymienionych przepisów (nie podlega on

obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia, a podlega im

I USK 142/26

6

jedynie z tytułu stosunku pracy) tylko wtedy, gdy nie będzie wypełniała hipotezy

ust. 2a. Wspomniane zastrzeżenie oznacza bowiem, że sytuacja prawna

omawianej osoby w pierwszej kolejności powinna być oceniana przez pryzmat

regulacji art. 9 ust. 2c ustawy systemowej i dopiero wówczas, gdy hipoteza normy

prawnej zawartej w tym przepisie nie zostanie wypełniona, sytuacja ta będzie

uregulowana wprost normą wynikającą z art. 9 ust. 4a, która a contrario formułuje

zasadę, zgodnie z którą zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty

pozostający w stosunku pracy nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia. Innymi słowy, ocena sytuacji

prawnej zleceniobiorcy uprawnionego do emerytury lub renty pozostającego w

stosunku pracy dokonywana z uwzględnieniem regulacji art. 9 ust. 2c powinna

„wyprzedzać” ocenę dokonywaną wyłącznie na podstawie art. 9 ust. 4a. W praktyce

z możliwością zastosowania zasady, w myśl której zleceniobiorca uprawniony do

emerytury lub renty pozostający w stosunku pracy nie podlega obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia, będziemy mieli

zatem do czynienia wtedy, gdy podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia

społeczne z tytułu pozostawania w stosunku pracy osiągnie kwotę określoną

w art. 18 ust. 4 pkt 5a (tzn. minimalnego wynagrodzenia za pracę), na co

jednoznacznie wskazuje brzmienie zdania drugiego art. 9 ust. 2c in fine, które nie

określa przecież wymienionych tam „innych tytułów”, a zatem obejmuje także osoby

pozostające w stosunku pracy. Natomiast, gdy podstawa wymiaru składek z tytułu

pozostawania w stosunku pracy będzie niższa niż kwota minimalnego

wynagrodzenia za pracę, zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty

pozostający w stosunku pracy będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym również z tytułu wykonywania umowy zlecenia. Pogląd ten został

zaakceptowany w kolejnych wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia

2021 r., II USKP 38/21 (LEX nr 3358857), z dnia 27 kwietnia 2021 r., II USKP 37/21

(LEX nr 3252364), z dnia 11 czerwca 2024 r., II USKP 19/23 (LEX nr 3724656) czy

w postanowieniu z dnia 16 lutego 2023 r., II USK 35/22 (LEX nr 3549740) i z dnia

8 maja 2024 r., II USK 64/24 (LEX nr 3712294). Tak więc poruszony przez

skarżącego problem na tle wykładni art. 9 ust. 4a ustawy systemowej został już

rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy.

I USK 142/26

7

Z kolei odwołanie się do przesłanki oczywistej zasadności skargi (art. 3989 §

1 pkt 4 k.p.c.) wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście

zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża

się „oczywistość” zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że

rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia

(nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem

wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Skarżący

powinien więc w wywodzie prawnym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia

przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającą na jego oczywistości,

widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC

2006 nr 4 poz. 75; z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia

9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126; z dnia 10 stycznia 2012 r.,

I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto przez oczywistą zasadność skargi

kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej

instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. Zatem we

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu,

niezbędne jest powołanie konkretnych przepisów prawa, z którymi wyrok sądu

drugiej instancji jest w oczywisty sposób sprzeczny (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Jednak o

tym, że skarga jest oczywiście uzasadniona nie może decydować argumentacja

zawarta w uzasadnieniu jej podstaw (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

2 kwietnia 2008 r., II PK 347/07, LEX nr 465860).

Oceniany w tym kontekście wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie spełnia wyżej określonych kryteriów, ponieważ we wniosku tym

skarżący nie odwołuje się do żadnego konkretnego przepisu, ograniczając się

jedynie do twierdzenia, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Dopiero

z dalszej treści skargi można się domyślać, że być może skarżącemu chodzi

o art. 9 ust. 4a ustawy systemowej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego

ugruntowane jest natomiast stanowisko, według którego dla stwierdzenia, że w

sprawie wystąpiła przesłanka oczywistej zasadności skargi, skarżący powinien był

I USK 142/26

8

wskazać konkretne, naruszone przez sąd przepisy, a także przytoczyć odpowiednie

argumenty wyjaśniające, dlaczego te przepisy zostały, jego zdaniem, w tak

ewidentny sposób naruszone (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

29 maja 2018 r., I CSK 42/18, LEX nr 2508120), zaś skarga kasacyjna powinna być

tak zredagowana i skonstruowana, by Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w jej

podstawach lub ich uzasadnieniu pozostałych elementów kreatywnych skargi ani

tym bardziej się ich domyślać (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134). Odnosi się to również do

szczególnej podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., która jako jedyna ma

na uwadze indywidulany interes skarżącego w przyjęciu skargi kasacyjnej do

rozpoznania. O ile zasadne podstawy kasacyjne mogą prowadzić do uwzględnienia

skargi kasacyjnej, to w przypadku podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

znaczenie ma dopiero oczywista zasadność skargi, czyli samodzielne (odrębne od

podstaw kasacyjnych) wskazanie i wykazanie we wniosku naruszenia przepisów,

które bez wątpliwości prowadzi do stwierdzenia, że objęty skargą wyrok, jest

oczywiście wadliwy i dlatego skarga powinna zostać przyjęta do rozpoznania (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 maja 2020 r., I UK 250/19, LEX nr

3029692). Zauważyć jednak trzeba, co wynika z rozważań dokonanych powyżej, że

zaskarżony wyrok zgodny jest z utrwaloną linią orzecznictwa, a okoliczność ta

jednoznacznie dyskwalifikuje tezę o oczywistej zasadności skargi.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach

postępowania kasacyjnego po myśli art. 98 § 1 k.p.c., 98 § 11 k.p.c., art. 108 § 1

k.p.c. w związku z art. art. 391 § 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c.

[i.t.]

[SOP]