Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi ZUS w sprawie emerytury i zasądził 270 zł kosztów

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 12 grudnia 2025 r. - na skutek

apelacji ubezpieczonego J. K. od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z dnia

10 grudnia 2024 r., oddalającego odwołanie ubezpieczonego od decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie z dnia 11 lipca 2024 r.

odmawiającej wznowienia mu postępowania w sprawie emerytury - zmienił

zaskarżony wyrok w ten sposób, że zobowiązał organ rentowy do ponownego

ustalenia wysokości emerytury ubezpieczonego, przyznanej decyzją z dnia

I USK 1502/26

2

13 czerwca 2019 r., przy zastosowaniu pomniejszenia podstawy wymiaru emerytury

o sumy poprzednio pobranych emerytur wcześniejszych, z ograniczeniem

mechanizmu pomniejszania do kwoty emerytur w wieku obniżonym wypłaconych po

osiągnięciu przez ubezpieczonego wieku powszechnego uprawniającego do nabycia

emerytury, począwszy od dnia 1 czerwca 2024 r.(pkt I) oraz oddalił apelację w

pozostałym zakresie (pkt II).

W sprawie tej ustalono, że ubezpieczonemu, urodzonemu […] 1950 r.,

przyznano prawo do wcześniejszej emerytury, począwszy od dnia 14 lutego 2011 r.

Na podstawie decyzji z dnia 13 czerwca 2019 r. ubezpieczony nabył prawo do

emerytury powszechnej, począwszy od dnia 1 maja 2019 r., której wysokość

ustalono z uwzględnieniem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. W dniu 13 czerwca

2024 r. ubezpieczony wniósł o wznowienie postępowania powołując się na wyrok

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/20 (OTK-A 2024, poz.

67), stwierdzający, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy

osób, które przed dniem 6 czerwca 2012 r. (tj. przed ogłoszeniem ustawy z dnia

11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2012 r., poz. 637, która

wprowadziła do ustawy emerytalnej art. 25 ust. 1b), złożyły wniosek o jedną z

emerytur wymienionych w tym przepisie, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z

art. 2 Konstytucji RP. Sąd Apelacyjny nie podzielił argumentacji Sądu Okręgowego,

skutkującej oddaleniem odwołania. W pierwszej kolejności zwrócił uwagę, że w

wyroku z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16 (OTK-A 2019, poz. 1), Trybunał

Konstytucyjny wskazał, że ubezpieczeni, którzy skorzystali z możliwości przejścia na

wcześniejszą emeryturę na długo przed wejściem w życie omawianego przepisu, nie

mogli przewidzieć przyszłych konsekwencji wypłaty na ich rzecz świadczeń

emerytalnych. Z tego względu Trybunał stwierdził niezgodność art. 25 ust. 1b ustawy

emerytalnej z art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim dotyczy kobiet urodzonych w

1953 r., które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na

podstawie art. 46 tej ustawy, argumentując, że ubezpieczone urodzone w 1953 r.,

które zdecydowały się przejść na wcześniejszą emeryturę, nie miały - w momencie

podejmowania tej decyzji na podstawie obowiązującego wówczas stanu prawnego -

świadomości co do skutków prawnych, jakie może ona wywoływać w sferze ich

przyszłych uprawnień z tytułu emerytury powszechnej. Nie mogły przewidzieć, że

przejście na emeryturę jeszcze przed osiągnięciem powszechnego wieku

I USK 1502/26

3

emerytalnego, będzie wiązało się z pomniejszeniem zgromadzonego kapitału o

pobrane świadczenia. Nie spodziewały się, że wypłacanie wcześniejszych

świadczeń emerytalnych wpłynie na sposób ustalania wysokości świadczenia w

ramach emerytury powszechnej.

Sąd Apelacyjny przypomniał, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego,

wydanym na kanwie cytowanego orzeczenia P 20/16 ugruntował się pogląd, iż w

takiej samej sytuacji prawnej, jak kobiety z rocznika 1953, znajdują się mężczyźni i

kobiety urodzeni w latach 1949-1956, mający prawo do emerytury z tytułu pracy w

szczególnych warunkach, do której warunki spełnili do końca 2008 r. Wyrok

Trybunału Konstytucyjnego P 20/16 i zawarte w nim wnioski stanowią o uznaniu za

swoisty wzorzec konstytucyjny ochrony osób uprawnionych przed nadmiernym i

nieuprawnionym ingerowaniem przez ustawodawcę w sferę ich przyszłych

uprawnień emerytalnych. Sądy powszechne posiadają kompetencję do odmowy

zastosowania przepisu ustawy uznawanego przez nie za niekonstytucyjny i mogą

wyrokować z pominięciem takiego przepisu, stosując bezpośrednio Konstytucję.

Zatem już tylko na podstawie wyroku P 20/16, dokonując prokonstytucyjnej wykładni

przepisów, możliwe było w tej sprawie uznanie, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej

nie powinien mieć zastosowania nie tylko do kobiet z rocznika 1953, ale do

wszystkich osób – w tym do ubezpieczonego - które wpadły w tę swoistą pułapkę

legislacyjną, albowiem nie spodziewały się, że wypłacanie wcześniejszych

świadczeń emerytalnych wpłynie niekorzystnie na sposób ustalania wysokości

świadczenia w ramach emerytury powszechnej. Podstawę wzruszenia na korzyść

ubezpieczonego prawomocnej decyzji ustalającej wysokość świadczenia stanowi art.

114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej. Nową okolicznością istniejącą przed wydaniem

wzruszanej decyzji organu rentowego, o której mowa w tym przepisie jest

nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego

potwierdzonego późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w składzie

zgodnym z przepisami prawa.

Zasadne jest zatem według Sądu Apelacyjnego ponowne obliczenie

wysokości przysługującej ubezpieczonemu emerytury w wieku powszechnym

zgodnie z prokonstytucyjną wykładnią art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej - z uwagi

na fakt przyznania mu tego świadczenia w zaniżonej wysokości – od pierwszego dnia

miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o jego ponowne obliczenie, tj. od dnia

1 czerwca 2024 r. (art. 133 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej).

I USK 1502/26

4

Organ rentowy zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w zakresie punktu I,

domagając się uchylenia wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej części, jego

zmiany przez oddalenie apelacji w całości i zasądzenia od ubezpieczonego na rzecz

skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych;

ewentualnie przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania

wraz rozstrzygnięciem o kosztach postępowania kasacyjnego (w tym kosztów

zastępstwa procesowego) według norm przepisanych.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, a

mianowicie: 1) art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, przez niewłaściwe zastosowanie

polegające na jego pominięciu przy rozstrzyganiu sprawy w wyniku zastosowania

tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjnej; 2) art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej,

przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że standard konstytucyjny

wyprowadzony w wyniku zastosowania tzw. „rozproszonej kontroli konstytucyjnej”

może stanowić nową okoliczność w rozumieniu tego przepisu.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został oparty na

potrzebie dokonania wykładni przepisów wywołujących wątpliwości w kwestii

„możliwości ponownego ustalenia prawa w trybie przepisów ustawy (…) o

emeryturach i rentach (…) z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w wyniku

zastosowania tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjnej”. Zdaniem skarżącego,

możliwość odmowy zastosowania przepisu bez uprzedniego prawidłowo

opublikowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego wywołuje wątpliwości i

rozbieżności w orzecznictwie sadowym. Według jednego stanowiska, za którym

opowiada się skarżący, sądy i inne organy stosowania prawa nie mają kompetencji

do orzekania o niekonstytucyjności przepisu ustawy i odmowy jego stosowania, gdyż

jest to materia, która należy do wyłączonej właściwości Trybunału Konstytucyjnego

Odmienny pogląd wyraża się w tym, że jeżeli niezgodność przepisu z Konstytucję

jest w związku z rozpoznawaną sprawą oczywista i ocena taka ma dodatkowe

poparcie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdził uprzednio

niezgodność z Konstytucją przepisu o takim samym brzmieniu, jak zawarty ,w.

obowiązującej ustawie, to sąd może nie zastosować tego przepisu w rozpoznawanej

sprawie ze względu na jego niezgodność z Konstytucją.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną ubezpieczony wniósł o odmowę przejęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o zasądzenie od skarżącego na jego rzecz

zwrotu kosztów postępowania przed Sądem Apelacyjnym oraz Sądem Najwyższym

I USK 1502/26

5

według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w płatności

od dnia uprawomocniania się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego

rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

(pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi

nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż

tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2

k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności powołane przez

skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c.

Ponadto dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo

jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej

funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której

rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,

skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią

instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie

stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie (por. postanowienia

Sądu Najwyższego: z dnia 14 września 2016 r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552;

z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, LEX nr 2069457; z dnia 1 grudnia 2015 r.,

I PK 71/15, LEX nr 2021944).

W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi

kasacyjnej został oparty na przesłance potrzeby wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący wykazał

istnienie tej przesłanki.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego oparcie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance określonej w art. 3989 § 1

I USK 1502/26

6

pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący źródłem

poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo niejednolita

wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub podobnych

stanów faktycznych. Wątpliwości te i rozbieżności należy przytoczyć, przedstawiając

ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365 czy z dnia 18 lutego 2015 r.,

II CSK 428/14, LEX 1652383). Konieczne jest wskazanie argumentów, które

prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji

interpretacyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r.,

I PK 233/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 43). Powołanie się na omawianą przesłankę

wymaga również wykazania, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i

znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub,

że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania na czym polegają

wątpliwości związane z jego rozumieniem oraz przedstawienia argumentacji

świadczącej, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter, nie należą do

zwykłych wątpliwości, które wiążą się z procesem stosowania prawa. W przypadku,

gdy w ramach stosowania tych przepisów powstały już w orzecznictwie sądów

określone rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak też uzasadnić, że

dokonanie wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, LEX nr 2054493 i

powołane tam orzeczenia). Ponadto, ze względu na publicznoprawne funkcje skargi

kasacyjnej, skarżący powinien wykazać celowość dokonania wykładni konkretnego

przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki sądowej (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2012 r., III SK 29/12, LEX nr

1238124). Jeżeli konkretny przepis był już przedmiotem wykładni w judykaturze, a

interpretacja ta jest w ocenie skarżącego nieuzasadniona, nieodzowne jest również

przedstawienie racji, które przemawiają za zmianą dotychczasowej linii

interpretacyjnej. (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 kwietnia 2018 r.,

IV CSK 571/17, LEX nr 2497706; z dnia 20 listopada 2015 r., III CSK 269/15, LEX nr

1982406; z dnia 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, LEX nr 2054493). Jednocześnie

powołanie się na rozbieżności w orzecznictwie wymaga przytoczenia i poddania

analizie rozbieżnych orzeczeń sądów w celu wykazania, że rozbieżności te mają

swoje źródło w różnej wykładni przepisu, bądź też przedstawienia argumentów

wskazujących, że wykładnia przeprowadzona przez sąd drugiej instancji sprzeczna

I USK 1502/26

7

jest z jednolitym stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu Najwyższego (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2018 r., III UK 123/17, LEX nr

2496319).

W związku z przedstawionymi powyżej wywodami należy stwierdzić, że

przedstawiona w skardze kasacyjnej „potrzeba wykładni przepisów prawnych” jest

pozorna. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, co prawda

skarżący powołuje się na dwie linie orzecznicze dotyczące możliwości wznowienia

postępowania w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 140/20, który nie

został opublikowany zgodnie z art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP, ale okoliczność ta

nie miała kluczowego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

W wyroku z dnia 18 lutego 2026 r., II USKP 65/26 (LEX nr 4029138),

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego w sprawie

SK 140/20 nie można traktować tak jak wyroku sądu konstytucyjnego spełniającego

wymogi Konstytucji RP z uwagi na orzekanie w składzie Trybunału w tej sprawie

osoby nieuprawnionej, ale nie oznacza to, iż w takiej sprawie jak niniejsza nie można

stosować standardu wynikającego z powołanego przez Sąd Apelacyjny wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, którym stwierdzono

niezgodność z Konstytucją art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w brzmieniu

obowiązującym do dnia 30 września 2017 r. w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych

w 1953 r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury

na podstawie art. 46 tej ustawy.

Nie budzi bowiem wątpliwości, że sądy rozstrzygające konkretny spór – w

przypadku oczywistej sprzeczności przepisu ustawy z normą konstytucyjną – mają

możliwość odmowy zastosowania przepisu ustawy (zob. uchwałę składu siedmiu

sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2006 r., I FPS

2/06, ONSAiWSA 2007 nr 1, poz. 3; OSP 2007 nr 11, poz. 133, z glosą P.

Stanisławiszyna). W wyroku z dnia 20 lipca 2021 r., II FSK 1832/16 (LEX nr 3232398),

Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że dopuszczalność stosowania tzw.

„rozproszonej kontroli konstytucyjnej” przez sądy ma miejsce w sytuacjach

oczywistych, tj. wówczas, gdy w przeszłości Trybunał Konstytucyjny orzekał już o

normie analogicznej do normy, która ma być zastosowana w danej sprawie, albo w

przypadku powtórzenia niekonstytucyjnej normy przez ustawodawcę. Podobne

stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z 17 marca 2016 r., V CSK 377/15

(OSNC 2016 Nr 12, poz. 148), w którym co prawda potwierdził zasadę, że do

I USK 1502/26

8

orzekania o niekonstytucyjności ustaw i ich poszczególnych przepisów jest powołany

wyłącznie Trybunał Konstytucyjny, ale przyjął, iż rozpoznawana przez niego sprawa

jest wyjątkowa, gdyż niezgodność przepisu z Konstytucją jest oczywista, a ocena

taka ma dodatkowe wsparcie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdził

uprzednio niezgodność z Konstytucją przepisu o takim samym brzmieniu co w

obowiązującej obecnie ustawie (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego

2018 r., V CSK 230/17, OSNC-ZD 2018 nr 4, poz. 69 i z dnia 27 listopada 2019 r.,

II CSK 493/18, LEX nr 3226141).

Tymczasem - na co zwracał uwagę trafnie Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku - Trybunał Konstytucyjny orzekał już o konstytucyjności

przepisu, który miał być zastosowany w rozpoznawanej sprawie, tj. o art. 25 ust. 1b

ustawy emerytalnej, a to w prawidłowo opublikowanym wyroku z dnia 6 marca 2019 r.,

P 20/16, w którym odmówił temu przepisowi zgodności z art. 2 Konstytucji RP w

zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia

2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy.

W wyroku z dnia 8 stycznia 2025 r., III USKP 121/23 (LEX nr 3814736), Sąd

Najwyższy potwierdził, że wynikający z wyroku P 20/16 standard konstytucyjny w

zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w

uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku

obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa

do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny, który

nabył prawo do emerytury w wieku powszechnym, a w chwili przejścia na emeryturę

w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje

obniżenie jego świadczenia powszechnego.

W świetle powyższego, Sąd Apelacyjny uprawniony był do ustalenia

wysokości emerytury ubezpieczonego w wieku powszechnym z pominięciem art. 25

ust. 1b ustawy emerytalnej w oparciu o argumentację uznającą ten przepis za

niezgodny z Konstytucją, zawartą w uzasadnieniu wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16.

W konsekwencji rozwianie wątpliwości w przedstawionej przez skarżącego

kwestii pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia, a przedstawioną w skardze

potrzebę wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości należało uznać za

pozór przesłanki „przedsądu”, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

I USK 1502/26

9

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach

postępowania kasacyjnego po myśli art. 98 § 1 w związku z art. 39821 k.p.c.

[r.g.]