Podwyżka przy drugim etacie w podstawie składek. SN odmówił przyjęcia skargi organu rentowego

Wyrokiem z dnia 27 września 2022 r., VII U 143/22 Sąd Okręgowy w Jeleniej

Górze zmienił decyzję z 22 lutego 2022 r., Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w Legnicy i ustalił, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia

emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe dla R.K. jako pracownika u płatnika

składek J.S. wynosi od 1 października 2021 r. 6967,31 zł miesięcznie oraz zasądził

od organu rentowego na rzecz wnioskodawców 360 zł tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego.

I USK 152/26

2

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 10 czerwca 2024 r., III AUa

1487/22, oddalił apelację organu rentowego oraz zasądził od strony pozwanej na

rzecz J.S. i R.K. po 240 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od

dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

W skardze kasacyjnej organ rentowy zarzucił naruszenie art. 18 ust. 1 oraz

art. 4 pkt 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 13 i

art. 78 k.p.

Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił

występowaniem istotnego zagadnienia prawnego wymagającego rozstrzygnięcia,

czy w przypadku równoległego zatrudnienia u więcej niż jednego pracodawcy i

podwyżki wynagrodzenia u każdego z nich w perspektywie korzystania ze

świadczeń należy uwzględniać zagadnienie całego przychodu w rozumieniu art. 18

ust. 1 i art. 4 pkt 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i w tym celu

kompleksowo ocenić ten aspekt, według kryteriów z art. 13 i art. 78 k.p., z

pominięciem oceny jednostkowego wynagrodzenia w świetle powyższych

przepisów. W ramach zagadnienia prawnego zasadne powinno być rozstrzygnięcie

liczby pracodawców w jednym czasie podwyższających wynagrodzenia, tj. czy

wystarczająca będzie liczba dwóch czy większa liczba.

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości do ponownego rozpoznania, wraz z orzeczeniem o kosztach

postępowania kasacyjnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną ubezpieczona wniosła o wydanie

postanowienia w przedmiocie odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

oddalenie skargi kasacyjnej w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej

kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa prawnego według

norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

I USK 152/26

3

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

Skarga kasacyjna służy realizacji interesu publicznego w sprawowaniu

wymiaru sprawiedliwości. Funkcje postępowania kasacyjnego powodują, że

wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania oraz jego uzasadnienie powinny

koncentrować się na wykazaniu, iż w konkretnej sprawie zachodzą okoliczności

przemawiające za interwencją Sądu Najwyższego. Rozpoznanie skargi kasacyjnej

następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 pkt 1-4

k.p.c. i tylko w przypadku przekonania Sądu Najwyższego przez skarżącego, za

pomocą jurydycznej argumentacji, że zachodzi publicznoprawna potrzeba

rozstrzygnięcia sformułowanego w skardze zagadnienia prawnego przy jej

merytorycznym rozpoznawaniu.

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na

przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Przesłanka ta nie została

jednak spełniona.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może przyczynić się do rozwoju prawa. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu

Najwyższego dotyczącego przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., przedstawienie okoliczności uzasadniających

rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na występujące w sprawie istotne

zagadnienie prawne polega na sformułowaniu samego zagadnienia wraz ze

wskazaniem konkretnego przepisu prawa, na tle którego to zagadnienie występuje

oraz wskazaniu argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen

prawnych, w tym także na sformułowaniu własnego stanowiska przez skarżącego.

Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu

I USK 152/26

4

zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c.

(postanowienie Sądu Najwyższego z 9 maja 2006 r., V CSK 75/06, LEX nr

1102817). Analogicznie należy traktować wymogi konstrukcyjne samego

zagadnienia prawnego, formułowanego w ramach przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c. oraz jego związek ze sprawą i skargą kasacyjną, która miałaby zostać

rozpoznana przez Sąd Najwyższy. Zagadnienie prawne powinno, przede

wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, LEX nr

52571), a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby

umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi,

niesprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2002 r., III CZP 66/02,

LEX nr 57240; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02, LEX nr 77033 i z 5 grudnia

2008 r., III CZP 119/08, LEX nr 478179) i pozostawać w związku z rozpoznawaną

sprawą, co oznacza, że sformułowane zagadnienie prawne musi mieć wpływ na

rozstrzygnięcie danej sprawy (postanowienia Sądu Najwyższego z 13 lipca 2007 r.,

III CSK 180/07, LEX nr 864002; z 22 listopada 2007 r., I CSK 326/07, LEX nr

560504), a w końcu, dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne

(poważne) wątpliwości.

Sąd Najwyższy wielokrotnie rozstrzygał sprawy wynikłe z zastosowania

przez ZUS kwestionowanych przepisów. Stwierdził między innymi, że ZUS, na

podstawie art. 41 ust. 12 i 13 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, może

zakwestionować wysokość wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru

składek na ubezpieczenie chorobowe, jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że

zostało ono ustalone i wypłacone na podstawie umowy sprzecznej z prawem,

zasadami współżycia społecznego lub zmierzającej do obejścia prawa (por.

uchwałę Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2005 r., II UZP 2/05, OSNP 2005, Nr 21,

poz. 338). Sąd Najwyższy uznał też, że "przyznanie rażąco wysokiego

wynagrodzenia (...) może być, w konkretnych okolicznościach, uznane za

nieważne. Podstawą jest naruszenie zasad współżycia społecznego, polegające na

świadomym osiąganiu korzyści z systemu ubezpieczeń społecznych kosztem

I USK 152/26

5

innych uczestników tego systemu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może więc

kwestionować wysokość wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru składek,

jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że zostało wypłacone na podstawie umowy

sprzecznej z prawem, zasadami współżycia społecznego lub zmierzającej do

obejścia prawa" (postanowienie z 14 września 2012 r., I UK 220/12, LEX nr

1675400). Na tym poglądzie oparta jest stabilna linia orzecznicza (por.m.in. wyroki

Sądu Najwyższego: z 4 sierpnia 2005 r., II UK 16/05, OSNP 2006, nr 11-12, poz.

191; z 9 sierpnia 2005 r., III UK 89/05, OSNP 2006 nr 11-12, poz. 192 i OSP 2007,

Nr 4, poz. 41; z 6 lutego 2006 r., III UK 156/05, LEX nr 27254; z 10 marca 2008 r.,

III UK 98/07, LEX nr 459239; z 22 kwietnia 2008 r., II UK 215/07, LEX nr 448853;

z 12 lutego 2009 r., III UK 70/08, LEX nr 725061; z 19 maja 2009 r., III UK 7/09,

LEX nr 509047; z 5 czerwca 2009 r., I UK 19/09, LEX nr 515697; z 23 stycznia

2014 r., I UK 302/13, LEX nr 1503234 oraz postanowienia Sądu Najwyższego:

z 28 stycznia 2011 r., I UK 314/10, LEX nr 1646914; z 11 września 2012 r.,

III UK 18/12, LEX nr 1618944; z dnia 14 września 2012 r., I UK 220/12, LEX nr

1675400; z 9 lutego 2017 r., III UK 103/16, niepublikowane).

W wyroku z 1 marca 2018 r., III UK 37/17 (LEX nr 2497575), Sąd Najwyższy

uznał, że "weryfikacja podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne jest

dopuszczalna przy uwzględnieniu relacji w jakiej pozostają względem siebie

uregulowania właściwe dla zatrudnienia pracowniczego i obowiązkowego

ubezpieczenia społecznego. Skoro ubezpieczeniu społecznemu podlega pracownik

(art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy systemowej), a podstawę wymiaru składek stanowi jego

przychód (art. 18 ust. 1 tej ustawy), to oczywiste jest, że punktem odniesienia dla

określenia jego sytuacji prawnej pozostają reguły obowiązujące w Kodeksie pracy.

Znaczy to tyle, że co do zasady ustalone między stronami wynagrodzenie jest

miarodajne w prawie ubezpieczeń społecznych. Dopiero gdy wystąpią wątpliwości

czy wynagrodzenie z uwagi na kryterium godziwości (art. 13 k.p.), przypisane mu

funkcje, a także cechę ekwiwalentności, zostało określone zgodnie z wytycznymi

wynikającymi z przepisów prawa pracy, dopuszczalne jest odwołanie się do

argumentów, których fundamentem jest interes publiczny (zasady solidarności

ubezpieczonych, ogólnej sytuacji społecznej i ekonomicznej, relacji zachodzącej

między wysokością odprowadzanych składek a wysokością przysługujących

I USK 152/26

6

świadczeń). Gdy ustalone wynagrodzenie w rozumieniu prawa pracy jest

ekwiwalentne, godziwe i odpowiadające przesłankom z art. 78 § 1 k.p., dyskusyjne

jest redukowanie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne.

Możliwość ta otwiera się dopiero wówczas, gdy już na gruncie przepisów

pracowniczych przynajmniej jedno z wymienionych kryteriów pozostaje dyskusyjne.

W takiej sytuacji, wprawdzie z punktu widzenia stron stosunku pracy

wynagrodzenie niekoniecznie będzie nieakceptowalne, to jednak jego wysokość

może okazać się nie do przyjęcia według miary wyznaczanej przez przepisy prawa

ubezpieczeń społecznych".

Kwestionując wysokość wynagrodzenia ubezpieczonej z punktu widzenia

podstawy wymiaru świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, Sąd Apelacyjny

uwzględnił przesłanki art. 78 § 1 k.p. i odniósł je do ustaleń faktycznych

świadczących o charakterze wykonywanych przez ubezpieczoną czynności,

rzeczywistego zakresu jej obowiązków, odpowiedzialności, kwalifikacji oraz wkładu

pracy.

Należy także przypomnieć, że zakres i przedmiot rozpoznania sądowego w

sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych wyznacza przedmiot decyzji organu

rentowego i żądanie zgłoszone w odwołaniu wniesionym do sądu. W związku z

powyższym zasadne jest twierdzenie Sądu drugiej instancji, że spór w sprawie

dotyczył wyłącznie wysokości wynagrodzenia ubezpieczonej u J.S., stąd też

bezzasadna była ocena godziwości tego wynagrodzenia przez jego zsumowanie z

wynagrodzeniem otrzymywanym przez nią w J. S.A. i porównywanie łącznej kwoty

wynagrodzenia do średniego wynagrodzenia uzyskiwanego przez osoby zajmujące

takie same stanowiska w ramach zatrudnienia na jednym etacie.

Skarżący w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania w istocie polemizuje z ustaleniami faktycznymi i oceną dowodów

dokonaną przez Sądy meriti, co zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. uchyla się spod

kontroli kasacyjnej. Polemika z ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji,

chociażby pod pozorem błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania

określonych przepisów prawa materialnego, z uwagi na sprzeczność z art. 3983 § 3

k.p.c. jest a limine niedopuszczalna (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia

I USK 152/26

7

12 czerwca 2006 r., IV CSK 100/06, LEX nr 1101306.; z dnia 10 sierpnia 2006 r.,

V CSK 211/06, LEX nr 1102310; z dnia 20 stycznia 2016 r., II UK 292/15, LEX nr

2026233). Do postępowania kasacyjnego nie należy rozstrzyganie sporów o ocenę

dowodów ani o prawidłowość ustalenia stanu faktycznego sprawy, którym Sąd

Najwyższy na podstawie art. 39813 § 2 k.p.c. jest związany. Sąd Najwyższy, nie jest

sądem faktów, a wyłącznie sądem prawa. W zakresie jego ustawowych

kompetencji nie mieści się korygowanie ustaleń faktycznych lub oceny materiału

dowodowego dokonanego przez sąd drugiej instancji (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 30 października 2018 r., I UK 437/17, LEX nr 2570520). Sąd

Najwyższy, co zostało zaznaczone powyżej, jest bowiem związany w postępowaniu

kasacyjnym ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez sądy (art. 3933 § 3 k.p.c.).

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach wywołanych

wniesieniem skargi kasacyjnej rozstrzygnięto na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., 98 §

11 k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art. art. 391 § 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c.

[i.t.]

[a.ł]