Praca przy koparkach bez prawa do emerytury górniczej. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Wyrokiem z dnia 8 czerwca 2022r., III U 220/22, Sąd Okręgowy w Koninie

oddalił odwołanie wnioskodawcy od decyzji z dnia 18 lutego 2022 r. Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Poznaniu odmawiającej R.D. prawa do

emerytury górniczej (pkt 1) i zasądził od odwołującego na rzez organu rentowego

180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego (pkt 2).

I USK 158/26

2

Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 6 września 2024 r., III AUa

1100/22 oddalił apelację wnioskodawcy.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wnioskodawca zarzucił

naruszenie: 1. art. 50d ust. 1 pkt 1 i ust. 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ustawa

emerytalna); 2. art. 50 b ustawy emerytalnej; 3. art. 50 a ust. 1 pkt. 2 ustawy

emerytalnej; 4. art. 382 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał

na jej oczywistą zasadność, ponieważ Sąd Apelacyjny w Poznaniu nie spełniając

swojej funkcji procesowej wydał zaskarżone orzeczenie z oczywistą obrazą prawa

materialnego i przepisów postępowania. Ponadto wydane orzeczenie narusza

zasadę sprawiedliwości społecznej, gdyż pracujące na tych samych stanowiskach

osoby uzyskały prawa do emerytury górniczej na podstawie tożsamych prac

wykonywanych w tym samym okresie co odwołujący (w tym po 2009 roku), przy

zaliczeniu tejże pracy w wymiarze 1,5 krotnym. Błędna wykładnia dokonana przez

sądy obu instancji spowodowała rażące naruszenie przepisów prawa materialnego

to jest art. 50d ust. 1 pkt 1 i ust. 1 a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

Renatach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z załącznikiem nr 3,

cz. III pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki społecznej z dnia 23 grudnia

1994 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk

pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej

emerytury lub renty poprzez uznanie, że praca odwołującego jako górnika, w tym w

okresie po 2009 nie stanowi pracy kwalifikowanej górniczej, podczas gdy z

prawidłowej wykładni ww. norm prace takie wykonywane bezpośrednio pod

koparkami i urządzeniami wielkogabarytowymi na poziomie węglowym należy

uznać, jako pracę górniczą kwalifikowaną z uwagi na obciążenie fizyczne i

psychiczne w tożsamym zakresie z pracami górnika .

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie w całości

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu w Poznaniu wraz z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o

I USK 158/26

3

kosztach postępowania z uwzględnieniem kosztów dotychczasowego

postępowania; przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz zasądzenie od

organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa

procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o nieprzyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania, a w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania o oddalenie skargi kasacyjnej oraz w obu przypadkach o zasądzenie

od odwołującego na rzecz pozwanego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym

kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ubezpieczonego nie kwalifikuje się do jej przyjęcia i

merytorycznego rozpoznania.

Na wstępie należy przypomnieć, że skarga kasacyjna podlega badaniu (na

etapie przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie z

art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność

postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu,

ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek

zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w

konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i

procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być

zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem

wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej

sprawie, nawet takiej, w której prawomocne orzeczenie zostało wydane w

I USK 158/26

4

warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga

kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd

Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a

jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w

zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w niniejszej sprawie

oparty został na przesłance oczywistej zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c.).

Należy przypomnieć, że w motywach wniosku opartego na przesłance

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej powinien być zawarty wywód prawny

wyjaśniający, w czym wyraża się owa oczywistość i przedstawienie argumentów na

poparcie tych twierdzeń (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 26 kwietnia

2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, LEX nr

421035; z 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289; z 11 stycznia 2008 r.,

I UK 283/07, LEX nr 448205; z 3 kwietnia 2008 r., II PK 352/07, LEX nr 465859 i

z 5 września 2008 r., I CZ 64/08, LEX nr 512050). O ile dla uwzględnienia skargi

wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do

rozpoznania niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia

przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego oczywistości

widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez

potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy przepisów

prawa i doszukiwania się ich znaczenia (tak m.in. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274; z 22 stycznia

2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616; z 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr

453107; z 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr 490364; z 21 maja 2008 r., I UK

11/08, LEX nr 491538 i z 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134).

W judykaturze podkreśla się, że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa

materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało

wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet

oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego:

I USK 158/26

5

z 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 Nr 13, poz. 230; z 11 stycznia

2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743; z 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08, LEX nr

469185 i z 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133).

Należy także zwrócić uwagę, że Sąd Najwyższy, zgodnie z art. 39813 § 2

k.p.c., jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego

orzeczenia. Związanie to wyklucza nie tylko przeprowadzenie w jakimkolwiek

zakresie dowodów, lecz także badanie, czy sąd drugiej instancji nie przekroczył

granic swobodnej ich oceny. Z tego punktu widzenia każdy zarzut skargi

kasacyjnej, który ma na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu drugiej

instancji, chociażby pod pozorem kwestionowania wykładni lub niewłaściwego

zastosowania określonych przepisów prawa materialnego, z uwagi na jego

sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c. jest a limine niedopuszczalny (por. wyrok Sądu

najwyższego z 3 kwietnia 2019 r., II CSK 95/18, LEX nr 2645127).

Z poczynionych przez Sąd drugiej instancji ustaleń faktycznych wynika, że

odwołujący w spornym okresie nie wykonywał kwalifikowanej pracy górniczej -

zarówno „w przodku”, jak też „innych prac przodkowych”, o których mowa w

art. 50d ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej Z materiału dowodowego zgromadzonego

w niniejszej sprawie nie wynika, żeby w spornym okresie odwołujący świadczył

faktycznie pracę w przodku bezpośrednio przy urabianiu kopaliny bądź nadkładu

ani przy zwałowaniu, jak również jako rzemieślnik zatrudniony na odkrywce

bezpośrednio w przodku stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na koparkach i

zwałowarkach, wykonujący prace górnicze, mechaniczne, elektryczne i

hydrauliczne przy obsłudze, konserwacji, montażu i demontażu tych maszyn i

urządzeń, tj. wymienioną pod poz. 7, Działu III Załącznika nr 3 do rozporządzenia z

dnia 23 grudnia 1994r. jako zaliczaną w wymiarze półtorakrotnym. Innymi słowy nie

wykonywał pracy operatora. koparek, jak i prac rzemieślnika na koparkach i

zwałowarkach (przy ich obsłudze, czy konserwacji).

Sformułowane przez skarżącego przesłanki przejęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania zmierzają w istocie do podważenia tych ustaleń, co jak wskazywano

powyżej, na etapie postępowania przed Sądem Najwyższym nie jest dopuszczalne.

I USK 158/26

6

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.,

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach postępowania

kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., 98 § 11 k.p.c., art. 108 § 1

k.p.c. w związku z art. art. 391 § 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c.

[i.t.]

[SOP]