Ubezpieczony po pracy górniczej bez renty. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 30 października 2023 r. oddalił

apelację ubezpieczonego J. G. od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 12

stycznia 2023 r., którym oddalono odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddział w Chrzanowie z dnia 4 kwietnia 2019 r. odmawiającej

ubezpieczonemu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.

W wyrokach Sądów meriti przyjęto, że postępowanie dowodowe nie

wykazało, aby ubezpieczony, ur. […] 1990 r., legitymujący się wykształceniem

średnim, w tym mając ukończone dwa lata studiów na AGH i pracujący jako:

magazynier, kierowca wózka akumulatorowego, robotnik górniczy, młodszy górnik

I USK 17/26

2

pod ziemią oraz operator spycharki, był osobą niezdolną do pracy w rozumieniu art.

12 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 1749 dalej

„ustawa emerytalna”). Z opinii powołanych w sprawie biegłych lekarzy sądowych o

specjalnościach odpowiednich do schorzeń występujących u ubezpieczonego

(neurologia, psychiatria, medycyna pracy) wynika, że zaburzenia afektywne

dwubiegunowe w fazie niepełnej remisji, bez nieprawidłowości neurologicznych nie

ograniczają zdolności ubezpieczonego do pracy fizycznej oraz pracy umysłowej

typu biurowego.

Ubezpieczony w całości zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą

kasacyjną, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości oraz

przyznania mu prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od dnia 1

stycznia 2019 r. na stale, a także zasądzenia na jego rzecz kosztów zastępstwa

adwokackiego w postępowaniu kasacyjnym, ewentualnie uchylenia zaskarżonego

wyroku i przekazania sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania

wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania kasacyjnego.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego – art. 12

ust. 1 i 3 w związku z art. 13 ust. 1 i art. 57 ust. 1 ustawy emerytalnej, przez

nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, że brak możliwości wykonywania

przez skarżącego dotychczasowej pracy, zgodnej z jego rzeczywistymi

kwalifikacjami wyrażającymi się w zdobytym doświadczeniu zawodowym, nie jest

wystarczający do stwierdzenia częściowej niezdolności do pracy, jako że ma on

możliwość podjęcia pracy fizycznej lub umysłowej typu biurowego na tzw. ogólnym

rynku pracy w sytuacji, gdy nie legitymuje się on kwalifikacjami formalnymi ani

rzeczywistymi do wykonywania tego rodzaju pracy, które są poniżej poziomu jego

kwalifikacji, a także w sytuacji, gdy utracił możliwość wykonywania zawodu

dotychczasowego i ze względu na stopień upośledzenia organizmu nie ma

możliwości innej pracy w tym samym zawodzie albo po przekwalifikowaniu

zawodowym.

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na

potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości (art. 3989

I USK 17/26

3

§ 1 pkt 2 k.p.c.), bowiem brak jest jednoznacznego przesądzenia znaczenia pojęcia

„zgodności z poziomem posiadanych przez ubezpieczonego kwalifikacji”.

Ustawodawca posłużył się w tym wypadku pojęciami nieostrymi,

wymagającymi każdorazowej skrupulatnej oceny i analizy. W literaturze podkreśla

się, że przyjęta formuła zawiera zwroty zbyt ogólne i ocenne, które przy tym nie

zostały sprecyzowane ani w samej ustawie, ani w przepisach wykonawczych (zob.

H. Pawlucka, Renta z tytułu niezdolności do pracy. Wrocław 2016, s. 193) oraz

wskazuje się na znaczne rozbieżności w możliwości wykładni tego pojęcia, np. w

zakresie konieczności rozróżnienia między „zawodem wyuczonym” a „zawodem

wykonywanym”, czy też odmienności sytuacji ubezpieczonego w zależności od

szczebla kariery. Rozróżnia się też kwalifikacje rzeczywiste od kwalifikacji

formalnych. Zachodzi zatem konieczność analizy, jak kształtuje się sytuacja prawna

ubezpieczonego, który nie posiada kwalifikacji formalnych, lecz utracił możliwość

pracy w zawodzie dotychczas wykonywanym w ramach kwalifikacji rzeczywistych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż

tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2

k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności

powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c.

Wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na

przesłance istnienia potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie (art. 3989 § 1 pkt 2

I USK 17/26

4

k.p.c.), ale skarżący nie wykazał występowania tej przesłanki.

W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że przekonanie Sądu Najwyższego

oceniającego na etapie przedsądu o występowaniu przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2

k.p.c., tj. o istnieniu potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga

wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie

doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane

przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 13 grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009 nr 2-4, poz. 43; z

dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133; z dnia 28 marca 2007 r., II

CSK 84/07, LEX nr 315351; z dnia 15 października 2002 r., II CZ 102/02, LEX nr

57231). Powołanie się na tę przyczynę kasacyjną zakłada więc nie tylko wskazanie

przepisu prawa i stwierdzenie, że - w ocenie skarżącego - wywołuje on wątpliwości.

Konieczne jest również wykazanie, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny

charakter, wyjaśnienie na czym one polegają, ich uzasadnienie, a także

przytoczenie rozbieżnych wariantów interpretacyjnych, z odwołaniem się do

dotychczasowych poglądów orzecznictwa i dostępnego piśmiennictwa (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, LEX

nr 2497706), a w szczególności przytoczenie i poddanie analizie rozbieżnych

orzeczeń sądów w celu wykazania, że rozbieżności te mają swoje źródło w różnej

wykładni przepisu, bądź też przedstawienia argumentów wskazujących, iż

wykładnia przeprowadzona przez sąd drugiej instancji sprzeczna jest z jednolitym

stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu Najwyższego (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2018 r., III UK 123/17, LEX nr 2496319).

Nie można uznać, że w sprawie zachodzi potrzeba wykładni przepisów

prawa, jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii prawnej prezentowanej

przez skarżącego, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego

poglądu (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2008 r., II PK

220/08, LEX nr 523522 oraz z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP -

wkładka z 2003 r. nr 13, poz. 5).

I USK 17/26

5

Wymogów przedstawionych powyżej nie spełnia wniosek o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania, ponieważ nie zawiera on jakichkolwiek przepisów,

których wykładnia - według skarżącego - wywołuje rozbieżności w orzecznictwie

sądów, ograniczając się wyłącznie do wskazania, że „brak jest jednoznacznego

przesądzenia znaczenia pojęcia „zgodności z poziomem posiadanych przez

ubezpieczonego kwalifikacji”. Nie jest natomiast rolą Sądu Najwyższego

poszukiwanie przepisów w podstawach skargi (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 15 października 2002 r., II CZ 102/02, LEX nr 57231). Skarga

kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie

musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów

konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać. Skarga kasacyjna jest

wszak szczególnym środkiem zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes

publiczny, polegający na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów

powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku

o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie

okoliczności w sprawie zachodzą (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 31

stycznia 2008 r., II UK 246/07, LEX nr 449007; z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK

38/08, LEX nr 404134 i z dnia 19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08, LEX nr 406392).

Zaprezentowane twierdzenia skarżącego, niepoparte odpowiednią argumentacją,

nie wystarczają do wykazania, aby w niniejszej sprawie doszło do wątpliwości,

które mogłyby wyczerpywać przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2019 r., I CSK 709/17, LEX nr

2486162).

Tylko dla porządku zauważyć trzeba, że Sąd Najwyższy wielokrotnie

zajmował się zdefiniowaniem pojęcia „poziom kwalifikacji” użytym w art. 12 ustawy

emerytalnej, zawierającym ustawową definicję niezdolności do pracy. I tak, między

innymi w wyroku z dnia 14 grudnia 2021 r., II USKP 152/21 (OSNP 2022 nr 11, poz.

121), wyjaśniono, że do sądu rozpoznającego sprawę o prawo do renty z tytułu

niezdolności do pracy należy dokonanie analizy elementów pojęciowych

niezdolności do pracy. Chodzi w szczególności o ocenę, na czym może polegać

utrata w znacznym stopniu zdolności do pracy zgodnej z poziomem posiadanych

kwalifikacji (art. 12 ust. 3 ustawy emerytalnej). Zdefiniowanie pojęcia „poziom

I USK 17/26

6

kwalifikacji”, użytego w art. 12 ustawy emerytalnej ma istotne znaczenie, ponieważ

stanowi ono podstawę do ustalania rodzajów prac, które są w zasięgu możliwości

ubezpieczonego mimo stwierdzanego upośledzenia sprawności organizmu, a co za

tym idzie, do ustalenia czy ograniczenie zdolności do pracy można zakwalifikować,

jako znaczne. O poziomie posiadanych kwalifikacji do pracy decyduje nie tylko

wykształcenie, lecz także uzyskana, np. przez przyuczenie do zawodu, umiejętność

wykonywania specjalistycznej, kwalifikowanej pracy fizycznej. Niższy jest zatem

poziom kwalifikacji osób wykonujących proste prace fizyczne, niewymagające

przyuczenia zawodowego niż poziom kwalifikacji robotników wykonujących prace

wymagające określonych specjalistycznych umiejętności nabywanych na podstawie

przygotowania zawodowego (zob. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2012

r., II UK 321/11, LEX nr 1265565 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26

czerwca 2019 r., I UK 252/18, LEX nr 2686076 i powołane tam orzeczenia).

Należy także uznać, że nawet całkowite odsunięcie pracownika od

wykonywania dotychczasowego zatrudnienia w wyuczonym zawodzie przy

zachowaniu przez niego możliwości podjęcia innego zajęcia, nie oznacza

niezdolności do pracy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 września

2021 r., III USK 314/21, LEX nr 3404251). Nawet brak możliwości wykonywania

pracy dotychczasowej nie jest wystarczający do stwierdzenia częściowej

niezdolności do pracy w sytuacji, gdy jest możliwe podjęcie przez ubezpieczonego

innej pracy w tym samym zawodzie bez przekwalifikowania lub istnieje pozytywne

rokowanie co do możliwości przekwalifikowania zawodowego w celu podjęcia innej

pracy (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2018 r., I UK 85/17, LEX

nr 2549233 czy z dnia 29 czerwca 2005 r., I UK 299/04, OSNP 2006 nr 5-6, poz.

93). Wykładni pojęcia „poziom kwalifikacji” w ten sam sposób co przedstawiono

powyżej dokonywał też Sąd Najwyższy w orzeczeniach przywołanych przez

skarżącego w uzasadnieniu podstaw skargi.

Z kolei w wyroku z dnia 6 maja 2008 r., I UK 359/07 (OSNP 2009 nr 17-18,

poz. 234), Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż przeciwwskazania zdrowotne (choroba

zawodowa) do wykonywania pracy pod ziemią przez górnika nie przesądzają o jego

I USK 17/26

7

niezdolności do pracy, gdy zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami jest zdolny do

innej pracy na powierzchni, nawet poza górnictwem (zob. też postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2022 r., III USK 377/21 (LEX nr 3431466). Warto

też odwołać się do wyroku z dnia 7 września 2017 r., III UK 206/16 (LEX nr

2390701), w którym Sąd Najwyższy uznał, że w art. 12 ust. 3 ustawy emerytalnej

chodzi o posiadane kwalifikacje, a nie o konkretne zatrudnienie. Pojęcie kwalifikacji

zawodowych nie jest ograniczone tylko do zawodu uzyskanego w szkole

zawodowej, ani też do dotychczasowego miejsca wykonywania pracy. Kwalifikacje

zawodowe należy rozumieć szerzej - jako wynikające nie tylko z formalnego

wykształcenia, lecz również z doświadczenia i praktyki zawodowej, które bez

potrzeby przekwalifikowania zawodowego pozwalają podjąć pracę w innych

warunkach i na innym stanowisku niż dotychczas (zob. też wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 4 sierpnia 2016 r., III UK 195/15, LEX nr 2155187).

Nie ma zatem racji skarżący, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka z

art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., ponieważ podnoszone przez niego kwestie związane z

wykładnią pojęcia „zgodności z poziomem posiadanych przez ubezpieczonego

kwalifikacji” wielokrotnie były w sprawach o prawo do renty z tytułu niezdolności do

pracy przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego.

Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy uznał, że skarżący

nie wykazał potrzeby poddania jego skargi merytorycznemu rozpoznaniu i na

podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji postanowienia.

[a.ł]