Pracownicy delegowani do Niemiec i cofnięte zaświadczenia A1. SN nie przyjął skargi płatnika składek

Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z 30 listopada 2023 r. na skutek

apelacji organu rentowego zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w

Katowicach z 28 października 2022 r. w pkt 1, 2, 3, 4 i oddalił odwołania płatnika

I USK 20/26

2

składek T. J. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Sosnowcu z:

17 grudnia 2021 r., 4 stycznia 2022 r., 20 kwietnia 2022 r. wydanych odnośnie do

odpowiednio ubezpieczonych: 1. S.J. o wycofaniu zaświadczenia A1

potwierdzającego, że w okresie od 8 maja 2019 r. do 20 maja 2019 r. wobec

ubezpieczonego zastosowanie znajdowało ustawodawstwo polskie i stwierdzającej,

że nie podlegał on w tym okresie ustawodawstwu polskiemu; 2. Ł. R. o wycofaniu

zaświadczenia A1 potwierdzającego, że w okresie od 23 sierpnia 2019 r. do 2

września 2019 r. wobec ubezpieczonego zastosowanie znajdowało ustawodawstwo

polskie i stwierdzającej, że nie podlegał on w tym okresie ustawodawstwu

polskiemu; 3. A. P. o wycofaniu zaświadczenia A1 potwierdzającego, że w okresie

2 maja 2019 r. do 16 czerwca 2019 r. wobec ubezpieczonego zastosowanie

znajdowało ustawodawstwo polskie i stwierdzającej, że nie podlegał on w tym

okresie ustawodawstwu polskiemu; 4. A. H. o wycofaniu zaświadczenia A1

potwierdzającego, że w okresie od 5 marca 2019 r. do 18 kwietnia 2019 r. wobec

ubezpieczonego zastosowanie znajdowało ustawodawstwo polskie i stwierdzającej,

że nie podlegał on w tym okresie ustawodawstwu polskiemu z tytułu delegowania

do Niemiec w ramach wykonywania pracy najemnej na rzecz płatnika składek.

W skardze kasacyjnej T. J. podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa

materialnego, a to art. 12 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w

sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE Nr

L.04.166/1, dalej w skrócie rozporządzenie 883/2004) oraz art. 14 ust. 2

rozporządzenia 987/2009 z 16 września 2009 r. ustanawiającego procedurę

wykonania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 (Dz. Urz. UE Nr L.09.284/1 w sprawie

koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, dalej w skrócie rozporządzenie

987/2009).

Wobec podniesionego zarzutu skarżąca wniosła o uchylenie i zmianę

zaskarżonego wyroku przez wydanie orzeczenia zmieniającego zaskarżone

decyzje organu rentowego i ustalenie braku podstaw do wycofania zaświadczenia

A1 potwierdzającego zastosowanie wobec ubezpieczonych ustawodawstwa

polskiego w okresach szczegółowo określonych w zaskarżonych decyzjach;

ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania. Ponadto skarżąca wniosła o zasądzenie od organu rentowego na

I USK 20/26

3

rzecz odwołującej się kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego

według norm przepisanych.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został oparty na

podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wobec jej oczywistej zasadności. Uzasadniając

przyczyny, dla których skarga kasacyjna zasługuje na przyjęcie do rozpoznania,

skarżąca podniosła, że Sąd Apelacyjny wydał zaskarżony wyrok z oczywistym

naruszeniem ugruntowanych w prawie i orzecznictwie zasad wykładni przepisów

prawa, a to art. 12 ust. 1 rozporządzenia 388/2004 i art. 14 ust. 2 rozporządzenia

987/2009. Sąd Apelacyjny oceniając przesłanki decydujące o zaliczeniu pracownika

do osób objętych system ubezpieczeń społecznych państwa macierzystego, uznał,

że wszystkie zostały spełnione z wyjątkiem jednej - przesłanki tzw. „zwykłego

miejsca prowadzenia działalności" gospodarczej przez odwołującą. Zgodnie z

literalnym brzmieniem art. 14 ust. 2 rozporządzenia 987/2009, utrwalonym zarówno

orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, jak i Sądu

Najwyższego - Sąd badający przesłankę „zwykłego miejsca prowadzenia

działalności" gospodarczej przez płatnika składek powinien uwzględnić „wszystkie

kryteria charakteryzujące daną działalność". Tymczasem Sąd Apelacyjny badając

materialno-prawną przesłankę „zwykłego miejsca prowadzenia działalności"

ograniczył się do analizy obrotów osiąganych przez przedsiębiorcę w kraju

oddelegowania oraz w państwie świadczenia pracy i ilości pracowników

świadczących pracę w państwie macierzystym, także państwie świadczenia pracy,

a pominął wszelkie pozostałe uwarunkowania i okoliczności faktyczne, co

doprowadziło Sąd Apelacyjny do błędnego wniosku, że zwykłym miejscem

prowadzenia działalności gospodarczej przez odwołującą T. J. nie jest Polska tylko

Republika Federalna Niemiec. Sąd Apelacyjny dokonujący wykładni przepisów

prawa uznał, że nie została spełniona przesłanka decydująca o zaliczeniu

pracownika do osób objętych system ubezpieczeń społecznych państwa

macierzystego, w postaci „zwykłego miejsca prowadzenia działalności”

gospodarczej przez odwołującą.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie, a także

I USK 20/26

4

zasądzenie od skarżącej na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest

sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem

zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji

kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze

skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi

kasacyjnej jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,

wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona, jeżeli zaskarżone tą skargą orzeczenie zapadło wskutek

oczywistego naruszenia prawa, rozumianego jako widoczna, bez potrzeby

dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania

prawa z jego brzmieniem albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji

(postanowienia Sądu Najwyższego z: 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, Legalis nr

55002; 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003, nr 18, poz. 437;

7 lutego 2024 r., II USK 490/22, LEX nr 3668542) i jest możliwe do przyjęcia tylko

wówczas, gdy orzeczenie jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i

niepodlegającymi różnej wykładni przepisami prawa (postanowienia Sądu

Najwyższego z: 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004, nr 6, poz. 100; 10

września 2024 r., I CSK 2428/23, LEX nr 3758186; 27 maja 2025 r., III USK 360/24,

LEX nr 3866866).

I USK 20/26

5

Powołanie się przez autora skargi kasacyjnej na przesłankę zawartą w

art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. zobowiązywało go do przedstawienia wywodu prawnego

zmierzającego do wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa

materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima

facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, co daje podstawy do

uznania skargi za oczywiście uzasadnioną, to jest podlegającą uwzględnieniu

(postanowienia Sądu Najwyższego z: 11 grudnia 2009 r., II PK 223/09, LEX nr

585777; 3 lutego 2010 r., II PK 304/09, LEX nr 602695; 7 lutego 2024 r., II USK

490/22, LEX nr 3668542; 18 września 2024 r., II USK 116/24, LEX nr 3774113).

Wniosek skarżącej o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie zasługiwał na

takie uwzględnienie.

Należy podkreślić już na wstępie, że wątpliwości związane z wykładnią

powołanych przez skarżącego przepisów zostały kompleksowo wyjaśnione w

orzecznictwie Sądu Najwyższego w uchwale Sądu Najwyższego z 18 listopada

2015 r. (II UK 100/14, OSNP 2016 nr 7, poz. 88). Sąd Najwyższy stwierdził w niej,

że w celu ustalenia, że przedsiębiorstwo prowadzi normalną działalność w

rozumieniu art. 12 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 czy też znaczną część

działalności innej niż zarządzanie wewnętrzne w rozumieniu art. 14 ust. 1

rozporządzenia nr 987/09, należy uwzględniać wszystkie kryteria charakteryzujące

jego działalność oraz przymioty przedsiębiorstwa delegującego. Wykładnię prawa

przyjętą w tym wyroku Sąd Najwyższy podzielił w kolejnych orzeczeniach (wyroki

Sądu Najwyższego z: 5 października 2016 r., II UK 229/15, LEX nr 2155192;

31 sierpnia 2017 r., III UK 183/16, LEX nr 2390695; 27 maja 2021 r., II USKP 46/21,

LEX nr 3181432; 10 września 2024 r., I USKP 54/24, LEX nr 3773305; 27 maja

2025 r., III USKP 137/24, LEX nr 3866864; zob. też: E. Maniewska, Koordynacja

systemów zabezpieczenia społecznego - ustawodawstwo właściwe mające

zastosowanie do pracownika delegowanego, PiZS 2016, nr 3, s. 36; M.J. Zieliński,

Wybrane problemy interpretacyjne w zakresie podlegania ustawodawstwu

właściwemu na podstawie unijnych przepisów o koordynacji systemów

zabezpieczenia społecznego, Ubezpieczenia Społeczne. Teoria i praktyka 2017, nr

3, s. 21; K. Schiffter, Praktyczne aspekty stosowania ustawy o delegowaniu

pracowników w ramach świadczenia usług, Monitor Prawa Pracy 2017, nr 5, s. 241;

I USK 20/26

6

T. Bakalarz, Praca marginalna w kontekście ustalenia ustawodawstwa właściwego

z zakresu zabezpieczenia społecznego, PiZS 2018, nr 1, s. 32; K. Ślebzak,

Ustawodawstwo właściwe dla delegowanych pracowników najemnych w dziedzinie

zabezpieczenia społecznego, EPS 2018, nr 6, s. 42 i n.).

Jednocześnie należy zauważyć, że powołane przepisy prawa zawierają

zwroty nieokreślone, a art. 14 ust. 2 rozporządzenia nr 987/2009 zastrzega, że przy

ocenie „prowadzenia znacznej części działalności, innej niż działalność związana z

samym zarządzeniem wewnętrznym” należy uwzględnić wszystkie kryteria

charakteryzujące działalność prowadzoną przez dane przedsiębiorstwo oraz

charakter przedsiębiorstwa delegującego. Z redakcji tych przepisów jednoznacznie

zatem wynika, że ocena prawidłowości zastosowania tych przepisów zależy od

analizy i oceny okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. Do przywołanej

koncepcji odwołał się Sąd Apelacyjny, oceniając, że w celu ustalenia, że

przedsiębiorstwo prowadzi normalną działalność w rozumieniu art. 12 ust. 1

rozporządzenia nr 883/2004, czy też znaczną część działalności innej niż

zarządzanie wewnętrzne w rozumieniu art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 987/2009,

należy uwzględniać wszystkie kryteria charakteryzujące jego działalność oraz

charakter przedsiębiorstwa delegującego.

Sąd drugiej instancji uwzględnił w wykładni tej przesłanki, wbrew

podnoszonym przez skarżącego zarzutom, nie tylko kryterium obrotów z

działalności i ilości zatrudnionych pracowników. Sąd badając przesłankę „zwykłego

miejsca prowadzenia działalności" gospodarczej przez płatnika składek uwzględnił

„wszystkie kryteria charakteryzujące daną działalność", a wśród nich w

szczególności miejsce, w którym przedsiębiorstwo ma swą zarejestrowaną siedzibę

i administrację, liczebność personelu pracującego w państwie członkowskim, w

którym pracodawca ma siedzibę, oraz w drugim państwie członkowskim, miejsce, w

którym rekrutowani są pracownicy delegowani i miejsce, w którym zawierana jest

większość umów z klientami, ilość zawieranych umów zarówno z kontrahentami,

jak i obroty w odpowiednio typowym okresie w każdym z państw członkowskich,

których rzecz dotyczy, oraz liczbę umów wykonanych w państwie wysyłającym, a

także inne odnoszące się do konkretnej sprawy takie jak czas oddelegowania; cel

wyjazdu pracowników tj. z zamiarem powrotu do Polski lub nie; czas

I USK 20/26

7

oddelegowania konkretnego pracownika i związana z tym możliwość ubezpieczenia

go w państwie świadczenia pracy; więzi organizacyjne pracodawcy z państwem

oddelegowania i państwem świadczenia pracy.

Sąd drugiej instancji akceptując powyższe reguły interpretacyjne, dokonał

odpowiednich ustaleń, z których wynika, że płatnik składek zasadniczą część

działalności, która była opłacalna, miała stały charakter, prowadziła na terenie

Niemiec. Pracownicy (fizyczni, administracyjni) zostali zatrudnieni w związku z

realizacją tylko kontraktu na terenie Niemiec. Działalność prowadzona przez

płatnika składek na terenie kraju była uboczna w stosunku podstawowej

działalności prowadzonej na terenie Niemiec, nie miała charakteru stałego, nie była

opłacalna, nie wymagała stałego zatrudnienia zleceniobiorców. Zebrany w sprawie

materiał dowodowy dał Sądowi orzekającemu podstawę do stwierdzenia, że płatnik

składek nie prowadziła na terenie kraju znacznej części działalności (pracy) w

rozumieniu art. 12 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 w związku z art. 14 ust. 1

rozporządzenia nr 987/2009. Oznacza to, że organ rentowy prawidłowo cofnął

zaświadczenie A1 i przyjął, że ubezpieczeni nie podlegali polskiemu

ustawodawstwu.

Skarżąca nie zdołała zatem wykazać, że zachodzi potrzeba rozpoznania

wniesionej skargi kasacyjnej przez Sąd Najwyższy, który z mocy art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; o kosztach postępowania

kasacyjnego (3 x 240 złotych – trzech zainteresowanych) orzekł zgodnie z art. 108

§ 1 k.p.c. i art. 98 § 1 i 11 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. w związku oraz § 9

ust. 2 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22

października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.).

(J.K.)

[a.ł]

I USK 20/26

8