Ubezpieczenia pracownika zatrudnionego przy niskim wymiarze czasu. SN odmówił przyjęcia skargi

Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z 21 listopada 2024 r. oddalił

apelację D.W. i P.F. wniesioną od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w

Warszawie z 1 marca 2023 r. oddalającego odwołanie od decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Warszawie z dnia

24 sierpnia 2021 r. stwierdzającej, że P.F. jako pracownik u płatnika składek D.W.

nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym,

chorobowemu, wypadkowemu od 7 stycznia 2021 r.

W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej odwołujący się

zaskarżonemu wyrokowi zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.

art. 58 § 1 w zw. z art. 83 § 1 k.c. w zw. z art. 22 § 1 k.p. oraz art. 300 k.p. przez

niewłaściwe zastosowanie wskazanych przepisów wskutek ich błędnej wykładni, co

skutkowało uznaniem, że umowa o pracę łącząca P.F. jako pracownika u płatnika

I USK 296/26

2

składek D.W. była umową pozorną, a faktyczne świadczenie pracy nie miało

miejsca; art. 8 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 22 §

1 k.p. przez jego błędną interpretację polegającą na uznaniu, że osoba, która

nawiązuje stosunek pracy - celem uzyskania prawa do świadczeń z ubezpieczenia

społecznego - nie jest pracownikiem w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych w przypadku niskiego wymiaru czasu pracy lub nieznacznego

rzeczywistego nakładu pracy. Z powołaniem się na podniesione zarzuty, skarżący

wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy

przez orzeczenie, że P.F. jako pracownik u płatnika składek D.W. podlegała

obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym od 7 stycznia 2021 r.; ewentualnie o

uchylenie zaskarżonego wyroku, jak również poprzedzającego go wyroku Sądu

Okręgowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania odwołujący

powołali się na istotne zagadnienie prawne polegające na konieczności rozważenia

kwestii zakresu pojęcia stosunku pracy i spełnienia kryterium stosunku pracy w

zależności od rzeczywistego nakładu pracy wykonywanej przez pracownika oraz

adekwatności wskazanego w umowie stanowiska pracy. Ponadto według

odwołujących, skarga kasacyjna jest także oczywiście uzasadniona, co w ich

ocenie przesądza za przyjęciem jej do rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest

sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem

zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji

kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze

skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi

kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,

wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego, w art. 3984 § 2 k.p.c.

wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek

I USK 296/26

3

złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg

ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości

odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

(art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego

wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie

okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu

katalogowi przesłanek. Ustawodawca, konstruując wymagania skargi kasacyjnej,

wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) oraz obowiązek przedstawienia

wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem

o dwa odrębne, konstrukcyjne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają

określone cele i podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach

postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, gdy w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).

Zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem

nowy, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu

Najwyższego i dla którego rozwikłania dotychczasowe orzecznictwo jest

niewystarczające. W przypadku powołania jako podstawy wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania istnienia w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego, skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale

także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną

argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu

prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu jego

rozstrzygnięcia przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez sąd drugiej

instancji. Przekonanie Sądu Najwyższego oceniającego na etapie przedsądu o

zasadności przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania w oparciu o przesłankę z

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga wskazania za pomocą wywodu prawnego, na

I USK 296/26

4

jakich kanwie norm (przepisów) zagadnienie powstało, jakie są możliwe

interpretacje problemu i jakie jego rozstrzygnięcie proponuje skarżący. Zagadnienie

prawne jest to problem, który wiąże się z określonym przepisem prawa

materialnego lub procesowego, którego wyjaśnienie ma znaczenie nie tylko dla

rozstrzygnięcia innych podobnych spraw, ale także dla rozstrzygnięcia konkretnej,

jednostkowej sprawy (postanowienia Sądu Najwyższego z: 2 marca 2012 r.,

I PK 158/11, LEX nr 1215116; 23 listopada 2022 r., III USK 563/21, LEX nr

3556428; 8 marca 2023 r., I USK 224/22, LEX nr 3572226; 6 lutego 2024 r., III USK

335/22, LEX nr 3672858; 7 lipca 2025 r., I USK 28/25, LEX nr 3888013).

Wskazanie zagadnienia prawnego uzasadniającego wniosek o rozpoznanie skargi

kasacyjnej powinno nastąpić przez określenie przepisów prawa, w związku z

którymi zostało ono sformułowane i wskazanie argumentów, które prowadzą do

rozbieżnych ocen. Dopiero wówczas Sąd Najwyższy ma podstawę do oceny, czy

przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście zagadnieniem „prawnym” oraz czy

jest to zagadnienie „istotne” (postanowienia Sądu Najwyższego z: 27 sierpnia

2020 r., IV CSK 140/20, LEX nr 3057396; 28 listopada 2024 r., I CSK 2525/23,

Legalis nr 3170404; 22 maja 2024 r., II PSK 106/23, Legalis nr 3084388). Istotne

jest przy tym, aby problem prawny, ujęty w skardze kasacyjnej, dotyczył kwestii

decydującej o rozstrzygnięciu sprawy. Nie może być bowiem dla niej prawnie

obojętny. Innymi słowy, w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne tylko

wtedy, kiedy wynik sprawy uzależniony jest od interpretacji przepisów

przedstawionych we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

(postanowienia Sądu Najwyższego z: 29 czerwca 2001 r., I PKN 33/01, OSNP

2003 Nr 9, poz. 228; 26 września 2005 r., I PK 98/05, OSNP 2006, nr 15-16, poz.

243; 3 lipca 2024 r., III PSK 126/23, LEX nr 3732398). Obowiązkiem skarżącego

jest też wywiedzenie i uzasadnienie występującego w sprawie problemu w sposób

zbliżony do tego, jaki przewidziany jest przy przedstawianiu zagadnienia prawnego

przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. W szczególności rolą Sądu

Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym nie jest wyręczanie strony

reprezentowanej w procesie przez profesjonalnego pełnomocnika we wskazaniu

(doprecyzowywaniu) treści postulowanych zagadnień prawnych (postanowienia

Sądu Najwyższego z: 12 czerwca 2019 r., II UK 255/18, LEX nr 2688935;

I USK 296/26

5

28 listopada 2023 r., III USK 392/22, LEX nr 3635136; 6 sierpnia 2025 r., I USK

65/25, Legalis nr 3262517).

Skarżący nie wykazali istnienia powołanej przesłanki przedsądu.

Przedstawione we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania pytania

nie stanowią prawidłowo sformułowanych zagadnień prawnych. Autor skargi

kasacyjnej nie uzasadnił potrzeby rozpoznania postawionych pytań i nie wyjaśnił, w

czym tkwi trudność w dekodowaniu zawartych w nich norm prawnych, do jakich

rozbieżnych konkluzji może prowadzić wykładnia tych przepisów, ani jakie jest

stanowisko skarżącej w tej kwestii. Nie przedstawił zatem argumentacji jurydycznej,

za pomocą której wykazałby, że w sprawie istnieje zagadnienie prawne cechujące

się walorem „istotności” wymaganym w przypadku kwestii, które przemawiają za

przyjęciem skargi kasacyjnej do rozpoznania. We wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania skarżący sformułowali bardzo ogólnikowe pytania, nie

przedstawiając wywodów prawnych, które miałyby uzasadniać istnienie zagadnień

prawnych i tym samym odsyłają w ich poszukiwaniu do podstaw skargi i jej

uzasadnienia.

Powołanie się przez autora skargi kasacyjnej na przesłankę zawartą w

art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. zobowiązuje go do przedstawienia wywodu prawnego

zmierzającego do wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa

materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima

facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, co daje podstawy do

uznania skargi za oczywiście uzasadnioną, to jest podlegającą uwzględnieniu

(postanowienia Sądu Najwyższego z: 11 grudnia 2009 r., II PK 223/09, LEX nr

585777; 3 lutego 2010 r., II PK 304/09, LEX nr 602695; 7 lutego 2024 r., II USK

490/22, LEX nr 3668542). Innymi słowy, jeżeli skarżący powołuje się na oczywistą

zasadność skargi, to powinien zawrzeć w niej wywód prawny, z którego ta

oczywista zasadność będzie wynikała. Ma to być przy tym zasadność łatwo

dostrzegalna, już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (postanowienia Sądu

Najwyższego z: 7 maja 2010 r., V CSK 459/09, LEX nr 602638; 14 listopada 2023 r.,

I PSK 13/23, LEX nr 3624388).

Skarżący nie spełnili opisanych oczekiwań co do wymagań konstrukcyjnych

skargi kasacyjnej. Przede wszystkim nie wskazali, jakie przepisy zostały w sposób

I USK 296/26

6

oczywisty naruszone przez Sąd drugiej instancji, a jak wywiedziono wyżej, skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., gdy

w sprawie doszło do kwalifikowanego, oczywistego naruszenia przepisu prawa -

jasnego i jednoznacznego, którego wykładnia i stosowanie nie budzi żadnych

wątpliwości.

Stawiając zaś tezę o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, skarżący

podnieśli, że skarga kasacyjna zasługuje na przyjęcie do rozpoznania, nie

sprecyzowali jednak w obrazie jakich przepisów upatrują tej przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie przedstawili zatem głębszego uzasadnienia i

analizy prowadzącej do wywodu prawnego uzasadniającego tezę o kwalifikowanym

naruszeniu przez Sąd drugiej instancji przepisów prawa. Za taką analizę nie można

uznać powołania się przez skarżących na rozwinięcie opisu okoliczności

uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej znajdujących się w motywach

skargi kasacyjnej. Argumentów za istnieniem powołanej okoliczności przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania należałoby zatem poszukiwać w innych

elementach konstrukcyjnych skargi, to jest w podstawach kasacyjnych i ich

uzasadnieniu. Nie jest to jednak rolą Sądu Najwyższego na etapie badania

kryteriów przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Wniosek o przyjęcie skargi do

rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast

przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po

przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Sąd

Najwyższy w ramach przedsądu bada wskazane w skardze okoliczności

uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych

i ich uzasadnienia. Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego

wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione, a dla spełnienia wymogu z

art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek argumenty mogą być podobne, to

Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności

uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych

i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i

skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej

podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich

I USK 296/26

7

domyślać (postanowienia Sądu Najwyższego z: 5 czerwca 2013 r., III SK 55/12,

LEX nr 1482419; 24 września 2015 r., II PK 27/15, LEX nr 2019527;

20 października 2016 r., I PK 59/16, LEX nr 2160130; 10 marca 2016 r., II CSK

10/16, LEX nr 2009500; 26 lutego 2016 r., V CSK 518/15, LEX nr 2015640;

12 czerwca 2019 r., II UK 255/18, LEX nr 2688935; 23 sierpnia 2022 r., II USK

644/21, LEX nr 3482975; 5 sierpnia 2025 r., I USK 99/25, LEX nr 3910075).

W szczególności rolą Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym nie jest

wyręczanie strony reprezentowanej w procesie przez profesjonalnego

pełnomocnika we wskazaniu (doprecyzowywaniu) treści postulowanych zagadnień

prawnych (postanowienia Sądu Najwyższego z: 12 czerwca 2019 r., II UK 255/18,

LEX nr 2688935; 28 listopada 2023 r., III USK 392/22, LEX nr 3635136).

Wniesienie skargi kasacyjnej wobec jej charakteru jako nadzwyczajnego środka

zaskarżenia, przysługującego poza tokiem instancji odwoławczej, poddane zostało

wysokim wymaganiom prawnym, tak formalnym, jak i merytorycznym, w

szczególności ze względu na publiczny cel, jakiemu służy. Przekłada się to na

obowiązujący z mocy art. 871 § 1 k.p.c. przymus adwokacko-radcowski.

W postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje bowiem zastępstwo stron

przez adwokatów lub radców prawnych, ograniczając zdolność postulacyjną stron.

Przymus ten ma charakter bezwzględny, co oznacza, że strony muszą być w tym

postępowaniu reprezentowane przez adwokata lub radcę prawnego (postanowienia

Sądu Najwyższego z: 4 kwietnia 2012 r., I CO 10/12, LEX nr 1170207; 5 września

2023 r., II UZ 54/23, LEX nr 3602040; J. Gudowski (w:) Kodeks postępowania

cywilnego. Komentarz. Tom I. Postępowanie rozpoznawcze. Artykuły 1-124, red.

T. Ereciński, Warszawa 2023, art. 87-1).

Kierując się powyższymi przesłankami, Sąd Najwyższy uznał, że skarżący

nie zdołali wykazać, że zachodzi potrzeba rozpoznania wniesionej skargi

kasacyjnej, wobec czego z mocy art. 3989 § 2 k.p.c. orzeczono jak w sentencji

postanowienia.

(J.K.)

I USK 296/26

8

[SOP]