Sąd Najwyższy nie przyjął skargi kasacyjnej kobiety, która ma zapłacić ZUS 240 zł

Wyrokiem z 30 października 2020 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu oddalił

odwołanie A.W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Nowym

Sączu z 26 lutego 2019 r., stwierdzającej, iż A.W. jako osoba prowadząca

pozarolniczą działalność gospodarczą nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom:

emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu oraz dobrowolnie ubezpieczeniu

chorobowemu w okresach: od 20 września 2013 r. do 31 października 2013 r., od

I USK 299/26

2

31 października 2014 r. do 1 kwietnia 2015 r., od 31 marca 2016 r. do 24 maja

2017 r., od 24 maja 2018 r.

Jako okoliczności bezsporne Sąd Okręgowy podał, że odwołująca A.W.

zgłosiła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych siebie jako osobę prowadzącą

działalność gospodarczą Usługi Krawieckie do obowiązkowych ubezpieczeń

społecznych; emerytalnego, rentowego i wypadkowego oraz dobrowolnego

ubezpieczenia chorobowego w okresach: od 20 września 2013 r. do 31

października 2013 r., od 31 października 2014 r. do 1 kwietnia 2015 r., od 31 marca

2016 r. do 24 maja 2017 r., od 24 maja 2018 r. Odwołująca się przebywała na

zwolnieniach lekarskim w okresach: od 31 października 2014 r. do 1 kwietnia 2015

r. (zasiłek chorobowy), od 31 marca 2016 r. do 28 kwietnia 2016 r. (zasiłek

opiekuńczy), od 29 kwietnia 2016 r. do 13 października 2016 r. (zasiłek chorobowy),

od 17 października 2016 r. do 24 maja 2017 r. (zasiłek chorobowy), od 24 maja

2018 r. do 30 maja 2018 r. (zasiłek opiekuńczy), od 1 czerwca 2018 r. do 14

listopada 2018 r. (zasiłek chorobowy), od 15 listopada 2018 r. do 31 grudnia 2018 r.

(zasiłek opiekuńczy). W okresach od 1 listopada 2013 r. do 30 października 2014 r.,

od 2 kwietnia 2015 r. do 30 marca 2016 r., od 15 maja 2018 r. do 23 maja 2018 r.

pobierała zasiłek macierzyński. Świadczenia ustalane były od wysokiej podstawy

wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Miesięczna podstawa wymiaru

składki na ubezpieczenie społeczne jako osoby prowadzącej pozarolniczą

działalność gospodarczą wynosiła za: wrzesień 2013 r. - 176 zł, październik 2013 r.

- 9.000 zł, październik 2016 r. - 235,45 zł, maj 2018 r.- 85 zł, styczeń 2019 r. - 1383,

39 zł.

Nadto Sąd Okręgowy ustalił, że A.W. ukończyła szkołę zawodową

gastronomiczną i uzupełniała naukę w Liceum dla Pracujących. W 2013 r. była

zatrudniona u siostry A.Ś. jako opiekunka do dziecka na 1/2 etatu za

wynagrodzeniem 400 zł miesięcznie. Jej matka jest krawcową, od której uczyła się

szycia. A.W. jest samoukiem w tej dziedzinie. Odwołująca się nie kończyła żadnych

kursów krawieckich. Maszynę do szycia dostała od rodziny na urodziny. W dniu 20

września 2013 r. A.W. - będąc w 7 miesiącu ciąży - zarejestrowała pozarolniczą

działalność gospodarczą pod nazwą […] Usługi Krawieckie. Główny jej przedmiot

stanowi produkcja pozostałej odzieży wierzchniej. Siedziba działalności mieściła się

I USK 299/26

3

w domu rodzinnym odwołującej się. Dla celów prowadzenia działalności

gospodarczej w dniu 19 września 2013 r. odwołująca się zawarła z matką umowę

użyczenia lokalu o pow. 7, 80 m2 (pokoju). W ramach zarejestrowanej działalności

gospodarczej A.W. zajmowała się szyciem tylko w niewielkim zakresie. W okresie

od 20 września 2013 r. do 31 października 2013 r. wykazała w podatkowej księdze

przychodów i rozchodów następujące usługi: a) wrzesień 2013 r. (łącznie 65 zł) - 50

zł usługa z 24 września 2013 r. na rzecz A.K., 15 zł usługa z 27 września 2013 r. na

rzecz J.G., b) październik 2013 r. (łącznie 170 zł) - 40 zł usługa z 2 października

2013 r. na rzecz M.L., 15 zł usługa z 4 października 2013 r. na rzecz B.L., 15 zł

usługa z 11 października 2013 r. na rzecz P.P., 10 zł usługa z 15 października 2013

r. na rzecz A.P., 5 zł usługa z 17 października 2013 r. na rzecz J.K., 5 zł usługa z

22 października 2013 r. na rzecz A.L., 5 zł usługa z 25 października 2013 r. na

rzecz J.G., 10 zł usługa z 29 października 2013 r. na rzecz A.Ś. W styczniu 2019 r.

(w trackie kontroli ZUS, o której została zawiadomiona 28 grudnia 2018 r.)

odwołująca wykazała w książce przychodów i rozchodów 80 zł, tj. 35 zł usługa z 4

stycznia 2019 r. na rzecz A.M., 10 zł usługa z 4 stycznia 2019 r. na rzecz J.K., 30 zł

usługa z 16 stycznia 2019 r. na rzecz J.G., 5 zł usługa z 18 stycznia 2019 r. na

rzecz M.W. Od 1 listopada 2013 r. A.W. była na urlopie macierzyńskim. W trakcie

urlopu zaszła w drugą ciążę, którą źle znosiła i była na zwolnieniu chorobowym.

Drugie dziecko urodziła 2 kwietnia 2015 r. i przez rok korzystała z urlopu

macierzyńskiego i rodzicielskiego. Po zakończeniu urlopu korzystała ze zwolnienia

chorobowego przez pół roku z uwagi na problemy z kręgosłupem. Potem była w

trzeciej ciąży i przez całą ciążę była na zwolnieniu chorobowym. Trzecie dziecko

urodziła 25 maja 2017 r. Po urodzeniu dziecka korzystała z rocznego urlopu

macierzyńskiego i rodzicielskiego, a po nim kolejno była na zwolnieniu chorobowym.

Działalność gospodarczą odwołująca się wznowiła w styczniu (potem była na

chorobowym) oraz w marcu 2019 r. W kwietniu 2019 r. zaszła w czwartą ciążę, ale

działalność prowadziła do sierpnia/września 2019 r. Czwarte dziecko urodziła 13

stycznia 2020 r. Od tego momentu korzysta z urlopu macierzyńskiego. W okresach

przerw związanych z rodzicielstwem albo chorobą odwołująca się nie wykonywała

żądnych usług w ramach zarejestrowanej działalności gospodarczej. A.W. nie

I USK 299/26

4

prowadziła działalności gospodarczej, w celach zarobkowych, w sposób

zorganizowany, ciągły, zgodnie z ustawową jej definicją.

W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy Sąd Okręgowy przyjął, że

odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.

Rozpoznając apelację skarżącej od powyższego wyroku, Sąd Apelacyjny

uznał, że prowadzenie działalności gospodarczej polega na stworzeniu

odpowiednich warunków do jej wykonywania, składaniu ofert, oczekiwaniu na

zamówienie, jak i na faktycznym wykonywaniu zleconej pracy. Konieczne jest

podkreślenie, że zasadniczo choroba i korzystanie z zasiłków, nawet przez dłuższy

czas, nie powodują samo w sobie zaprzestania prowadzenia działalności

gospodarczej i ustania obowiązku ubezpieczeń społecznych. Niemniej jednak w

realiach rozpoznawanej sprawy odwołująca się nie wykazała, aby po wznowieniu

działalności gospodarczej od dnia 23 listopada 2016 r. prowadziła bądź miała

zamiar faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej w sposób

zorganizowany i ciągły. Przeciwnie, poczynione ustalenia faktyczne i ich ocena

dokonana przez Sąd pierwszej instancji, pozwalają uznać, że skarżąca

podejmowała jedynie działania pozorujące prowadzenie działalności gospodarczej,

aby korzystać ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych, jednak nie podejmowała

aktywności, które mogłyby wskazywać na zamiar prowadzenia działalności

gospodarczej. Tym samym Sąd Okręgowy nie naruszył przepisów prawa

materialnego, przyjmując, że przedstawiony materiał dowodowy nie przemawia za

uznaniem, aby od dnia 23 listopada 2016 r. skarżąca faktycznie prowadziła

działalność gospodarczą w rozumieniu art. 3 prawa przedsiębiorców, a wcześniej

art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.

W konsekwencji powyższych rozważań Sąd Apelacyjny stwierdził, iż

zaskarżony wyrok oparty został na niewadliwych ustaleniach faktycznych i jest

zgodny z prawem, a apelacja jako nie zawierająca usprawiedliwionych zarzutów

podlega oddaleniu na zasadzie art. 385 k.p.c.

Powyższy wyrok został w całości zaskarżony skargą kasacyjną wniesioną

przez odwołującą się, w której zarzucono:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

I USK 299/26

5

- art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 38 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12

ust. 1 i art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych poprzez błędne przyjęcie, że odwołująca w okresie objętym

zaskarżoną decyzją ZUS, nie prowadziła pozarolniczej działalności gospodarczej i

nie podlegała obowiązkowemu i dobrowolnemu ubezpieczeniu emerytalnemu,

rentowemu i ubezpieczeniu wypadkowemu, podczas gdy A.W. w sposób

szczegółowy w toku postępowania wyjaśniającego przed ZUS, jak również

sądowego wykazała fakt prowadzenia tej działalności gospodarczej, jej ciągłość,

zorganizowany i zarobkowy charakter oraz wszelkie cechy jej faktycznego

prowadzenia,

- art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, przez niewłaściwą

wykładnię sprowadzającą się do uznania, że czynności wykonywane przez

skarżącą nie są tożsame z wykonywaniem pozarolniczej działalności gospodarczej,

w sytuacji, gdy na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego dowiedziono,

że działalność ta miała charakter zawodowy, podejmowane działania cechowała

powtarzalność oraz podporządkowanie zasadzie racjonalnego gospodarowania, a

także uczestnictwo w obrocie gospodarczym, zarobkowy charakter działalności

oraz zamierzona jej ciągłość

- art. 20 ust. 1 i 3 ustawy systemowej, przez niewłaściwą wykładnię

polegającą na odniesieniu się przez Sąd do wysokości zadeklarowanej podstawy

wymiaru składek, która to powinna rzutować na ocenę, czy prowadzenie

działalności gospodarczej miało charakter pozorny, w sytuacji, gdy zadeklarowana

przez płatnika podstawa wymiaru w kwocie mieszczącej się w granicach

przewidzianych przez ustawę nie podlega weryfikacji i nie musi być adekwatna do

uzyskiwanego faktycznie przychodu, zaś sam organ rentowy rozpowszechniał w

dacie zarejestrowania przez odwołującą się działalności gospodarczej korzyści

jakie dla prowadzących działalność gospodarczą mają powstać w przypadku

deklaracji wyższej podstawy wymiaru składek, co w niniejszej sprawie ZUS

kwestionuje i upatruje w w/w deklaracji czynności pozorowane mające w zamiarze

wyłącznie pozyskanie korzyści materialnej przez odwołującą się.

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na rozstrzygnięcie

sprawy, tj.:

I USK 299/26

6

- art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w

sprawie materiału dowodowego i nieprawidłową ocenę zeznań świadków, mimo, że

były one spójne, wyczerpujące i wzajemnie ze sobą korespondowały,

- art. 3271 k.p.c. poprzez pominięcie w treści uzasadnienia zaskarżonego

wyroku i niewyjaśnienia w nim w sposób jasny i logiczny, dlaczego Sąd pierwszej

instancji nie dał wiary dowodom ze sprzedaży i zakupów odwołującej oraz treści

zeznań odwołującej w zakresie w jakim relacjonowała o prowadzeniu spornej

działalności gospodarczej,

- błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę wydanego

orzeczenia, który polegał na błędnym ustaleniu, że:

- prowadzona przez odwołującą działalność gospodarcza nie była faktycznie

wykonywana i miała charakter pozorny, podczas gdy A.W. w sposób szczegółowy

w toku postępowania wyjaśniającego przed ZUS, jak również sądowego wykazała

fakt prowadzenia tej działalności gospodarczej, jej ciągłość, zorganizowany i

zarobkowy charakter oraz wszelkie cechy jej faktycznego prowadzenia,

- rozpoczęcie działalności gospodarczej przez odwołującą nie było

działaniem konsekwentnym i przemyślanym pod względem ekonomicznym i

finansowym, podczas gdy odwołująca wykazała, że działalność przynosiła dochód

oraz że w jej zakresie dokonywała czynności zwyczajowych dla przedsiębiorców, w

tym wykonywała ją osobiście, ponosiła koszty i daniny publiczne oraz

odprowadzała należne składki.

Ponadto, wniesiono o:

- przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, wskazując, na podstawie art.

3989 § 1 k.p.c., że skarga jest oczywiście uzasadniona i w sprawie występuje

konieczność rozważenia istotnego zagadnienia prawnego, sprowadzającego się do

pytania „Czy organ prowadzący postępowanie w przedmiocie podlegania

ubezpieczeniom społecznym może od początku podejmowanych przez siebie

czynności sprawdzających prowadzoną przez Ubezpieczonego działalność

gospodarczą zakładać nieuczciwość po stronie Ubezpieczonego i prowadzić

przedmiotowe czynności przy założeniu takiej nieuczciwości, czy też w takim

przypadku ma zastosowanie domniemanie uczciwości po stronie Ubezpieczonego,

I USK 299/26

7

które w trakcie postępowania zostaje przez organ obalone lub potwierdzone

stosownymi dowodami”.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

podkreślono, że kwestia ta nie została dotychczas rozstrzygnięta w orzecznictwie w

sposób jednoznaczny, stąd konieczność rozpoznania niniejszej skargi kasacyjnej.

Zdaniem odwołującej, w niniejszej sprawie organ od początku prowadził działania

wychodząc z założenia, iż prowadzona przez nią działalność gospodarcza była

jedynie pozorna, a sama odwołująca postępowała w sposób nieuczciwy. Założenie

to bez wątpienia oddziaływało na tok postępowania dowodowego w sprawie, w tym

zgromadzone i przedstawione dowody, a w konsekwencji również na

rozstrzygnięcia sądów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (w zw. z tym, że nie spełnione zostały

przesłanki z art. 3989 § 1 k.p.c.), a w przypadku przyjęcia jej do rozpoznania, o

oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o orzeczenie o kosztach postępowania

kasacyjnego - zasądzenie od odwołującej na rzecz organu rentowego kosztów

postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest

sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem

zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji

kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze

skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi

kasacyjnej jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,

wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego, w art. 3984 § 2 k.p.c.

wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek

złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg

I USK 299/26

8

ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości

odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art.

3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego

wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie

okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu

katalogowi przesłanek.

Sąd Najwyższy w postanowieniu z 15 czerwca 2023 r., III USK 275/22,

podkreślił, że przepis mający być przedmiotem wykładni Sądu Najwyższego

również w ramach istotnego zagadnienia prawnego, musi należeć do katalogu

przepisów, których naruszenie przez sąd drugiej instancji zarzucono w ramach

podstawy skargi (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2002 r., I

PKN 682/01, OSNP 2004 nr 12, poz. 211; z dnia 28 lutego 2012 r., I PK 122/11,

LEX nr 1215113), gdyż nie może stanowić okoliczności uzasadniającej wniosek o

rozpoznanie skargi kasacyjnej konieczność rozstrzygnięcia problemu prawnego

dotyczącego określonego przepisu, którego naruszenie nie jest podstawą tej skargi

(także postanowienie Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2023 r., III USK 303/22,

LEX nr 3602786). Skarżąca formułując zagadnienie prawne nie odwołuje się do

żadnego przepisu prawa, co powoduje, że przedstawione „zagadnienie prawne”

jest zwykłym pytaniem do Sądu Najwyższego, czego jednak ani podstawy

przedsądu ani podstawy skargi kasacyjnej nie przewidują. Z powyższego względu

tak skonstruowana podstawa przedsądu nie mogła odnieść skutku.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto także, że przesłanka oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) spełniona jest wówczas,

gdy zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności

głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi

różnej wykładni (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 marca 2002 r., I

PKN 341/01, OSNP 2004, Nr 6, poz. 100; z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02,

OSNC 2004, Nr 3, poz. 49). Musi być zatem oczywiste, że ma miejsce

kwalifikowana postać naruszenia prawa, zauważalna prima facie przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, która przesądza o wadliwości

zaskarżonego orzeczenia w stopniu nakazującym uwzględnienie skargi (por. m.in.

I USK 299/26

9

postanowienia Sądu Najwyższego z 24 lutego 2012 r., II CSK 225/11, nie publ.; z

23 listopada 2011 r., III PK 44/11, nie publ.). Powołanie się na przesłankę zawartą

w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. zobowiązuje przy tym skarżącego do przedstawienia

wywodu prawnego, uzasadniającego jego pogląd, że skarga jest oczywiście

uzasadniona. O ile jednak dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej

podstawa jest usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest

wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub

procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 16 września 2003 r., IV CZ 100/03).

Strona skarżąca nie przedstawiła jakiejkolwiek argumentacji, która mogłaby

uzasadniać oczywistą zasadność wniesionej skargi kasacyjnej. Należy podkreślić,

że wskazane w skardze kasacyjnej przesłanki przedsądu wzajemnie się wykluczają.

W orzecznictwie przyjęty jest pogląd, że nie można twierdzić, iż skarga jest

oczywiście uzasadniona (co ma miejsce wówczas, gdy stwierdzone naruszenia

prawa są widoczne na pierwszy rzut oka, bez pogłębionej analizy prawnej) i że

jednocześnie w sprawie występują poważne zagadnienia prawne, które wymagają

zaangażowania Sądu Najwyższego w dokonanie pogłębionej interpretacji

niejasnych przepisów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 listopada 2012

r., I UK 414/12). To, co ma świadczyć o oczywistej zasadności skargi, nie może być

jednocześnie ujmowane jako inna podstawa przedsądu z uwagi na to, że jeżeli

występuje istotne zagadnienie prawne to nie można jednocześnie twierdzić, że z

tych samych przyczyn skarga jest oczywiście uzasadniona, jako że twierdzenie o

oczywistej zasadności skargi pozostaje wówczas w kolizji z problemami prawnymi

warunkującymi pierwszą czy drugą podstawę przedsądu (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 18 lipca 2012 r., I UK 118/12). Zatem nie do pogodzenia z

oczywistą zasadnością skargi jest formułowanie w niej zagadnień prawnych,

wymagających rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 14 kwietnia 2011 r., II UK 24/11). Pełnomocnik strony skarżącej nie

może powoływać się na wewnętrznie sprzeczne przesłanki przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania i oczekiwać, że Sąd Najwyższy „wybierze” sobie

przesłankę, która akurat będzie „pasowała” do okoliczności danej sprawy.

I USK 299/26

10

Zwłaszcza, gdy nie przedstawiono choćby cienia argumentacji mogącej uzasadnić

oczywistą zasadność skargi kasacyjnej.

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w art.

3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.

M.G.

[a.ł]