SN odmówił przyjęcia skargi ZUS w sporze o pracodawcę i zasądził koszty

I USK 302/26

2

Wyrokiem z 10 kwietnia 2024 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie w sprawie

z odwołania S. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą

w W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w Warszawie w

przedmiocie podlegania ubezpieczeniom społecznym, z udziałem D.G. i S.1 spółki

z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W., oddalił apelację organu

rentowego od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 23 czerwca 2023 r. i

zasądził od pozwanego na rzecz S. Sp. z o.o. kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa prawnego w instancji odwoławczej z odsetkami ustawowymi za

opóźnienie w spełnieniu tego świadczenia.

Decyzją z 15 września 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że

D.G. podlega jako pracownik obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu,

rentowym, chorobowemu i wypadkowemu u płatnika składek S. sp. z o.o. w W. z

tytułu wykonywania umowy o pracę zawartej z S.1 sp. z o.o. w W. we wskazanych

w decyzji okresach.

Odwołanie o powyższej decyzji złożył płatnik składek S. sp. z o.o. z siedzibą w

W.

Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z 23 czerwca 2023 r. zmienił

zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdził, że D.G. nie podlega jako

pracownik obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu,

chorobowemu i wypadkowemu u płatnika składek S. spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością z siedzibą w W. z tytułu wykonywania umowy o pracę zawartej

z S.1 spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. w okresie od 1

sierpnia 2001 r. do 6 września 2001 r. oraz od 1 stycznia 2006 r. do 4 lutego 2014 r.

oraz zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w Warszawie rzecz

S. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. kwotę 180 zł tytułem

zwrotu kosztów zastępstwa prawnego.

Przedmiotem sporu była ocena, czy S. sp. z o.o. jako zleceniodawca był

pracodawcą ubezpieczonego, który zawarł umowy o pracę z S.1 sp. z o.o.

Konsekwencją stanowiska organu rentowego było stwierdzenie, że formalnie nie

istniał stosunek pracy pomiędzy ubezpieczonym a S.1 sp. z o.o., a obowiązki

płatnika składek z tego tytułu na obowiązkowe ubezpieczenie pracownicze ponosił

S. sp. z o.o.

I USK 302/26

3

Sąd Okręgowy stwierdził, że pracodawcą, który formalnie miał obowiązek

naliczenia składek na ubezpieczenia społeczne jest S.1 sp. z o.o., która to spółka

była pracodawcą ubezpieczonego, podczas gdy S. sp. z o.o. (odwołujący się)

pozostawał jedynie zleceniodawcą dla ubezpieczonego pracownika S.1 sp. z o.o.

Nieprawidłowa subsumcja dokonana przez organ rentowy w odniesieniu do

odwołującej się spółki oraz zainteresowanej spółki skutkowała więc nieprawidłowym

zastosowaniem art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2025 r., poz. 350 ze zm.; dalej zwana „ustawą

systemową”), gdyż S. nie był w spornym okresie pracodawcą ubezpieczonego.

Sąd Okręgowy nie zgodził się ze stwierdzeniem organu rentowego, że umowa o

pracę podpisana przez ubezpieczonego z S.1 sp. z o.o. została zawarta dla pozoru.

Organ rentowy nie przedstawił żadnych dowodów na potwierdzenie tezy, że

pracodawcą dla ubezpieczonego był S. sp. z o.o. Przedłożył jedynie na płycie CD

bardzo obszerne akta kontroli, nie wskazując dokumentów co do których wnosi o

przeprowadzenie dowodu.

Apelację od powyższego wyroku wniósł Zakład Ubezpieczeń Społecznych III

Oddział w Warszawie.

Sąd drugiej instancji oddalając apelację uznał, że Sąd Okręgowy prawidłowo

przeprowadził postępowanie dowodowe, zgromadził niezbędny materiał dowodowy

i dokonał jego trafnej oceny, nie naruszając przy tym zasady swobodnej oceny

dowodów oraz poczynił trafne rozważania prawne.

W ocenie Sądu Apelacyjnego okoliczność, że S. Sp. z o.o. jest całościowym

udziałowcem w spółce S.1 Sp. z o.o. nie uprawnia do wniosku, że ubezpieczony

świadczył pracę na rzecz odwołującej się spółki na warunkach określonych w art.

22 § 1 k.p. Mimo powiązań pomiędzy spółkami, obie spółki formalnie stanowiły

odrębne podmioty.

Ubezpieczony bez wątpienia pozostawał w stosunku pracy z S.1. sp. z o.o., a

nie z S. sp. z o.o., z którą to spółką równolegle pozostawał w cywilnoprawnym

stosunku umowy zlecenia. Organ rentowy nie zakwestionował tak

sformalizowanych stosunków prawnych między stronami. W szczególności nie

przedstawił okoliczności, z których wynikałoby, że D.G. w rzeczywistości świadczył

pracę w ramach stosunku pracy na rzecz S. sp. z o.o., a nie na rzecz S.1 sp. z o.o.

I USK 302/26

4

Wydanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji, opartej na pewnych

ustaleniach, nie zwalnia organu rentowego z obowiązku wykazania inicjatywy

dowodowej na wykazanie okoliczności, na które powołuje się w zaskarżonej

decyzji. Organ rentowy w istocie nie poczynił żadnych ustaleń faktycznych

odnoszących się do indywidualnej sytuacji ubezpieczonego D.G.. W ocenie Sądu

drugiej instancji zasadnie Sąd Okręgowy stwierdził, że w realiach niniejszej sprawy

nie doszło do ziszczenia się przesłanek pozwalających na zastosowanie art. 8 ust.

2a ustawy systemowej w sposób wynikający z rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji.

Sąd Apelacyjny za niezasadny uznał również zarzut naruszenia art. 58 § 1 k.c. w

zw. z art. 18 ust. 1 ustawy systemowej, albowiem to na organie rentowym

spoczywał obowiązek wykazania, że strony ustaliły między sobą stosunki prawne w

sposób sprzeczny z prawem bądź zmierzający do obejścia prawa. Mimo ogólnego

przytoczenia okoliczności związanych z powiązaniami między spółkami, organ

rentowy nie odniósł poczynionych we własnym zakresie ustaleń do przypadku

ubezpieczonego w sposób pozwalający na przyjęcie, że dokonane przez strony

czynności prawne były sprzeczne z ustawą bądź zmierzały do obejścia przepisów

regulujących podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia

społeczne.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego z 10 grudnia 2024 r. wywiódł

organ rentowy, zaskarżając wyrok w całości i opierając skargę kasacyjną na obu

podstawach kasacyjnych. Organ rentowy zarzucił Sądowi Apelacyjnemu naruszenie

przepisów prawa procesowego tj.:

1) art. 3271 § 1 k.p.c., przez brak wskazania w uzasadnieniu wyroku przyczyn

nieuwzględnienia argumentacji i dowodów wskazanych przez organ rentowy;

2) art. 232 k.p.c. w zw. z art. 477 k.p.c., przez wydanie orzeczenia bez

merytorycznej kontroli decyzji wydanej przez organ rentowy.

Skarżący podniósł również zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego:

1) art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy systemowej w zw. z art. 22 § 1 k.p., przez uznanie,

że pracodawcą dla ubezpieczonego jest spółka S.1 Sp. z o.o., mimo że

właścicielem S.1 Sp. z o.o. jest odwołująca się spółka;

2) art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c., przez przyjęcie, że organ rentowy nie

udowodnił, że rzeczywistym pracodawcą dla ubezpieczonego była odwołująca się

I USK 302/26

5

spółka, mimo że Sąd pominął materiał zgromadzony w aktach rentowych oraz nie

dokonał wykładni art. 3 k. p. w zw. z art. 22 § 1 k. p. z uwzględnieniem koncepcji

„przebicia zasłony korporacyjnej”;

3) art. 8 ust. 1 ustawy systemowej w zw. z art. 3 k.p. w zw. z art. 22 § 1 k.p.

przez uznanie, że pracodawcą dla ubezpieczonego jest spółka S.1 Sp. z o.o., mimo

że z dokumentacji załączonej do akt sprawy wynika, że rzeczywistym pracodawcą

dla ubezpieczonego pozostawała odwołująca się spółka;

4) art. 3 k.p., w zw. z art. 22 § 1 k.p., przez niedokonanie ich wykładni z

uwzględnieniem koncepcji „przebicia zasłony korporacyjnej”;

5) art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 4 pkt 2 ppkt a w zw. z art. 8 ust. 2a oraz art. 17

ust. 1 ustawy systemowej, przez ich niezastosowanie, mimo że z załączonych do

sprawy akt rentowych wynika, że w przedmiotowej sprawie doszło do tzw. przebicia

zasłony korporacyjnej, a tym samym umowy o pracę zawarte z S.1 Sp. z o.o. na

gruncie przepisów prawa ubezpieczeń społecznych należy traktować jako

nieważne.

Skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w całości i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie wyroku i orzeczenie

co do istoty sprawy przez oddalenie odwołania, a ponadto o zasądzenie od

odwołującej się spółki na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa

procesowego według norm przepisanych.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania organ rentowy

powołał się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej. Wskazał, że Sąd drugiej

instancji powinien poddać decyzję organu rentowego kontroli merytorycznej i w tym

zakresie powinien zbadać czy organ ten prawidłowo zastosował przepisy prawa

przy ustalonym stanie faktycznym i ustalić, czy faktycznie nastąpiło tzw. przebicie

zasłony korporacyjnej prowadzące do obejścia art. 8 ust. 2a ustawy systemowej.

Poza powyższym, zdaniem skarżącego, Sąd Apelacyjny ograniczając się do

badania powiązań osobowo-kapitałowych pomiędzy podmiotami wyłącznie z

perspektywy art. 22 § 1 k.p. nie jest w stanie poddać decyzji organu rentowego

merytorycznej kontroli wskazującej na tzw. „uniesienie zasłony korporacyjnej” bez

odpowiedniej wykładni art. 3 k. p. w zw. z art. 22 § 1 k.p. z uwzględnieniem

koncepcji przebicia zasłony korporacyjnej, ponieważ w świetle art. 22 § 1 k.p.

I USK 302/26

6

spółka zależna jako odrębny podmiot istniejący w obrocie gospodarczym jest w

sposób oczywisty traktowana jako pracodawca dla ubezpieczonego z uwagi na

konieczność wykonania szeregu formalnych czynności mających na celu

urealnienie „nieważnego” (na gruncie przepisów prawa ubezpieczeń społecznych)

stosunku pracy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołująca się spółka i zainteresowany S.1

sp. z o.o. wniosły o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz

zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującej się i zainteresowanego

zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie spełniła wymagań warunkujących przyjęcie jej do

merytorycznego rozpoznania.

Zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 1 – 4 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

(pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi

nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek,

gdyż tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych

w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia

bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny

czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi

art. 3989 § 1 k.p.c. Dopuszczenie do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej

ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą

być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet

w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumcji czy wadliwej

wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd

Najwyższy nie jest bowiem trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie

I USK 302/26

7

błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 września 2016 r., V CSK 143/16, LEX

nr 2135552; z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, LEX nr 2069457; z 1 grudnia 2015

r., I PK 71/15, LEX nr 2021944).

Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wymienił

wprawdzie art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., ale wskazał na oczywistą zasadność skargi

kasacyjnej, a więc przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej w ujęciu art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c. należy rozumieć sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej

instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. Oczywiste

naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna od razu, bez potrzeby

dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania

prawa z brzmieniem przepisów albo powszechnie przyjętymi regułami ich

interpretacji (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 26 lutego 2008 r., II UK

317/07, LEX nr 453107; z 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109; z 26

lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 Nr 20, poz. 494; z dnia 17

października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 Nr 18, poz. 437; z 8 marca 2002 r.,

I PKN 341/01, OSNP 2004 Nr 6, poz. 100 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 22

stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616). Oznacza to, że we wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu, niezbędne

jest powołanie konkretnych przepisów prawa, z którymi wyrok sądu drugiej instancji

jest w oczywisty sposób sprzeczny (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 30

listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Przyjmuje się, że nie spełnia tych

wymagań odwołanie się do podstaw kasacyjnych i opatrzenie zawartego tam

zarzutu określeniem „rażącego”, czy „ewidentnego” naruszenia prawa, jeżeli nie

zostanie wykazane, w czym przejawia się oczywistość wydania wadliwego

orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 5 lutego 2014 r., III PK 86/13,

LEX nr 1644571; z 20 sierpnia 2014 r., II CSK 77/14, LEX nr 1511117; z 11 kwietnia

2018 r., III UK 98/17, LEX nr 2497587). Chodzi zatem o taką sytuację, gdy nie tylko

zgłoszony zarzut naruszenia przepisu prawa jest słuszny, ale także stwierdzona

nieprawidłowość jest tego rodzaju, że powoduje jaskrawą wadliwość zaskarżonego

I USK 302/26

8

orzeczenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 2016 r., V CSK

622/15, LEX nr 2057365).

Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania nie spełnia wyżej wymienionych

przesłanek, a jego uzasadnienie w istocie zmierza do zakwestionowania przyjętych

w sprawie ustaleń faktycznych i zanegowania możliwości zastosowania art. 8 ust.

2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(Dz.U. z 2026 r. poz. 199 w brzmieniu obowiązującym w dacie wydanie decyzji;

zwanej „ustawą systemową”) w konfiguracji wskazanej przez skarżącego.

W odniesieniu do podnoszonej przez skarżącego kwestii rozkładu ciężaru

dowodu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, zauważyć należy, że

postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych jest postępowaniem

cywilnym, które toczy się z zastosowaniem zasady kontradyktoryjnego

postępowania, a w nim o rodzaju i zakresie roszczenia decyduje odwołujący się

(postanowienie Sądu Najwyższego z 6 listopada 2024 r., II USK 216/24, LEX nr

3781388). W procesie kontradyktoryjnym ciężar udowodnienia twierdzeń spoczywa

na tej stronie, która je zgłasza (art. 232 zdanie pierwsze k.p.c.).

W odniesieniu do tej kwestii Sąd Najwyższy w wyroku z 10 maja 2017 r. (w

sprawie I UK 184/16, LEX nr 2305920) wyjaśnił, że ciężar udowodnienia (onus

probandi) wchodzi w rachubę dopiero wówczas, gdy pewne twierdzenia okażą się

nieudowodnione, a nie już wtedy, gdy strona nie przedstawiła środków

dowodowych na potwierdzenie lub zaprzeczenie danej okoliczności. Oznacza to, że

rozkład ciężaru dowodu stanowi regułę wskazującą stronę, która ma ponieść

negatywne skutki nieudowodnienia określonych twierdzeń. Na tym polega funkcja

ciężaru dowodowego. Z kolei w wyroku z 9 listopada 2021 r. (I USKP 57/21, OSNP

2022 nr 10, poz. 101), Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że wyrażonej w art. 6 k.c.

reguły rozkładu ciężaru dowodu nie można rozumieć w ten sposób, że zawsze, bez

względu na okoliczności sprawy, obowiązek dowodzenia wszelkich faktów o

zasadniczym dla rozstrzygnięcia sporu znaczeniu spoczywa na stronie powodowej

(w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych - na osobie odwołującej się od

decyzji organu rentowego). Jeżeli jedna ze stron wykazała wystąpienie faktów

przemawiających za słusznością jej stanowiska, to wówczas na drugiej stronie

procesu spoczywa ciężar udowodnienia okoliczności podważających ten wniosek

I USK 302/26

9

(por. wyroki Sądu Najwyższego: z 19 grudnia 2013 r., II PK 70/13, LEX nr 1424850;

z 12 maja 2011 r., I PK 228/10, LEX nr 896458; z 10 czerwca 2013 r., LEX nr

1341274; z 20 kwietnia 1982 r., I CR 79/82, LEX nr 8416).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że w postępowaniu

z zakresu ubezpieczeń społecznych rozkład ciężaru dowodów zależy od rodzaju

decyzji. Jeżeli jest to decyzja, w której organ zmienia sytuację prawną

ubezpieczonego, to powinien wykazać uzasadniające tę zmianę przesłanki

faktyczne. Już w wyroku Sądu Najwyższego z 15 lutego 2007 r. (I UK 269/06,

OSNP 2008 nr 5-6, poz. 78), wskazano, że na organie rentowym, który przyjął

zgłoszenie do ubezpieczenia pracowniczego i nie kwestionował tytułu tego

zgłoszenia oraz przyjmował składki, spoczywa ciężar dowodu, że strony umowy o

pracę złożyły fikcyjne oświadczenia woli. Wydanie decyzji przez organ rentowy w

postępowaniu administracyjnym nie zwalnia go zatem od udowodnienia przed

sądem podstawy faktycznej decyzji, zgodnie z zasadą rozkładu ciężaru dowodu

wynikającą z art. 6 k.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego z 7 stycznia 2010 r., II UK

148/09, LEX nr 577847, czy z 9 grudnia 2008 r., I UK 151/08, LEX nr 518057).

Tymczasem na gruncie przedmiotowej sprawy Sądy obu instancji

szczegółowo odniosły się do środków dowodowych przedstawionych przez

skarżącego i trafnie przyjęły, że nie jest możliwe uprawdopodobnienie, aby między

zainteresowanym a spółką zależną nie istniał stosunek pracy, który w

rzeczywistości był wykonywany. Przeprowadzona została szczegółowa analiza w

oparciu o zaoferowane dowody mająca na celu weryfikację prawidłowości

twierdzeń skarżącego wynikających z wydanej decyzji. Nie sposób więc stwierdzić

na czym rzeczywiście miałoby polegać naruszenie reguły rozkładu ciężaru dowodu,

skoro korzystna dla odwołującej się okoliczność (wykonywanie pracy dla spółki

zależnej) została udowodniona, zaś okoliczność wykazana przez skarżącego

(zależność spółki będącej pracodawcą od odwołującej się) nie wpływała na

konkluzję co do tego, że pracodawcą zainteresowanego faktycznie powinna być

odwołująca się. Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że w orzecznictwie

utrwalona jest wykładnia negująca możliwość skutecznego podnoszenia w skardze

kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 6 k.c., gdy faktycznie zmierza on do

zakwestionowania poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych (por. wyroki: z 13

I USK 302/26

10

czerwca 2000 r., V CKN 64/00, OSNC 2000 nr 12, poz. 232; z 15 października

2004 r., II CK 62/04, LEX nr 197635; z 8 listopada 2005 r., I CK 178/05, LEX nr

220844 oraz z 15 lutego 2008 r., I CSK 426/07, LEX nr 465919).

Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że organ rentowy nie poczynił żadnych ustaleń

faktycznych odnoszących się do indywidualnej sytuacji ubezpieczonego. Sądy obu

instancji stwierdziły, że organ rentowy nie przedstawił żadnych dowodów na

potwierdzenie tego, że pracodawcą ubezpieczonego był S. sp. z o.o. Organ

rentowy ograniczył się jedynie do przedłożenia na płycie CD bardzo obszernych akt

z przeprowadzonej u płatnika kontroli, nie wskazując dokumentów, z których

powinien być przeprowadzony dowód potwierdzający stanowisko procesowe

pozwanego organu. Jednocześnie Sądy nie miały wątpliwości, że z akt osobowych

ubezpieczonego wynikało, że umowę o pracę zawarł on z S.1 sp. z o.o. oraz, że

praca ta była wykonywana w warunkach odpowiadających ustaleniom dokonanym

w umowie.

Organ rentowy we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

uzasadniał konieczność ustalenia czy faktycznie nastąpiło tzw. „przebicie zasłony

korporacyjnej”, które prowadziło do obejścia art. 8 ust. 2a ustawy systemowej.

Warto jednak zauważyć, że poglądy wyrażone między innymi w powołanym w

skardze kasacyjnej wyroku Sądu Najwyższego z 3 października 2017 r. (II UK

488/16, LEX nr 2361596) bazowały na ustaleniu, że spółkę zależną i spółkę

dominującą łączyła umowa, na mocy której spółka zależna zobowiązała się do

realizacji usług na rzecz spółki dominującej przez swoich pracowników i na tej

podstawie kierowała swoich pracowników do wykonywania pracy w spółce

dominującej i otrzymywała za to wynagrodzenie. Takich relacji nie ustalono w

niniejszej sprawie, a to one pozwalały na wyciągnięcie wniosku o nadużywaniu

konstrukcji osobowości prawnej lub konstrukcji pracodawcy wynikającej z definicji

zawartej w art. 3 k.p. ze skutkiem polegającym na uznaniu, że określone działania

podejmowane przez jeden podmiot uznaje się w istocie za działania innego

podmiotu (gdy spółka handlowa będąca „prawdziwym pracodawcą” tworzy

kontrolowaną przez siebie spółkę, powierzając jej funkcję zatrudniania pracowników

celem obejścia prawa i uniknięcia zobowiązań).

I USK 302/26

11

Organ rentowy nie zdołał zatem wykazać, że oczywista zasadność skargi

wynika z „pozoracji” polegającej na w istocie fikcyjnym podziale pracowników na

dwie grupy (zawierając z nimi bądź umowę o pracę bądź umowę zlecenia,

powierzając jednocześnie formalne zawarcie w tym samym czasie całkowicie

zależnej spółce S.1 Sp. z o.o. naprzemiennie „takich samych umów” o pracę i

umów zlecenia), w celu niedozwolonego obejścia przepisów prawa, wynikającego z

art. 58 § 1 i 2 k.c. oraz przepisów prawa pracy i ubezpieczeń społecznych

prowadzących do naruszenia art. 3 k. p., art. 22 § 1 k.p. oraz art. 8 ust. 2a ustawy

systemowej.

Przywołana przez organ rentowy koncepcja „przebicia korporacyjnego”

miałaby potencjalne znaczenie w kontekście art. 8 ust. 2a ustawy systemowej,

gdyby odwołująca się spółka twierdziła, że w sprawie przywołany przepis nie ma

zastosowania (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 20 maja 2025 r., II USK

337/24, LEX nr 3887551). Wówczas organ rentowy dążyłby do jego zastosowania,

argumentując, że ścisłe powiązanie między spółkami w ramach tej samej grupy

kapitałowej w każdym przypadku świadczy o tożsamości interesu ekonomicznego

w ramach grupy. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie art. 8 ust. 2a ustawy

systemowej nie budzi jednak wątpliwości, co trafnie uwypuklił Sąd Najwyższy m.in.

w postanowieniu z 20 lutego 2024 r. (II USK 336/23, LEX nr 3687155), odmawiając

przyjęcia skargi kasacyjnej skarżącego organu rentowego w sprawie o takim

samym stanie faktycznym i prawnym odnośnie do innego ubezpieczonego.

Wykonując umowę zlecenia zawartą z odwołującą się, ubezpieczony - jako

pracownik spółki zależnej z tytułu tejże umowy cywilnej - podlegał ubezpieczeniom

społecznym jako pracownik. Nawet gdyby, zgodnie z oczekiwaniem organu

rentowego, (niepopartym dostatecznym materiałem dowodowym) uznać, że

stosunek pracy wynikający z umowy zawartej ze spółką zależną w rzeczywistości

łączy ubezpieczonego z odwołującą się, to nie miałoby to wpływu na zastosowanie

w sprawie art. 8 ust. 2a ustawy systemowej. Tylko przy założeniu, że zawarte z

odwołującą się umowy cywilnoprawne w swojej istocie skrywały stosunek pracy, art.

8 ust. 2a nie miałby zastosowania, lecz wówczas również istniałby tytuł

pracowniczy do podlegania ubezpieczeniom społecznym, aczkolwiek wynikający z

art. 8 ust. 1 ustawy systemowej (postanowienia Sądu Najwyższego: z 20 lutego

I USK 302/26

12

2024 r., II USK 336/23, LEX nr 3687155; z 5 czerwca 2024 r., II USK 226/23, LEX

nr 3723325; z 24 kwietnia 2024 r., II USK 179/23, LEX nr 3715417; z 11 kwietnia

2024 r., II USK 154/23, LEX nr 3703679; z 20 marca 2023 r., II USK 219/23, LEX nr

3695251).

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i §

3 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. w związku z art. 108 § 1 k.p.c. w kwocie

wynikającej z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22

października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2026

r. poz. 118), a w zakresie odsetek - na podstawie art. 98 § 11 k.p.c.

[SOP]