Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi D.K., renta pozostaje oddalona

Wyrokiem z 15 marca 2023 r., VIII U 2537/20 Sąd Okręgowy we Wrocławiu,

w punkcie I zmienił decyzję z dnia 8 lipca 2020 r. Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddziału we Wrocławiu i przyznał D.K. prawo do renty z tytułu

częściowej niezdolności do pracy od 2 czerwca 2020 r. do 31 maja 2025 r., a w

punkcie II zasądził od organu rentowego na rzecz wnioskodawcy 180 złotych

tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 13 grudnia 2024 r., III AUa

530/23 zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że odwołanie oddalił.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku ubezpieczony zarzucił

naruszenie: 1) art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. oraz art. 286 k.p.c.,

I USK 307/26

2

art. 232 zd. 2 k.p.c oraz art. 382 k.p.c.; 2) art. 57 w zw. z art. 12 ust. 1 i ust. 3

w związku z art. 13 ust. 1 - 3 z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach

z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, skarżący uzasadnił

oczywistą zasadnością skargi kasacyjnej. W ocenie skarżącego Sąd Apelacyjny

sformułował i przyjął jako podstawę orzeczenia własne twierdzenia stojące

w sprzeczności z twierdzeniami opinii wydanej przez biegłą sądową z zakresu

medycyny pracy, pomimo nie posiadania przez sąd wiedzy specjalistycznej w tym

zakresie, a nadto nie przeprowadził dowodu z opinii innego biegłego z zakresu

medycyny pracy, w sytuacji, w której było to uzasadnione i konieczne z uwagi na

niedysponowanie przez sąd we własnym zakresie wiedzą specjalistyczną oraz

w sytuacji sprzeczności pomiędzy uzyskanymi już w sprawie opiniami biegłych.

W zakresie sformułowanego przez skarżącego zarzutu naruszenia przez

Sąd Apelacyjny przepisów prawa materialnego, skarżący wskazał, iż wbrew

jednolitej linii orzeczniczej, Sąd Apelacyjny nie dokonał właściwie żadnej analizy

elementów pojęciowych niezdolności do pracy. Brak w rozważaniach Sądu

Apelacyjnego tych dotyczących poziomu kwalifikacji skarżącego, możliwości

zarobkowania w zakresie tych kwalifikacji, możliwości wykonywania

dotychczasowej pracy, poziomu wykształcenia, wieku i predyspozycji

psychofizycznych, które pozostają niezbędne dla prawidłowego zastosowania

przepisów prawa materialnego w przedmiotowej sprawie.

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

orzeczenia Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu w całości i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania temu sądowi w innym składzie oraz zasądzenie od organu

rentowego na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa

procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

I USK 307/26

3

Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej celem merytorycznego

rozpoznania.

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z tym

wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że

zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie,

a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc

pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi

przez Sąd Najwyższy. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i

procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być

zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w

takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej

wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd

Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca

2022 r., II USK 549/21, LEX nr 3453130; z dnia 14 września 2016 r., V CSK 143/16,

LEX nr 2135552; z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, LEX nr 2069457; z dnia

1 grudnia 2015 r., I PK 71/15, LEX nr 2021944).

Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że jeżeli strona skarżąca powołuje się

na oczywistą zasadność skargi, to powinna zawrzeć w niej wywód prawny, z

którego ta oczywista zasadność będzie wynikała. Ma to być przy tym zasadność

łatwo dostrzegalna już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2009 r., V CSK 263/09, LEX nr 1431073 czy z

dnia 3 lipca 2008 r., IV CZ 43/08, LEX nr 794013). Wobec tego odwołanie się do

przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie tylko powołania się na

okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również

wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście zachodzi, czego w przedmiotowym

wniosku zdecydowanie zabrakło.

I USK 307/26

4

Skarżący musi też wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża się

"oczywistość" zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że

rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia

(nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem

wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Skarżący

powinien więc w wywodzie prawnym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia

przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającą na jego oczywistości,

widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC

2006 Nr 4, poz. 75; z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 9

marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126; z dnia 10 stycznia 2012 r., I PK

104/11, LEX nr 1215774).

Ponadto przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację,

w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza

konkretne przepisy prawa. Zatem we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu, niezbędne jest powołanie konkretnych

przepisów prawa, z którymi wyrok sądu drugiej instancji jest w oczywisty sposób

sprzeczny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2012 r., I UK

414/12, LEX nr 1675171). Należy przy tym podkreślić, iż nie spełnia tych wymagań

odwołanie się do podstaw kasacyjnych i opatrzenie zawartego tam zarzutu

dodatkowo określeniem "rażącego", "ewidentnego", "kwalifikowanego" lub

"oczywistego", jeżeli nie zostanie wykazane, w czym przejawia się oczywistość

wydania wadliwego orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 5

lutego 2014 r., III PK 86/13, LEX nr 1644571; z dnia 20 sierpnia 2014 r., II CSK

77/14, LEX nr 1511117; z dnia 11 kwietnia 2018 r., III UK 98/17, LEX nr 2497587).

O tym, że skarga jest oczywiście uzasadniona nie może decydować argumentacja

zawarta w uzasadnieniu jej podstaw (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

2 kwietnia 2008 r., II PK 347/07, LEX nr 465860). Nie jest zatem dopuszczalne

przenoszenie argumentacji służącej wykazaniu przyczyny kasacyjnej do

uzasadnienia podstaw kasacyjnych ani odwoływanie się do tego uzasadnienia,

podstawy skargi bowiem są badane dopiero przy rozpoznawaniu skargi, po jej

przyjęciu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2018 r., III CSK

I USK 307/26

5

337/17, LEX nr 2483656 czy z dnia 11 kwietnia 2018 r., II UK 277/17, LEX nr

2490632).

Skarżący nie zdołał wykazać występowania tak rozumianej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W judykaturze akcentuje się konieczność zasięgania w sporach o rentę z

tytułu niezdolności do pracy opinii biegłych lekarzy specjalności właściwych do

oceny stanu zdrowia ubezpieczonych z punktu widzenia możliwości wykonywania

zatrudnienia (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 11 kwietnia 2007 r., I UK 304/06,

LEX nr 898844; z dnia 8 maja 2008 r., I UK 356/07, OSNP 2009 nr 17-18, poz. 234;

z dnia 5 czerwca 2008 r., III UK 9/08, LEX nr 494139; z dnia 3 września 2009 r.,

III UK 30/09, LEX nr 537018; z dnia 15 września 2009 r., II UK 1/09, LEX nr

574538; z dnia 13 października 2009 r., II UK 106/09, LEX nr 558589; z dnia 12

stycznia 2010 r., I UK 204/09, LEX nr 577813). Ograniczenie samodzielności sądu

w zakresie dokonywania ustaleń wymagających wiadomości specjalnych,

wynikające z art. 278 § 1 k.p.c., obejmuje w sprawie o rentę ocenę etiologii,

aktualnego stopnia nasilenia diagnozowanych u wnioskodawcy schorzeń, ich

wzajemnych powiązań i wpływu na możliwość świadczenia pracy zarobkowej.

Dowód z opinii biegłych ma szczególny charakter, gdyż korzysta się z niego

w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych (art. 278 § 1 k.p.c.). Z tego

względu nie mają do niego zastosowania wszystkie zasady dotyczące

postępowania dowodowego, w tym art. 217 k.p.c. W świetle bowiem art. 286 k.p.c.,

sąd ma obowiązek dopuszczenia dowodu z dodatkowej opinii tych samych lub

innych biegłych, gdy zachodzi tego potrzeba, a więc wówczas, gdy opinia złożona

do sprawy zawiera istotne braki, sprzeczności, względnie nie wyjaśnia istotnych

okoliczności (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 2015 r., I UK 345/14,

LEX nr 1771399). Nie można przyjąć, że sąd zobowiązany jest dopuścić dowód z

kolejnych biegłych w każdym przypadku, gdy złożona opinia jest niekorzystna dla

strony (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 15 lutego 1974 r., II CR 817/73, LEX nr

7404; z dnia 18 lutego 1974 r., II CR 5/74, LEX nr 7407; z dnia 15 listopada 2001 r.,

II UKN 604/00, PPiPS 2003 Nr 9, poz. 67). Potrzeba powołania innego biegłego

powinna wynikać z okoliczności sprawy, a nie z samego niezadowolenia strony z

I USK 307/26

6

dotychczas złożonej opinii (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1974 r.,

I CR 562/74, LEX nr 7607). Przy czym potrzebą taką nie może być

przeświadczenie strony, że dalsze opinie pozwolą na udowodnienie korzystnej dla

niej tezy (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 27 czerwca 2001 r., II UKN 446/00,

OSNP 2003 Nr 7, poz. 182; z dnia 29 listopada 2016 r., II PK 242/15, LEX nr

2202494).

Opinie biegłych, podobnie jak reszta materiału dowodowego, podlegają

ocenie sądów rozpoznających sprawę, zgodnie z zasadą swobodnego uznania

sędziowskiego. Sądy mają zatem prawo ocenić, czy zebrane w toku sprawy opinie

biegłych wystarczająco wyjaśniają wymagające wiadomości specjalnych kwestie

istotne przy rozstrzyganiu sprawy, czy też konieczne jest zasięgnięcie opinii innych

biegłych (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 2021 r., I USK 60/21,

niepublikowane). Sąd ma obowiązek dopuszczenia dowodu z opinii dalszych

biegłych, gdy zachodzi taka potrzeba, w szczególności, gdy przeprowadzona już

opinia zawiera istotne luki, jest nieprzekonująca, niekompletna, pomija lub wadliwie

przedstawia istotne okoliczności, jest niejasna, nienależycie uzasadniona czy

nieweryfikowalna (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2013 r.,

I CSK 20/13, niepublikowane).

W kwestii dotyczącej zasad zasięgania przez sąd łącznej opinii specjalistów

w przypadku wielu schorzeń ubezpieczonego ubiegającego się oświadczenie z

ubezpieczenia społecznego (prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy) w

orzecznictwie przyjmuje się jednolicie, że do kompleksowej oceny stanu zdrowia

osoby cierpiącej na wiele schorzeń niezbędne jest zasięgnięcie łącznej opinii

lekarzy właściwych dla tych schorzeń specjalności (art. 285 § 2 k.p.c.) albo

zasięgnięcie opinii innego (kolejnego) biegłego (lub innych biegłych - art. 286 k.p.c.)

- na przykład specjalisty z zakresu medycyny pracy - który po przeanalizowaniu

dotychczas wydanych opinii biegłych i opierając się na ich wnioskach, wydałby

całościową ocenę stanu zdrowia strony i jej zdolności do pracy (wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 22 marca 2018 r., II UK 5/17, LEX nr 2558297). Uzasadnione

wątpliwości skutkujące koniecznością zasięgnięcia dodatkowych bądź nowych

opinii biegłych albo opinii łącznej powstają nie tylko wówczas, gdy zastrzeżenia

budzi treść i wnioski poszczególnych opinii, ale także wtedy, gdy każda opinia

I USK 307/26

7

stwierdza u ubezpieczonego określone schorzenia, a dotychczas nie została

wydana opinia łączna (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 7 kwietnia 1994 r., II URN

12/94, OSNAPiUS 1994 Nr 4, poz. 71; z dnia 3 października 1997 r., II UKN

288/97,OSNAPiUS 1998 Nr 15, poz. 459; z dnia 10 lutego 2000 r., II UKN 399/99,

OSNAPiUS 2001 Nr 15, poz. 497; z dnia 20 stycznia 2005 r., I UK 149/04, LEX nr

602672; z dnia 21 maja 2009 r., I UK 3/09, LEX nr 509029; z dnia 26 lipca 2011 r.,

LEX nr 1026622; z dnia 20 listopada 2014 r., I UK 134/14, LEX nr 1642865; z dnia

27 listopada 2014 r., III UK 37/14, LEX nr 1628946; z dnia 25 kwietnia 2017 r., II UK

192/16, LEX nr 2312023; z dnia 21 listopada 2017 r., I UK 465/16, LEX nr 2428813,

postanowienie Sądu Najwyższego z 22 maja 2019 r., II UK 173/18, LEX nr

2671203).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy

zauważyć, że Sąd Apelacyjny dokonał kompleksowej oceny schorzeń skarżącego

nie uchybiając powołanym wyżej zasadom. Sąd drugiej instancji wziął pod uwagę

wszystkie sporządzone w sprawie opinie, uwzględniając te, z których wynika, że

schorzenia odwołującego się nie dają podstaw do przyznania dochodzonego

świadczenia. Sąd drugiej instancji podkreślił, że opinie biegłych uwzględniały

poziom wykształcenia i zawód wnioskodawcy oraz jego wiek i możliwości

zarobkowania. Sąd odwoławczy zauważył również, że stanowisko wnioskodawcy o

swoim złym stanie zdrowia nie uwzględnia dostosowania do niesprawności i

możliwości podjęcia innego niż dotychczasowe zatrudnienia w ramach nadal

istniejących kwalifikacji.

Należy ponadto zwrócić uwagę, że Sąd Najwyższy, zgodnie z art. 39813 § 2

k.p.c., jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego

orzeczenia. Związanie to wyklucza nie tylko przeprowadzenie w jakimkolwiek

zakresie dowodów, lecz także badanie, czy sąd drugiej instancji nie przekroczył

granic swobodnej ich oceny. Z tego punktu widzenia każdy zarzut skargi

kasacyjnej, który ma na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu drugiej

instancji, chociażby pod pozorem kwestionowania wykładni lub niewłaściwego

zastosowania określonych przepisów prawa materialnego, z uwagi na jego

sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c. jest a limine niedopuszczalny (por. wyrok Sądu

Najwyższego z 3 kwietnia 2019 r., II CSK 95/18, LEX nr 2645127).

I USK 307/26

8

Skarżący w istocie zmierza do podważenia ustaleń dokonanych przez Sąd

Apelacyjny, co jak wskazywano powyżej na etapie postępowania przed Sądem

Najwyższym nie jest dopuszczalne.

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy w oparciu o art. 3989 § 2 k.p.c.

orzekł jak w sentencji.

[it]

[SOP]